Chào các em học sinh lớp 8! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu sâu hơn về hai nội dung quan trọng trong chương trình Lịch sử lớp 8: phong trào Đông Du và chính sách kinh tế của Pháp ở Việt Nam.

Chúng ta sẽ bắt đầu với câu hỏi đầu tiên: “Nêu nguyên nhân, diễn biến, kết quả của phong trào Đông Du.”

Phần 1: Phong trào Đông Du

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần đi qua ba bước: nguyên nhân, diễn biến và kết quả.

1. Nguyên nhân dẫn đến phong trào Đông Du:

Các em hãy nhớ lại bối cảnh lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. Nước ta đang dưới ách đô hộ của thực dân Pháp. Chính sách cai trị hà khắc, bóc lột tàn tệ của Pháp đã gây ra nhiều khó khăn, khổ cực cho nhân dân ta. Mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam yêu nước và đế quốc Pháp xâm lược ngày càng gay gắt.

Trong bối cảnh đó, một bộ phận sĩ phu yêu nước Việt Nam nhận thức rõ rằng, muốn đánh đuổi giặc Pháp, cần phải có lực lượng mạnh. Họ tìm đến sự giúp đỡ từ bên ngoài, và Nhật Bản lúc bấy giờ nổi lên như một quốc gia châu Á đã đánh bại đế quốc Nga, giành được độc lập. Điều này thôi thúc các nhà yêu nước Việt Nam tìm con đường sang Nhật Bản để học tập, cầu viện, mong nhận được sự ủng hộ để giành lại độc lập cho dân tộc.

Như vậy, nguyên nhân chính của phong trào Đông Du là:
– Sự áp bức bóc lột nặng nề của thực dân Pháp đối với nhân dân ta.
– Nhu cầu cấp thiết của dân tộc về một lực lượng cách mạng hùng mạnh để đánh đuổi giặc ngoại xâm.
– Tấm gương thành công của Nhật Bản trong việc giữ vững độc lập và trở thành một cường quốc đã thôi thúc các sĩ phu Việt Nam tìm đến Nhật Bản.

2. Diễn biến của phong trào Đông Du:

Phong trào Đông Du gắn liền với tên tuổi của cụ Phan Bội Châu và các chí sĩ yêu nước khác.

Đầu tiên, các sĩ phu Việt Nam đã tìm cách liên lạc và xúc tiến việc đưa thanh niên yêu nước sang Nhật Bản du học. Cụ Phan Bội Châu đã nhiều lần sang Nhật Bản để vận động, kêu gọi sự giúp đỡ của Nhật.

Năm 1905, Cụ Phan Bội Châu cùng với Cường Để đã lập ra “Duy Tân Hội” và phát động phong trào Đông Du. Mục đích chính là đào tạo một lớp thanh niên Việt Nam có tri thức, có ý chí để sau này trở về xây dựng và bảo vệ đất nước.

Hàng trăm thanh niên từ khắp nơi trong cả nước đã hưởng ứng, tình nguyện sang Nhật Bản du học. Họ được học tập tại các trường ở Nhật, được trang bị kiến thức khoa học kỹ thuật, tư tưởng cách mạng.

Tuy nhiên, phong trào Đông Du không tồn tại được lâu. Thực dân Pháp và Anh đã gây sức ép với chính phủ Nhật Bản. Trước áp lực của các cường quốc phương Tây, chính phủ Nhật Bản đã không thể tiếp tục che chở cho phong trào Đông Du.

Năm 1909, chính phủ Nhật Bản đã ra lệnh đóng cửa trường học, trục xuất các lưu học sinh Việt Nam. Phong trào Đông Du đã bị thất bại.

Tóm lại, diễn biến chính bao gồm:
– Lập ra Duy Tân Hội và phát động phong trào Đông Du.
– Đưa hàng trăm thanh niên Việt Nam sang Nhật Bản du học.
– Bị chính phủ Nhật Bản đàn áp và trục xuất lưu học sinh theo yêu cầu của Pháp và Anh.

3. Kết quả của phong trào Đông Du:

Mặc dù thất bại, phong trào Đông Du vẫn để lại những dấu ấn quan trọng.

Về mặt tích cực:
– Phong trào đã đào tạo được một lớp thanh niên ưu tú, có ý thức cách mạng, sau này trở thành những nhân tố quan trọng trong các phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc tiếp theo.
– Nó thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí quật cường của dân tộc Việt Nam, dám vượt qua mọi khó khăn để tìm con đường cứu nước.
– Phong trào Đông Du đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của tư tưởng dân tộc, cổ vũ tinh thần đoàn kết quốc tế.

Về mặt hạn chế:
– Phong trào đã không đạt được mục tiêu ban đầu là cầu viện và nhận được sự ủng hộ vũ trang từ Nhật Bản để đánh Pháp.
– Sự phụ thuộc vào sự giúp đỡ bên ngoài đã bộc lộ những hạn chế nhất định trong chiến lược cách mạng.

Vậy, kết quả của phong trào Đông Du là:
– Thất bại về mặt quân sự và chính trị, không đạt được mục tiêu cầu viện.
– Đào tạo được một lớp thanh niên yêu nước, có ý thức cách mạng, đóng góp cho các phong trào giải phóng dân tộc sau này.
– Thể hiện tinh thần yêu nước và ý chí bất khuất của dân tộc.

Bây giờ, chúng ta sẽ chuyển sang câu hỏi thứ hai: “Nêu chính sách kinh tế Pháp thực hiện ở Việt Nam.”

