Nêu cấu tạo và chức năng của cơ vân
Để hiểu rõ về cơ vân, chúng ta sẽ đi qua hai phần chính: cấu tạo và chức năng của nó.
I. Cấu tạo của cơ vân
Trước hết, các em hãy mở sách giáo khoa Sinh học lớp 8 trang 120, chúng ta sẽ cùng quan sát hình ảnh và đọc thông tin.
Cơ vân, hay còn gọi là cơ xương, có cấu tạo đặc trưng bởi các tế bào cơ. Các em hãy quan sát kỹ hình 33.1 trong sách giáo khoa nhé.
1. Tế bào cơ:
* Các em thấy rằng, tế bào cơ vân có hình dạng rất đặc biệt. Chúng là những tế bào dài, hình trụ và có nhiều nhân. Số lượng nhân trong một tế bào cơ vân có thể lên đến hàng trăm.
* Các nhân này nằm ở ngoại vi của tế bào, tức là ở gần màng tế bào.
* Bên trong tế bào cơ là chất tế bào cơ, chứa nhiều sợi cơ.
2. Sợi cơ:
* Trong tế bào cơ, các em thấy có rất nhiều sợi cơ chạy dọc theo chiều dài của tế bào.
* Quan sát dưới kính hiển vi, chúng ta sẽ thấy các sợi cơ này có những vạch sáng, tối xen kẽ nhau. Chính vì vậy mà loại cơ này được gọi là cơ vân. Sự xen kẽ này là do cách sắp xếp của hai loại protein chính: actin và myosin.
3. Màng tế bào cơ:
* Màng của tế bào cơ được gọi là màng sinh chất. Màng này bao bọc bên ngoài tế bào cơ, giúp duy trì hình dạng và bảo vệ tế bào.
Như vậy, tóm lại, cấu tạo của cơ vân bao gồm các tế bào cơ có hình trụ dài, đa nhân, bên trong chứa nhiều sợi cơ có các vạch sáng tối xen kẽ.
II. Chức năng của cơ vân
Bây giờ, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu xem cơ vân có nhiệm vụ gì trong cơ thể chúng ta.
1. Co cơ:
* Chức năng quan trọng nhất của cơ vân là khả năng co cơ. Đây là quá trình làm cho cơ ngắn lại và dày lên.
* Khi cơ vân co, chúng sẽ tạo ra lực, làm cho các bộ phận của cơ thể cử động.
2. Tạo ra cử động:
* Chính nhờ khả năng co cơ mà cơ vân giúp chúng ta thực hiện mọi hoạt động vận động của cơ thể.
* Ví dụ, khi các em đi bộ, chạy nhảy, cầm nắm đồ vật, hay thậm chí là nháy mắt, tất cả đều là nhờ sự hoạt động của cơ vân.
3. Duy trì tư thế:
* Ngoài việc tạo ra cử động, cơ vân còn có vai trò quan trọng trong việc duy trì tư thế của cơ thể.
* Ngay cả khi chúng ta đứng yên, các cơ vân vẫn hoạt động một cách nhẹ nhàng để giữ cho cơ thể ở một tư thế nhất định, không bị đổ.
4. Sự điều khiển của hệ thần kinh:
* Điều đặc biệt là cơ vân là loại cơ mà chúng ta có thể điều khiển được theo ý muốn của mình.
* Khi chúng ta muốn cử động, hệ thần kinh sẽ truyền tín hiệu đến các tế bào cơ vân, làm chúng co lại và tạo ra cử động. Đây là sự phối hợp nhịp nhàng giữa hệ thần kinh và cơ bắp.
Như vậy, cơ vân là loại cơ có cấu tạo tế bào đặc biệt, cho phép nó thực hiện chức năng co cơ, từ đó tạo ra các cử động, duy trì tư thế cơ thể và được điều khiển bởi ý thức của chúng ta.
Các em có câu hỏi nào về cấu tạo và chức năng của cơ vân không? Nếu không, chúng ta sẽ chuyển sang bài tập tiếp theo nhé.
Đáp án:
1) Cấu tạo của cơ vân??
Cơ vân chiếm khoảng 50% khối lượng cơ thể. Một cơ có hàng triệu sợi cơ gắn với nhau. Sự co cơ là tổng hợp của co các sợi cơ hợp thành.
1- Khung:
Là tổ chức liên kết, chia nhiều khoang trong đó có các sợi cơ.
Tổ chức liên kết dày ở hai đầu cơ và hoà vào gân bám vào xương.
Mỗi khoang lại có vách ngăn thành nhiều ô nhỏ bọc sợi cơ, chạy ngang suốt sợi cơ.
