“Nếu là con chim, chiếc lá Thì chin phải hót, chiếc lá phải xanhLẽ nào vay mà kh…
“Nếu là con chim, chiếc lá
Thì chin phải hót, chiếc lá phải xanh
Lẽ nào vay mà không trả
Sống là cho, đâu chỉ nhận riêng mình.”
Hãy viết bài văn nghị luận xã hội (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ của anh/chị về lẽ sống của con người được đặt ra trong đoạn thơ trên.
Đoạn thơ như sau:
“Nếu là con chim, chiếc lá
Thì chin phải hót, chiếc lá phải xanh
Lẽ nào vay mà không trả
Sống là cho, đâu chỉ nhận riêng mình.”
Với yêu cầu đề bài, chúng ta sẽ viết một bài văn nghị luận xã hội trình bày suy nghĩ về lẽ sống của con người được đặt ra trong đoạn thơ này.
Dàn ý chi tiết bài văn:
I. Mở bài:
* Giới thiệu chung về tầm quan trọng của lẽ sống đối với mỗi con người.
* Trích dẫn đoạn thơ và khẳng định ý nghĩa sâu sắc, gợi mở về lẽ sống được thể hiện trong đó.
* Nêu định hướng chung của bài viết: phân tích, làm rõ và bày tỏ quan điểm cá nhân về lẽ sống “cho đi” được gợi lên từ đoạn thơ.
II. Thân bài:
1. Giải thích ý nghĩa của đoạn thơ:
* Hai câu thơ đầu: “Nếu là con chim, chiếc lá / Thì chim phải hót, lá phải xanh”
* Phân tích cách dùng hình ảnh “con chim”, “chiếc lá” rất quen thuộc, gần gũi với thiên nhiên.
* “Chim phải hót”: Nói lên bản chất, vai trò, bổn phận tự nhiên của con chim. Tiếng hót làm cho cuộc sống thêm sinh động, mang lại niềm vui.
* “Lá phải xanh”: Nói lên vai trò, ý nghĩa của chiếc lá trong sự sống của cây. Màu xanh của lá là biểu tượng của sức sống, của sự cống hiến thầm lặng.
* => Từ hai hình ảnh này, nhà thơ muốn nói đến quy luật tự nhiên, mỗi sự vật, hiện tượng đều có vai trò, chức năng và sứ mệnh riêng. Con người cũng vậy.
* Hai câu thơ sau: “Lẽ nào vay mà không trả / Sống là cho, đâu chỉ nhận riêng mình.”
* Đây là lời khẳng định, là hệ quy chiếu cho lẽ sống của con người.
* “Lẽ nào vay mà không trả”: Sử dụng câu hỏi tu từ mang sắc thái trách móc, khẳng định một đạo lí làm người: khi nhận được điều gì đó (tình yêu thương, sự giúp đỡ, tri thức, cuộc sống…), con người có trách nhiệm báo đáp, cống hiến lại.
* “Sống là cho, đâu chỉ nhận riêng mình”: Là lời đúc kết, là thông điệp cốt lõi. Cuộc sống không chỉ là sự thụ hưởng, nhận lấy từ cuộc đời, mà còn là sự cống hiến, sẻ chia, trao đi giá trị cho cộng đồng, cho mọi người. “Cho” ở đây không chỉ là vật chất mà còn là tình cảm, là trí tuệ, là công sức, là sự đóng góp…
2. Bàn luận về lẽ sống “cho đi”:
* Tại sao lẽ sống “cho đi” lại quan trọng?
* Đối với cá nhân:
* Mang lại ý nghĩa, giá trị cho cuộc sống. Khi ta cho đi, ta cảm thấy mình có ích, sống trọn vẹn hơn.
* Nuôi dưỡng tâm hồn, giúp con người trưởng thành, hoàn thiện nhân cách.
* Tạo dựng mối quan hệ tốt đẹp với mọi người xung quanh.
* Phát huy được những tiềm năng, tài năng của bản thân.
* Đối với xã hội:
* Tạo nên một xã hội nhân văn, tốt đẹp, tràn đầy tình yêu thương và sự sẻ chia.
* Thúc đẩy sự phát triển chung của cộng đồng, đất nước.
* Góp phần xây dựng những giá trị đạo đức cao đẹp.
* Thực trạng lẽ sống “cho đi” trong xã hội hiện nay:
* Bên cạnh những tấm gương sáng về lòng nhân ái, sự hy sinh, cống hiến, vẫn còn đâu đó những lối sống ích kỉ, chỉ biết nhận về mình, thờ ơ với nỗi đau của người khác.
* Sự vô cảm, chỉ chăm lo cho bản thân, ngại cho đi… là những biểu hiện đáng suy ngẫm.
* Thậm chí có những hành động “vay” mà không hề có ý định “trả”, chỉ lợi dụng lòng tốt của người khác.
* Mở rộng, nâng cao vấn đề:
* “Cho đi” không có nghĩa là phải lớn lao, vĩ đại. Những hành động nhỏ bé, xuất phát từ tấm lòng chân thành cũng mang giá trị lớn. Một lời động viên, một nụ cười, một hành động giúp đỡ thiết thực… đều là những cách “cho đi”.
* “Cho đi” không có nghĩa là mất mát. Thực ra, khi ta cho đi, ta nhận lại nhiều hơn những gì ta đã trao. Đó có thể là sự kính trọng, yêu mến, là niềm vui, là bài học kinh nghiệm…
* “Cho đi” còn là trách nhiệm của mỗi công dân đối với cộng đồng, đất nước.
3. Phản đề (nếu cần, hoặc lồng ghép vào phần trên):
* Có ý kiến cho rằng cuộc sống là phải đấu tranh để tồn tại, để có được những gì mình muốn. Tuy nhiên, sự đấu tranh đó không nên gạt bỏ đạo lí “cho đi” và “trả ơn”. Mục đích cuối cùng của sự phấn đấu cũng là để có thể đóng góp tốt hơn cho xã hội.
4. Bài học nhận thức và hành động:
* Nhận thức sâu sắc về ý nghĩa thiêng liêng của lẽ sống “cho đi”.
* Biết ơn những gì mình nhận được và có ý thức “trả ơn” bằng hành động, việc làm thiết thực.
* Rèn luyện cho mình lối sống sẻ chia, yêu thương, sẵn sàng giúp đỡ mọi người.
* Tích cực tham gia các hoạt động tình nguyện, các phong trào xã hội.
* Không ngừng trau dồi kiến thức, kỹ năng để có thể đóng góp nhiều hơn cho xã hội.
* Phê phán những biểu hiện ích kỉ, vô tâm.
III. Kết bài:
* Khẳng định lại ý nghĩa của đoạn thơ và tầm quan trọng của lẽ sống “cho đi”.
* Nhấn mạnh lại thông điệp: Sống là cho đi, đó là cách để cuộc đời mỗi con người trở nên ý nghĩa và tốt đẹp hơn.
* Lời kêu gọi, nhắn nhủ đến các bạn trẻ về việc thực hiện lẽ sống cao đẹp này.
—
Bài văn mẫu:
Cuộc đời mỗi con người là một hành trình dài, và điểm tựa vững chắc nhất để con người bước đi trên hành trình ấy, đó chính là lẽ sống. Lẽ sống không chỉ là kim chỉ nam dẫn lối mà còn là thước đo giá trị của một đời người. Đoạn thơ “Nếu là con chim, chiếc lá / Thì chim phải hót, lá phải xanh / Lẽ nào vay mà không trả / Sống là cho, đâu chỉ nhận riêng mình” là một lời nhắc nhở, một triết lí sâu sắc về lẽ sống mà mỗi chúng ta cần suy ngẫm.
Hai câu thơ đầu tiên mang đến những hình ảnh dung dị, gần gũi: “Nếu là con chim, chiếc lá / Thì chim phải hót, lá phải xanh”. Nhà thơ đã mượn quy luật tự nhiên để nói lên quy luật sống của con người. Con chim sinh ra là để cất tiếng hót, âm thanh trong trẻo của nó làm bừng tỉnh không gian, mang lại niềm vui cho cuộc sống. Chiếc lá xanh tươi là để quang hợp, để nuôi dưỡng cây, tô điểm cho cảnh vật. Mỗi sự vật, hiện tượng trong tự nhiên đều mang trong mình một vai trò, một sứ mệnh riêng và chúng thực hiện vai trò ấy một cách tự nhiên, không đòi hỏi, không tính toán. Từ đó, ta có thể hiểu rằng, con người cũng có “sứ mệnh” của mình trong cuộc đời này.
