Chào các em học sinh yêu quý của cô! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về một vấn đề rất gần gũi trong cuộc sống, đó là hiện tượng sống ỷ lại, dựa dẫm. Dựa theo kiến thức trong Sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 8, cô trò mình sẽ cùng nhau phân tích và tìm ra những dẫn chứng cụ thể.

Để làm rõ vấn đề này, chúng ta sẽ đi qua các bước sau:

Bước 1: Hiểu rõ khái niệm “sống ỷ lại, dựa dẫm”.

Trước tiên, chúng ta cần hiểu “sống ỷ lại, dựa dẫm” là gì. Đây là lối sống mà một người thường xuyên trông chờ, phụ thuộc vào sự giúp đỡ, hỗ trợ của người khác mà không tự mình cố gắng, nỗ lực. Họ có xu hướng né tránh trách nhiệm, ngại đối mặt với khó khăn và luôn mong muốn mọi việc được giải quyết bởi người xung quanh.

Bước 2: Tìm kiếm các tình huống, sự kiện trong cuộc sống và trong văn học thể hiện lối sống này.

Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta có thể quan sát thấy rất nhiều biểu hiện của sự ỷ lại, dựa dẫm. Chúng ta cũng có thể tìm thấy những dẫn chứng sinh động trong các tác phẩm văn học mà chúng ta đã học.

Bước 3: Trình bày dẫn chứng cụ thể.

Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào phần chính, đó là nêu các dẫn chứng. Cô sẽ đưa ra một vài ví dụ để các em tham khảo và sau đó, các em hãy suy nghĩ để tìm thêm nhé.

Dẫn chứng 1: Trong gia đình.

* Trẻ em quen được bố mẹ làm hết mọi việc: Ví dụ, một em bé 8 tuổi vẫn để bố mẹ đút cơm, tự thay quần áo, tự soạn sách vở đi học. Mặc dù đây là giai đoạn phát triển, nhưng nếu kéo dài, việc không tự làm những việc cá nhân cơ bản sẽ hình thành thói quen ỷ lại. Bố mẹ làm hết mọi thứ thay con, từ việc nhỏ nhất đến việc lớn hơn, khiến con không có cơ hội tự mình làm, tự mình suy nghĩ và tự mình giải quyết vấn đề.
* Con cái trưởng thành nhưng vẫn phụ thuộc tài chính, tình cảm vào bố mẹ: Có những người đã lớn, có khả năng lao động nhưng vẫn sống dựa hoàn toàn vào sự chu cấp của bố mẹ, không tự lập về kinh tế, không có chí hướng riêng. Họ quen với việc mọi nhu cầu đều được đáp ứng mà không cần phải tự mình phấn đấu.

Dẫn chứng 2: Trong học tập.

* Học sinh chép bài, quay cóp trong thi cử: Đây là một biểu hiện rõ nét của việc dựa dẫm vào người khác thay vì tự mình học hỏi, ôn tập. Thay vì bỏ công sức ra hiểu bài, làm bài tập, các bạn lại chọn con đường “ngắn nhất” là sao chép kết quả của người khác. Điều này không giúp các bạn tiến bộ mà còn tiềm ẩn nguy cơ bị phát hiện và nhận hình phạt.
* Chỉ chờ giáo viên giao bài tập mới làm, không chủ động tìm tòi kiến thức: Một số học sinh có tâm lý chờ đợi, chỉ làm những gì được yêu cầu. Khi gặp bài tập khó hoặc muốn tìm hiểu sâu hơn, các bạn lại ngại hỏi, ngại tìm kiếm thông tin mà chỉ trông chờ vào lời giảng của thầy cô.

Dẫn chứng 3: Trong các mối quan hệ xã hội.

* Bạn bè chỉ chơi thân khi có lợi, khi người khác giúp đỡ: Đây là kiểu bạn bè “vô tâm”, chỉ tìm đến khi cần nhờ vả, khi có lợi ích cho bản thân. Khi không còn “cần” nữa hoặc khi người kia gặp khó khăn, họ sẽ dần xa cách. Lối sống này thể hiện sự ích kỷ và dựa dẫm vào lòng tốt của người khác.
* Trong công việc, chỉ làm những phần việc được phân công, không hỗ trợ đồng nghiệp: Một người làm việc chỉ với tâm lý “việc ai người nấy làm”, không có tinh thần đồng đội, không sẵn sàng giúp đỡ khi đồng nghiệp gặp khó khăn, có thể dẫn đến việc mọi người xung quanh cảm thấy gánh nặng và không muốn hợp tác.

Dẫn chứng 4: Trong các tác phẩm văn học (chúng ta sẽ đi sâu hơn khi học các bài cụ thể):

* Nhân vật Sọ Dừa trong truyện cổ tích cùng tên: Mặc dù Sọ Dừa có tài năng nhưng ban đầu, người mẹ phải chăm sóc, nuôi nấng. Sau này, khi gặp công chúa, Sọ Dừa cũng cần sự đồng hành, giúp đỡ để đối mặt với những thử thách. Tuy nhiên, chúng ta cần phân biệt rõ ràng giữa sự giúp đỡ cần thiết trong một số hoàn cảnh với lối sống ỷ lại thường xuyên.
* Các nhân vật trong truyện “Lão Hạc” của Nam Cao (tuy không trực tiếp ỷ lại mà là sự bế tắc): Mặc dù Lão Hạc là một điển hình của người nông dân nghèo khổ, nhưng trong một số tình huống, Lão cũng có những lúc muốn dựa vào người khác (như ông giáo) để nhờ vả việc quan trọng, cho thấy một phần sự bất lực và mong muốn được giúp đỡ.

Các em thấy không, hiện tượng sống ỷ lại, dựa dẫm có thể xuất hiện ở nhiều khía cạnh khác nhau của cuộc sống và nó đều mang lại những tác động tiêu cực.

Cô mong rằng qua bài tập này, các em sẽ nhận thức rõ hơn về tác hại của lối sống ỷ lại và từ đó, cố gắng rèn luyện cho mình tính tự lập, chủ động trong mọi việc. Hãy nhớ rằng, chỉ khi tự mình nỗ lực, chúng ta mới có thể thực sự trưởng thành và gặt hái được thành công.

Các em có câu hỏi gì không? Nếu có, hãy mạnh dạn đặt câu hỏi nhé.