2- Sợi cơ:
Hình trụ, dài 5-60mm, đường kính 10-100mm.
Mỗi sợi cơ là một tế bào có màng liên kết bao bọc gọi là màng sợi cơ (sarcolemme), sát mặt trong màng có một hay nhiều nhân hình bầu dục.
Xung quanh nhân là nguyên sinh chất có hạt.
Trong mỗi sợi cơ có những tơ cơ (myofibrille) nằm song song theo chiều dọc cơ.
Bao quanh mỗi sợi cơ là hệ thống ống (T) ống này thông ra ngoài sợi cơ.
Người ta phân ra hai loại cơ:
– Cơ đỏ: ít tơ cơ, nhiều cơ tương.
Trong cơ tương có nhiều myoglobulin. Cơ đỏ co chậm nhưng rất chắc.
– Cơ trắng: co nhanh nhưng chóng mệt.
* Cơ vân có 2 vân: dọc và ngang:
– Vân dọc: do xắp xếp tơ cơ chạy dọc, song song.
– Vân ngang: do cấu trúc của tơ cơ tạo ra.
Những vân trên tạo ra đĩa sẫm và đĩa sáng (1 tơ cơ dài 20mm có khoảng 10.000 đĩa sẫm và đĩa sáng).
* Đĩa sẫm: có vùng sáng ngang là vùng H.
* Đĩa sáng: có dải Z ở giữa chạy ngang. Dải Z qua tất cả tơ cơ và bám vào màng sợi cơ. (đĩa sẫm và đĩa sáng tạo thành vân ngang).
– Đĩa sẫm và hai nửa đĩa sáng tạo ra đơn vị co cơ: Sarcomer.
– Cơ tương chỉ có vai trò dinh dưỡng. Trong cơ tương, ngoài nhân còn có nhiều mytochondrie làm nhiệm vụ chuyển hoá.
– Đĩa sẫm thuộc cấu trúc dị hướng (anisotrope)®gọi là đĩa A.
– Đĩa sáng thuộc cấu trúc đồng hướng (isotrope) ®gọi là đĩa I.
– Đĩa A: phân tử chủ yếu là myosin, mập.
– Đĩa I: phân tử chỉ có actin, mảnh. Actin từ dải Z đi ra và xen kẽ vào myosin.
3- Hệ thống T.
Quanh sợi cơ là cấu trúc màng, hình túi và ống (hệ thống ống: sarcotubular system) gồm hệ thống T và lưới cơ tương. Hệ thống T tiếp liền với màng sợi cơ và thông với dịch ngoại bào.
Trên cơ xương: chỗ nối đĩa A và đĩa I có hình 3 trạc (Triad) ® chỗ nối của hệ thống ống ngang (Transverse system) và hệ thống ống dọc (longitudinal system).
Chức năng của hệ thống T: dẫn truyền điện thế hoạt động từ màng tế bào tới tất cả sợi trong cơ.
Lưới cơ tương tại bể tận cùng (Triad) chứa Ca++ ® liên quan tới cơ chế co cơ.
4- Sự phân phối thần kinh của cơ.
Các sợi trục của nơron vận động ở sừng trước tuỷ sống đi trongcác dây thần kinh vận động, khi đến cơ, chia thành nhiều nhánh, mỗi nhánh đi vào một sợi cơ.
Phức hợp: tế bào thần kinh, sợi thần kinh, sợi cơ tạo nên đơn vị vận động.
Chỗ tiếp xúc giữa thần kinh-sợi cơ gọi là tấm vận động.
Màng bọc của sợi thần kinh (neurilemme) hoà vào màng sợi cơ (sarcolemme), chỉ có sợi trục xuyên qua màng sợi cơ và toả ra rất nhiều nhánh trong khối nguyên sinh chất ® tạo ra tấm thần kinh-cơ.
Các nhánh thần kinh không đi qua giới hạn của tấm vận động và không tiếp xúc trực tiếp với từng tơ cơ.
Chú ý:
– Đôi khi cạnh tấm vận động, có tổ chức tương tự thần kinh giao cảm.
– Ở tơ cơ còn có thần kinh cảm giác, điểm xuất phát là thoi cơ nằm xen kẽ giữa các sợi cơ. Thoi cơ có vai trò trong điều hoà trương lực cơ và có cảm giác trong co, giãn cơ.
Giải thích các bước giải:
Đáp án:
cấu tạo : có các tế bào cơ dài
nhiều nhân
ở vị trí ngoài sát hàng
có vân ngang
chức năng: cơ van tập hợp thành bó và gắn với xương iups cơ thể vận động đc
Giải thích các bước giải: