Chào các em, cô rất vui được cùng các em ôn tập và phân tích một tác phẩm rất hay trong chương trình Ngữ văn 9, đó là truyện ngắn “Làng” của nhà văn Kim Lân. Đây là một tác phẩm trọng tâm, vì vậy các em hãy chú ý lắng nghe và ghi chép cẩn thận nhé.

Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau làm rõ hai phương diện quan trọng nhất của tác phẩm: giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật. Chúng ta sẽ đi vào từng phần cụ thể nhé.

A. VỀ NỘI DUNG

Nội dung chính của truyện ngắn “Làng” là ca ngợi tình yêu làng quê tha thiết, thống nhất với lòng yêu nước và tinh thần kháng chiến của người nông dân Việt Nam trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp.

Để làm rõ nội dung này, chúng ta cần phân tích diễn biến tâm trạng của nhân vật chính là ông Hai. Tình yêu làng, yêu nước của ông được thể hiện qua một chuỗi các trạng thái tâm lí phức tạp, đặc biệt là khi ông nghe tin làng Chợ Dầu của mình theo giặc.

1. Trước khi nghe tin làng theo giặc:

• Ở nơi tản cư, ông Hai luôn nhớ về làng. Nỗi nhớ ấy trở thành một niềm day dứt, thường trực.
• Ông có một thói quen là đi khoe về làng Chợ Dầu của mình. Ông khoe một cách say mê, tự hào về sự giàu đẹp, trù phú của làng. Ông khoe từ cái sinh phần của viên tổng đốc cho đến đường làng lát đá xanh, nhà ngói san sát.
• Sau Cách mạng, niềm tự hào của ông về làng còn gắn liền với những thành tựu của kháng chiến: “làng tôi cũng có bộ đội, cũng có du kích”, “không khí kháng chiến của làng”.

=> Tình yêu làng của ông Hai ở thời điểm này là một tình cảm sâu sắc, mãnh liệt và là niềm hãnh diện lớn nhất của ông.

2. Khi nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc:

Đây là nút thắt của câu chuyện, là tình huống thử thách tình yêu và lòng trung thành của ông Hai. Diễn biến tâm trạng của ông lúc này vô cùng phức tạp:

• Sững sờ, đau đớn: “Cổ ông lão nghẹn ắng hẳn lại, da mặt tê rân rân”. Ông không tin vào tai mình, cố hỏi lại nhưng tin dữ như sét đánh ngang tai khiến ông xấu hổ, “cúi gằm mặt mà đi”.
• Dằn vặt, đấu tranh nội tâm: Về đến nhà, ông “nằm vật ra giường”. Nỗi ám ảnh, tủi hổ khiến ông sợ hãi, không dám đi đâu. Ông căm giận những kẻ theo giặc và rơi vào bế tắc, tuyệt vọng.
• Sự lựa chọn dứt khoát: Tình yêu làng và tình yêu nước trong ông có một cuộc xung đột dữ dội. Nhưng cuối cùng, tình yêu nước, lòng trung thành với kháng chiến, với Cụ Hồ đã chiến thắng. Ông đã đi đến một quyết định đau đớn nhưng dứt khoát: “Làng thì yêu thật, nhưng làng theo Tây mất rồi thì phải thù”. Đây chính là biểu hiện mới và cao đẹp của lòng yêu nước: tình yêu nước rộng lớn hơn, bao trùm lên tình yêu làng.

3. Sau khi tin đồn được cải chính:

• Vui sướng tột độ: Khi nghe tin cải chính, mọi đau khổ, dằn vặt của ông tan biến. Ông “cái mặt buồn thiu mọi ngày bỗng tươi vui, rạng rỡ hẳn lên”. Ông chạy đi khắp nơi để khoe, để chia sẻ niềm vui này.
• Niềm tự hào nhân đôi: Ông lại đi khoe về làng. Nhưng lần này, cái ông khoe không còn là sự giàu đẹp vật chất nữa. Ông khoe một cái tin rất “lạ”: “Tây nó đốt nhà tôi rồi bác ạ! Đốt nhẵn!”. Việc nhà mình bị đốt cháy lại trở thành một minh chứng cho lòng trung thành của làng Chợ Dầu, là một niềm tự hào, một “chứng cớ” hùng hồn cho tinh thần yêu nước của gia đình ông và cả làng ông.