Và “sứ mệnh” ấy, được nhà thơ khẳng định mạnh mẽ ở hai câu thơ tiếp theo: “Lẽ nào vay mà không trả / Sống là cho, đâu chỉ nhận riêng mình”. Đây không chỉ là một câu hỏi tu từ đầy day dứt mà còn là một lời tuyên ngôn về lẽ sống cao đẹp. “Lẽ nào vay mà không trả” gợi lên đạo lí “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ kẻ trồng cây” đã ăn sâu vào tiềm thức bao đời nay của dân tộc ta. Cuộc sống của mỗi con người là một chuỗi những nhận và cho. Chúng ta nhận từ gia đình, bạn bè, thầy cô, xã hội biết bao nhiêu là tình yêu thương, sự giúp đỡ, kiến thức, cơ hội… Bởi vậy, đã nhận thì phải có trách nhiệm báo đáp, cống hiến. Và cái “cho” mà nhà thơ hướng đến không phải là sự ban phát, mà là một lẽ sống, một quan niệm sống: “Sống là cho, đâu chỉ nhận riêng mình”. Cuộc đời sẽ trở nên vô nghĩa nếu ta chỉ biết nhận lấy mà không trao đi. “Cho” ở đây không chỉ là vật chất, mà còn là thời gian, công sức, trí tuệ, là tình cảm, là sự sẻ chia, là những đóng góp dù nhỏ bé cho cộng đồng.
Vậy tại sao “sống là cho” lại là lẽ sống đáng trân trọng và theo đuổi? Khi ta cho đi, ta không hề mất mát, mà ngược lại, ta còn nhận được nhiều hơn. Ta nhận lại sự kính trọng, yêu mến từ mọi người, nhận lại niềm vui khi thấy mình có ích, nhận lại sự trưởng thành trong tâm hồn. Lòng vị tha, sự sẻ chia giúp ta kết nối với thế giới xung quanh, xây dựng những mối quan hệ tốt đẹp và bền vững. Một xã hội được xây dựng trên nền tảng của sự “cho đi” chắc chắn sẽ là một xã hội nhân văn, giàu lòng nhân ái, nơi mọi người đùm bọc, yêu thương lẫn nhau.
Tuy nhiên, nhìn vào thực tế cuộc sống, chúng ta không khỏi băn khoăn khi thấy bên cạnh những tấm gương sáng về lòng nhân ái, sự cống hiến thầm lặng, vẫn còn đó những biểu hiện của lối sống ích kỷ, chỉ biết đòi hỏi, nhận về mình mà quên đi trách nhiệm cho đi. Có những người mải mê tìm kiếm lợi ích cá nhân mà quên mất rằng mình đang “vay” từ cuộc đời bao điều tốt đẹp. Sự thờ ơ, vô cảm trước nỗi đau của người khác, hay tâm lí chỉ biết bo bo giữ lấy những gì mình có, ngại sẻ chia, ngại giúp đỡ… đang là những vấn đề đáng suy ngẫm trong xã hội hiện đại.
Nhà thơ không bắt buộc chúng ta phải làm những việc phi thường, vĩ đại. Lẽ sống “cho đi” có thể hiện diện trong những hành động nhỏ bé, bình dị nhất. Một lời động viên chân thành dành cho người bạn đang gặp khó khăn, một nụ cười sẻ chia với người xung quanh, một hành động nhặt rác bảo vệ môi trường, hay đơn giản là sự lắng nghe, thấu hiểu… Tất cả đều là những cách ta trao đi giá trị của mình. Quan trọng là ta sống có ý thức, có trách nhiệm với bản thân, với cộng đồng và với cuộc đời.
