Chào các em,
Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau giải một bài tập quan trọng và rất quen thuộc trong chương trình Lịch sử lớp 11: Nêu nhận xét về phong trào Cần vương. Đây là dạng bài tập đòi hỏi khả năng phân tích, tổng hợp và đánh giá một sự kiện lịch sử lớn.

Để có thể đưa ra những nhận xét sâu sắc và toàn diện, chúng ta cần phải dựa trên một phương pháp luận rõ ràng. Thầy sẽ hướng dẫn các em phân tích phong trào này theo từng khía cạnh cụ thể.

Lý do áp dụng phương pháp phân tích đa chiều:
Một sự kiện lịch sử không bao giờ là đơn nhất. Để nhận xét về nó, chúng ta không thể chỉ nhìn vào kết quả thắng hay bại. Chúng ta cần xem xét từ mục tiêu, lãnh đạo, quy mô cho đến ý nghĩa của nó đối với giai đoạn lịch sử đó và các giai đoạn sau. Phương pháp này giúp chúng ta có cái nhìn toàn diện, khách quan và hiểu được “chỗ đứng” của phong trào Cần vương trong dòng chảy lịch sử dân tộc.

Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào lời giải chi tiết.

BƯỚC 1: NHẬN XÉT VỀ MỤC TIÊU VÀ TÍNH CHẤT CỦA PHONG TRÀO

• Về mục tiêu: Mục tiêu của phong trào rất rõ ràng và cấp thiết: “Giúp vua, cứu nước”. Cụ thể là đánh đuổi thực dân Pháp, giành lại độc lập, đồng thời khôi phục lại vương triều và chế độ phong kiến nhà Nguyễn. Mục tiêu này vừa thể hiện tinh thần dân tộc (cứu nước), vừa mang tính giai cấp (giúp vua, bảo vệ chế độ phong kiến).
• Về tính chất: Phong trào Cần vương là một phong trào yêu nước chống thực dân Pháp theo ý thức hệ phong kiến. Đây là phong trào vũ trang có quy mô lớn nhất, tiêu biểu nhất của nhân dân Việt Nam cuối thế kỷ XIX. “Tính chất yêu nước” là chủ đạo, nhưng được dẫn dắt và chi phối bởi “ý thức hệ phong kiến”.

BƯỚC 2: NHẬN XÉT VỀ THÀNH PHẦN LÃNH ĐẠO VÀ LỰC LƯỢNG THAM GIA

• Về lãnh đạo: Lực lượng lãnh đạo chủ yếu là các văn thân, sĩ phu yêu nước tiến bộ, có uy tín và tấm lòng với dân với nước (ví dụ: Tôn Thất Thuyết, Phan Đình Phùng, Nguyễn Thiện Thuật, Hoàng Hoa Thám…). Họ là những trí thức của chế độ cũ nhưng đã vượt qua tư tưởng “trung quân” một cách mù quáng để đặt lợi ích dân tộc lên trên hết. Ngọn cờ của vua Hàm Nghi có tác dụng hiệu triệu, quy tụ lòng dân.
• Về lực lượng tham gia: Đông đảo các tầng lớp nhân dân, mà nòng cốt và chủ yếu là nông dân, đã hăng hái tham gia. Điều này chứng tỏ phong trào có cơ sở xã hội sâu rộng, thể hiện tinh thần yêu nước và ý chí bất khuất của cả dân tộc, không chỉ riêng của tầng lớp phong kiến.

BƯỚC 3: NHẬN XÉT VỀ QUY MÔ, ĐỊA BÀN VÀ HÌNH THỨC ĐẤU TRANH

• Về quy mô và địa bàn: Phong trào diễn ra trên quy mô rất rộng lớn, lan khắp các tỉnh Trung Kỳ và Bắc Kỳ, kéo dài hơn 10 năm (1885 – 1896). Điều này cho thấy sức sống mãnh liệt và sự ủng hộ to lớn của nhân dân đối với phong trào.
• Về hình thức đấu tranh: Chủ yếu là đấu tranh vũ trang, xây dựng các căn cứ, tổ chức các cuộc khởi nghĩa. Các nghĩa quân đã biết dựa vào địa hình hiểm trở, phát huy lối đánh du kích để gây cho Pháp nhiều tổn thất.

BƯỚC 4: NHẬN XÉT VỀ KẾT QUẢ, NGUYÊN NHÂN THẤT BẠI VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ (Đây là phần quan trọng nhất)

• Về kết quả và nguyên nhân thất bại:
  • Kết quả: Phong trào cuối cùng đã thất bại. Các cuộc khởi nghĩa lần lượt bị đàn áp.
  • Nguyên nhân thất bại:
    – Khách quan: Tương quan lực lượng quá chênh lệch. Thực dân Pháp có vũ khí hiện đại, tổ chức quân đội chuyên nghiệp và tiềm lực kinh tế mạnh hơn ta rất nhiều.
    – Chủ quan: Phong trào thiếu một đường lối đấu tranh đúng đắn, thiếu sự liên kết thống nhất giữa các cuộc khởi nghĩa, còn mang nặng tính địa phương. Quan trọng nhất, ý thức hệ phong kiến lúc này đã trở nên lỗi thời, lạc hậu, không còn đủ sức dẫn dắt cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc đi đến thắng lợi trong bối cảnh thời đại mới.
• Về ý nghĩa lịch sử:
  • Phong trào Cần vương là đỉnh cao của phong trào đấu tranh chống Pháp của nhân dân ta cuối thế kỷ XIX, thể hiện sâu sắc tinh thần yêu nước, ý chí quật cường, bất khuất của dân tộc.
  • Phong trào đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu về tổ chức, lãnh đạo, phương thức đấu tranh cho các phong trào yêu nước giai đoạn sau.
  • Ý nghĩa quan trọng nhất: Sự thất bại của phong trào Cần vương đã chứng tỏ sự bất lực của hệ tư tưởng phong kiến và giai cấp phong kiến trong vai trò lãnh đạo sự nghiệp giải phóng dân tộc. Thất bại này đã đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tìm một con đường cứu nước mới, với một hệ tư tưởng và một giai cấp lãnh đạo tiên tiến hơn, mở đường cho các trào lưu cứu nước mới theo khuynh hướng dân chủ tư sản và vô sản đầu thế kỷ XX.

KẾT LUẬN TỔNG QUÁT:
Tóm lại, phong trào Cần vương tuy thất bại nhưng có vị trí và ý nghĩa lịch sử vô cùng to lớn. Nó là bản anh hùng ca về tinh thần yêu nước chống ngoại xâm của dân tộc ta, đồng thời cũng là dấu mốc chấm dứt sứ mệnh lịch sử của giai cấp phong kiến trong vai trò lãnh đạo cách mạng Việt Nam, tạo tiền đề cho sự ra đời của một khuynh hướng cứu nước mới.

Hy vọng với phần hướng dẫn chi tiết này, các em đã có thể nắm vững cách phân tích và đưa ra nhận xét về một phong trào lịch sử. Chúc các em học tốt