Phần 2: Chính sách kinh tế của Pháp ở Việt Nam

Khi đặt ách đô hộ lên Việt Nam, thực dân Pháp đã thực hiện một loạt chính sách kinh tế nhằm mục đích khai thác thuộc địa, phục vụ cho sự phát triển kinh tế của chính quốc. Các em cần nắm vững mục tiêu và các biện pháp cụ thể.

1. Mục tiêu của chính sách kinh tế Pháp:

Mục tiêu bao trùm và quan trọng nhất là: bóc lột tài nguyên, sức lao động và thị trường của Việt Nam để làm giàu cho nước Pháp.

Cụ thể hơn, Pháp muốn biến Việt Nam thành:
– Một nguồn cung cấp nguyên liệu thô cho công nghiệp Pháp.
– Một thị trường tiêu thụ hàng hóa của Pháp.
– Nơi đầu tư, thu lợi nhuận cho các nhà tư bản Pháp.

2. Các biện pháp cụ thể trong chính sách kinh tế Pháp:

Thực dân Pháp đã triển khai nhiều biện pháp để đạt được mục tiêu trên. Chúng ta sẽ đi vào từng lĩnh vực:

a) Nông nghiệp:

Pháp tiến hành chính sách ruộng đất theo hướng phục vụ cho việc khai thác của chúng.
– Chiếm đoạt ruộng đất: Pháp lập ra các đồn điền với quy mô lớn, chiếm đoạt đất của nông dân Việt Nam, đặc biệt là những vùng đất màu mỡ.
– Khuyến khích phát triển các loại cây công nghiệp, cây lương thực có giá trị xuất khẩu: Pháp tập trung trồng lúa, cao su, chè, cà phê… để xuất khẩu sang Pháp và các nước khác, thu lợi nhuận. Trong khi đó, sản xuất lương thực cho nhu cầu trong nước của nhân dân Việt Nam lại bị xem nhẹ.
– Tăng cường thuế khóa: Pháp áp đặt nhiều loại thuế nặng nề lên nông dân, khiến đời sống của họ càng thêm khó khăn.

b) Công nghiệp:

Pháp chú trọng khai thác các ngành công nghiệp phục vụ trực tiếp cho việc khai thác tài nguyên và nhu cầu của chính quốc.
– Khai thác mỏ: Pháp tập trung khai thác than, thiếc, kẽm… ở các vùng như Quảng Ninh, Tuyên Quang. Việc khai thác này mang tính chất thủ công, lạc hậu, chủ yếu dùng sức lao động của người Việt Nam để thu lợi nhuận cao.
– Công nghiệp chế biến nhỏ lẻ: Pháp xây dựng một số nhà máy xay xát gạo, chế biến cao su, sản xuất xi măng, điện… Tuy nhiên, quy mô thường nhỏ, công nghệ lạc hậu, chủ yếu phục vụ cho nhu cầu khai thác nguyên liệu và chế biến sơ bộ.
– Công nghiệp phục vụ quân sự và giao thông vận tải: Pháp xây dựng một số nhà máy phục vụ cho việc vận chuyển hàng hóa, quân sự, phòng thủ.

c) Thương nghiệp:

Pháp độc chiếm thị trường Việt Nam, biến Việt Nam thành nơi tiêu thụ hàng hóa của Pháp.
– Độc chiếm thị trường: Pháp đánh thuế nặng hàng hóa của các nước khác nhập vào Việt Nam, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho hàng hóa của Pháp bán ra ở Việt Nam.
– Buôn bán độc quyền: Pháp độc quyền một số mặt hàng như thuốc phiện, rượu, muối, bản quyền… để thu lợi nhuận khổng lồ.
– Mở rộng hệ thống giao thông vận tải: Pháp xây dựng hệ thống đường sắt, đường bộ, cảng biển… nhưng chủ yếu là để phục vụ cho việc vận chuyển hàng hóa khai thác và quân sự, phục vụ mục đích kinh tế của Pháp.

d) Tài chính:

Pháp thiết lập một hệ thống tài chính nhằm phục vụ cho việc chiếm đoạt tài sản của Việt Nam.
– Ngân hàng Đông Dương: Pháp thành lập Ngân hàng Đông Dương, nắm quyền phát hành tiền tệ, quản lý tài chính, cho vay nặng lãi, phục vụ cho việc đầu tư và khai thác của Pháp.
– Đánh thuế và thu thuế: Pháp đặt ra hàng trăm loại thuế, áp đặt lên mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội của nhân dân, thu về một khoản tiền khổng lồ.

Tóm lại, chính sách kinh tế của Pháp ở Việt Nam có những đặc điểm cơ bản sau:
– Mục tiêu là khai thác thuộc địa toàn diện, phục vụ cho đế quốc Pháp.
– Tồn tại song song hai mâu thuẫn: mâu thuẫn giữa nhân dân Việt Nam với thực dân Pháp và mâu thuẫn giữa giai cấp nông dân với địa chủ phong kiến.
– Biện pháp chủ yếu là cướp đoạt ruộng đất, vơ vét tài nguyên, bóc lột sức lao động, độc chiếm thị trường.

Những chính sách này đã làm cho nền kinh tế Việt Nam mất cân đối, phụ thuộc vào Pháp, đời sống nhân dân vô cùng khó khăn, nhưng đồng thời cũng tạo ra những tiền đề nhất định cho sự ra đời của nền kinh tế hàng hóa ở Việt Nam và sự hình thành một số giai cấp mới.

Các em về nhà xem lại bài, chuẩn bị cho giờ học tiếp theo nhé. Có gì chưa hiểu thì cứ mạnh dạn hỏi cô. Chúc các em học tốt!