=> Qua nhân vật ông Hai, tác giả đã khẳng định một chân lí: tình yêu làng quê của người nông dân đã hòa quyện, thống nhất với tình yêu đất nước, với tinh thần kháng chiến. Đó là một vẻ đẹp mới trong tâm hồn người nông dân thời đại cách mạng.

B. VỀ NGHỆ THUẬT

Để thể hiện thành công nội dung sâu sắc trên, nhà văn Kim Lân đã sử dụng những biện pháp nghệ thuật rất đặc sắc. Các em cần nắm vững những nét chính sau:

1. Xây dựng tình huống truyện độc đáo, gay cấn:

• Tình huống truyện cốt lõi là việc ông Hai, một người rất yêu và tự hào về làng mình, lại nghe được tin làng Chợ Dầu theo giặc từ chính những người tản cư.
• Đây là một tình huống éo le, một “phép thử” đối với tình cảm của ông Hai. Chính tình huống này đã làm bộc lộ một cách sâu sắc nhất diễn biến tâm trạng của nhân vật và chủ đề của tác phẩm. Nó đẩy nhân vật vào một cuộc đấu tranh nội tâm quyết liệt để từ đó khẳng định vẻ đẹp của lòng yêu nước.

2. Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật sâu sắc, tinh tế:

• Kim Lân tỏ ra là một bậc thầy trong việc phân tích tâm lí con người, đặc biệt là người nông dân.
• Tâm lí nhân vật ông Hai được khắc họa qua nhiều phương diện:
  
  + Hành động: “cúi gằm mặt”, “nằm vật ra giường”, “nhìn lũ con, tủi thân, nước mắt ông lão cứ giàn ra”.
  
  + Đối thoại: Những cuộc nói chuyện của ông với người khác (khoe làng, hỏi tin tức).
  
  + Độc thoại và độc thoại nội tâm: Đây là nét nghệ thuật rất đặc sắc. Những lúc ông nói chuyện một mình, hay tâm sự với đứa con út còn thơ ngây (“Nhà ta ở làng Chợ Dầu… Ủng hộ Cụ Hồ Chí Minh muôn năm!”). Thực chất, đó là cách ông tự giãi bày, tự khẳng định lòng trung thành của mình.

3. Ngôn ngữ kể chuyện giản dị, tự nhiên, mang đậm màu sắc nông thôn:

• Ngôn ngữ của người kể chuyện và ngôn ngữ của nhân vật (đặc biệt là ông Hai) rất gần với lời ăn tiếng nói hàng ngày của người nông dân. Ví dụ: “hay đáo để”, “ruột gan ông lão cứ múa cả lên”, “thật là tuyệt”.
• Cách nói này vừa giúp khắc họa tính cách nhân vật một cách chân thực, vừa làm cho câu chuyện trở nên gần gũi, sinh động.

TỔNG KẾT

Như vậy, bằng việc xây dựng một tình huống truyện độc đáo và nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật tài tình, nhà văn Kim Lân đã thể hiện một cách chân thực và cảm động vẻ đẹp tâm hồn của người nông dân Việt Nam trong thời kì kháng chiến: tình yêu làng quê hòa quyện sâu sắc với lòng yêu nước và tinh thần cách mạng.

Cô hy vọng bài giảng này sẽ giúp các em hiểu sâu sắc hơn về tác phẩm “Làng” và có thể tự tin phân tích tác phẩm này trong các bài kiểm tra sắp tới. Chúc các em học tốt