Là thế hệ trẻ, chúng ta cần ý thức sâu sắc về lẽ sống cao đẹp này. Hãy biết ơn những gì mình nhận được và chủ động tìm cách “trả ơn” bằng chính sự nỗ lực, cống hiến của mình. Hãy rèn luyện cho mình một trái tim nhân hậu, sẵn sàng sẻ chia, giúp đỡ. Hãy tích cực tham gia các hoạt động cộng đồng, tình nguyện để góp phần lan tỏa những điều tốt đẹp. Sống là cho đi, đó là cách để chúng ta không chỉ làm cho cuộc đời mình thêm ý nghĩa mà còn góp phần làm cho thế giới này trở nên tốt đẹp hơn.
Đoạn thơ như một lời nhắn nhủ đầy yêu thương, thôi thúc chúng ta hãy sống một cuộc đời trọn vẹn, ý nghĩa. Sống là cho đi, không chỉ là một triết lí, mà đó còn là hành động, là cách mỗi chúng ta làm cho cuộc đời mình thực sự tỏa sáng.
Tố Hữu là một trong những nhà thơ lớn của nền văn học Việt Nam hiện đại , người đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng độc giả bằng những vần thơ trữ tình chính trị sâu sắc , đậm đà tình yêu quê hương, đất nước và con người . Bài thơ ” Một khúc ca ” là một minh chứng tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật ấy , và đoạn thơ
“ Nếu là con chim, chiếc lá,
Thì con chim phải hót, chiếc lá phải xanh.
Lẽ nào vay mà không có trả
Sống là cho, đâu chỉ nhận riêng mình ? ”
đã khơi gợi những suy ngẫm sâu sắc về lẽ sống cao đẹp của con người , được thể hiện qua hình ảnh con chim hót , chiếc lá xanh và triết lý ” vay – trả ” , ” cho – nhận ” . Đoạn thơ không chỉ là một lời tự nhủ mà còn là một lời nhắn gửi , đặt ra vấn đề về ý nghĩa đích thực của sự tồn tại và những giá trị mà mỗi người cần hướng tới trong cuộc đời .
Trước hết , hai câu thơ đầu tiên đã sử dụng những hình ảnh thiên nhiên giản dị nhưng đầy sức gợi :
” Nếu là con chim , chiếc lá ,
Thì con chim phải hót , chiếc lá phải xanh “
Hình ảnh ” con chim phải hót ” tượng trưng cho sự cống hiến tự nhiên , bản năng của mỗi sinh vật . Tiếng hót của chim không chỉ làm đẹp cho cuộc đời mà còn là cách để chúng thể hiện sự tồn tại , niềm vui và có lẽ cả những thông điệp riêng . Tương tự , ” chiếc lá phải xanh ” là biểu tượng cho sự sống , sự phát triển không ngừng và sự đóng góp vào sự xanh tươi , trong lành của thiên nhiên qua quá trình quang hợp . Đây là quy luật tất yếu , là sứ mệnh mà tạo hóa đã ban cho chim và lá . Liên hệ với đời người , mỗi chúng ta cũng mang trong mình những ” tiếng hót ” , những ” màu xanh ” riêng , đó chính là những giá trị tốt đẹp , những khả năng và tiềm năng để đóng góp tích cực cho xã hội .
Từ những hình ảnh tự nhiên ấy , Tố Hữu đã khéo léo chuyển sang những suy tư mang tính triết lý sâu sắc về lẽ sống của con người :
” Lẽ nào vay mà không có trả
Sống là cho , đâu chỉ nhận riêng mình ? “
Câu thơ ” Lẽ nào vay mà không có trả ” gợi nhắc đến những ân huệ , những giá trị vật chất và tinh thần mà mỗi người nhận được từ cuộc sống , từ gia đình , bạn bè , xã hội . Chữ ” vay ” ở đây mang ý nghĩa rộng lớn , bao hàm cả sự nuôi dưỡng , giáo dục , tình yêu thương và những cơ hội mà cuộc đời trao tặng . Từ đó , vế ” mà không có trả ” nhấn mạnh đến trách nhiệm , nghĩa vụ của mỗi cá nhân trong việc đền đáp lại những gì đã nhận . Sự ” trả ” này không chỉ đơn thuần là vật chất mà còn là những hành động , việc làm có ý nghĩa , góp phần xây dựng và phát triển cộng đồng . Sống có trách nhiệm , biết ơn và đền đáp là một nguyên tắc đạo lý cao đẹp , là nền tảng cho những mối quan hệ tốt đẹp trong xã hội .
