Chào các em học sinh lớp 9 thân mến! Cô rất vui được đồng hành cùng các em trong giờ học Hóa học hôm nay. Chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về phản ứng của một số hợp chất hữu cơ quen thuộc. Các em hãy mở sách giáo khoa trang 90 để cùng theo dõi nhé.

Bài tập của chúng ta hôm nay có hai ý. Chúng ta sẽ đi vào từng ý một cách chi tiết.

Ý thứ nhất: Dung dịch CH3COOH tác dụng với CaCO3

Đầu tiên, các em hãy quan sát dung dịch CH3COOH. Đây là axit axetic, một axit hữu cơ yếu. Khi chúng ta cho axit axetic tác dụng với canxi cacbonat (CaCO3), một chất rắn màu trắng, thường gặp trong vỏ trứng, đá vôi, vỏ sò.

Bây. giờ, các em hãy hình dung trong đầu mình sẽ có hiện tượng gì xảy ra. Khi một axit tác dụng với một muối cacbonat, chúng ta sẽ thấy có gì nổi lên nhỉ? Đúng rồi, đó là sự sủi bọt khí. Khí thoát ra ở đây chính là khí cacbonic (CO2). Song song với đó, chất rắn CaCO3 sẽ dần dần tan ra, và chúng ta sẽ thu được một dung dịch mới.

Vậy hiện tượng quan sát được sẽ là: Chất rắn màu trắng (CaCO3) tan dần, có bọt khí không màu thoát ra.

Bây giờ, chúng ta sẽ cùng nhau viết phương trình hóa học cho phản ứng này.
CH3COOH là axit axetic.
CaCO3 là canxi cacbonat.
Phản ứng này là phản ứng trao đổi.
Axit axetic sẽ phân ly thành ion CH3COO- và ion H+.
Canxi cacbonat khi phản ứng với axit sẽ tạo thành muối và nước, đồng thời giải phóng khí cacbonic.
Muối thu được sẽ là muối canxi axetat, công thức là (CH3COO)2Ca.
Khí thoát ra là khí cacbonic, CO2.
Nước là H2O.

Để phương trình cân bằng, chúng ta cần lưu ý rằng axit axetic có hai nhóm CH3COO- trong muối canxi axetat, nên chúng ta cần 2 phân tử CH3COOH.

Vậy phương trình hóa học là:
2CH3COOH + CaCO3 -> (CH3COO)2Ca + CO2↑ + H2O

Các em thấy đấy, phản ứng này khá đơn giản và quen thuộc với các em khi học về phản ứng của axit với muối cacbonat.

Ý thứ hai: Dung dịch C6H12O6 tác dụng với Ag2O

Tiếp theo, chúng ta sẽ xét phản ứng của dung dịch C6H12O6 với Ag2O.
C6H12O6 là công thức chung của glucozơ hoặc fructozơ, đều là những monosaccarit.
Ag2O là bạc(I) oxit.

Khi dung dịch C6H12O6 (ở đây chúng ta đang xét phản ứng của glucozơ với dung dịch Ag2O trong môi trường amoniac, đây là phản ứng tráng gương đặc trưng của glucozơ) tác dụng với Ag2O trong dung dịch amoniac, hiện tượng gì sẽ xảy ra?

Glucozơ có nhóm chức anđehit (-CHO) nên có tính khử. Trong môi trường kiềm nhẹ (do amoniac), glucozơ sẽ khử ion Ag+ trong Ag2O thành Ag kim loại.
Bạc kim loại này sẽ bám lên thành ống nghiệm, tạo thành một lớp gương sáng bóng. Do đó, phản ứng này còn được gọi là phản ứng tráng gương.
Ngoài ra, glucozơ sẽ bị oxi hóa thành axit gluconic.

Vậy hiện tượng quan sát được là: Xuất hiện lớp kim loại màu sáng bóng bám vào thành ống nghiệm.

Bây. giờ, chúng ta sẽ viết phương trình hóa học.
C6H12O6 là glucozơ.
Ag2O là bạc(I) oxit.
Trong phản ứng này, môi trường là amoniac (NH3) và nước (H2O), do Ag2O không tan trực tiếp với C6H12O6 mà cần môi trường này để tạo thành phức tan và cung cấp ion Ag+.
Sản phẩm thu được là muối amoni của axit gluconic, bạc kim loại (Ag) và nước.

Vì Ag2O có nguyên tử Ag hóa trị +1, và trong dung dịch amoniac, bạc thường tồn tại dưới dạng ion phức [Ag(NH3)2]+.
Glucozơ (C6H12O6) bị oxi hóa thành axit gluconic, và axit gluconic sẽ phản ứng với ion bạc để tạo thành muối amoni gluconat.

Phương trình hóa học như sau:
C6H12O6 + Ag2O -> 2Ag↓ + (NH4)2C6H10O7 (Ammonium gluconate) + H2O

Lưu ý: Để phản ứng tráng gương xảy ra, thường người ta dùng dung dịch Ag(NH3)2OH, được tạo ra từ Ag2O, NH3 và H2O.
Nếu viết chi tiết hơn với việc hình thành phức bạc amoniac:
Ag2O + 4NH3 + H2O -> 2[Ag(NH3)2]OH
Sau đó, glucozơ phản ứng với phức này:
C6H12O6 + 2[Ag(NH3)2]OH -> (NH4)2C6H10O7 + 2Ag↓ + 3H2O

Tuy nhiên, theo chương trình Hóa học lớp 9, chúng ta thường viết gọn như phương trình đầu tiên:
C6H12O6 + Ag2O –(NH3, t°)–> 2Ag↓ + (NH4)2C6H10O7 + H2O
(Phản ứng này thường đun nóng nhẹ).

Vậy là chúng ta đã hoàn thành hai ý của bài tập. Các em về nhà ôn lại bài, ghi nhớ hiện tượng và phương trình hóa học của các phản ứng này nhé. Có em nào có câu hỏi gì không nào?