Câu thơ tiếp theo , ” Sống là cho, đâu chỉ nhận riêng mình ? ” , đã mở rộng và nâng cao hơn nữa quan niệm về lẽ sống . Chữ ” cho ” ở đây không chỉ là sự đền đáp mà còn là tinh thần cống hiến , sẻ chia , giúp đỡ người khác một cách tự nguyện . Đó là sự trao đi những giá trị tốt đẹp , mang lại niềm vui và lợi ích cho cộng đồng mà không mong cầu sự đáp lại . Ngược lại , ” nhận riêng mình ” gợi lên lối sống ích kỷ , hẹp hòi , chỉ biết vun vén cho bản thân mà thờ ơ với những người xung quanh . Tố Hữu đã khẳng định một chân lý sâu sắc : lẽ sống cao đẹp là sự kết hợp hài hòa giữa việc nhận và cho , trong đó tinh thần ” cho ” mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc , làm cho cuộc sống của mỗi người thêm ý nghĩa và giá trị . Khi ta trao đi yêu thương , sự giúp đỡ , kiến thức hay bất kỳ điều gì tốt đẹp , chúng ta không chỉ mang lại niềm vui cho người khác mà còn cảm nhận được hạnh phúc và sự thanh thản trong tâm hồn .
Trong thực tế cuộc sống , lẽ sống ” cho ” và ” trả ” được thể hiện vô cùng đa dạng . Trong gia đình , đó là sự yêu thương, chăm sóc , hiếu thảo của con cái đối với cha mẹ , ông bà , sự chia sẻ , giúp đỡ lẫn nhau giữa anh chị em . Trong cộng đồng , đó là tinh thần tương thân tương ái , lá lành đùm lá rách , sự tham gia vào các hoạt động tình nguyện , bảo vệ môi trường , đóng góp vào sự phát triển chung của xã hội . Trong công việc , đó là sự cống hiến hết mình , sáng tạo , mang lại những sản phẩm và dịch vụ có ích cho tập thể . Tuy nhiên , bên cạnh đó , chúng ta cũng không khỏi xót xa trước những biểu hiện tiêu cực của lối sống ích kỷ , vụ lợi , vô ơn , chỉ biết nhận mà không biết cho đi , gây ra những hệ lụy xấu cho xã hội . Chính vì vậy , việc đề cao và lan tỏa lối sống ” cho và nhận ” có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc xây dựng một xã hội tốt đẹp , nhân văn , nơi mà con người sống chan hòa , yêu thương và giúp đỡ lẫn nhau . Mỗi chúng ta cần nhận thức rõ trách nhiệm của mình đối với cuộc sống và cộng đồng , sống một cuộc đời có ý nghĩa bằng những hành động thiết thực , dù là nhỏ bé .
Tóm lại , đoạn thơ ” Nếu là con chim , chiếc lá … ” trong bài ” Một khúc ca ” của Tố Hữu đã gợi mở một lẽ sống cao đẹp và sâu sắc cho con người . Qua hình ảnh con chim hót , chiếc lá xanh và triết lý ” vay – trả ” , ” cho – nhận ” , nhà thơ đã khẳng định giá trị của sự cống hiến , trách nhiệm và tinh thần sẻ chia trong cuộc đời . Những vần thơ giản dị nhưng chứa đựng ý nghĩa nhân văn sâu sắc này vẫn giữ nguyên giá trị thời đại , đặc biệt trong bối cảnh xã hội ngày nay khi mà sự kết nối và sẻ chia giữa con người ngày càng trở nên quan trọng . Mỗi chúng ta cần suy ngẫm và hành động theo tinh thần của đoạn thơ , hướng tới một cuộc sống ý nghĩa bằng những đóng góp tích cực cho bản thân , gia đình và cộng đồng .