Chào các em học sinh lớp 7 thân mến!

Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về một biện pháp tu từ rất thú vị và hiệu quả trong việc tạo nên sức biểu cảm cho văn chương, đó chính là biện pháp tu từ nói quá (hay còn gọi là phóng đại) trong tác phẩm “Tiếng gọi từ vì sao xa”.

Trước hết, chúng ta cùng nhắc lại một chút về khái niệm “nói quá” nhé:

Nói quá là một biện pháp tu từ dùng cách phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của sự vật, hiện tượng được nói đến, nhằm mục đích nhấn mạnh, gây ấn tượng mạnh và tăng sức biểu cảm cho lời văn, lời nói.

Bây giờ, chúng ta hãy cùng phân tích tác dụng của biện pháp nói quá trong “Tiếng gọi từ vì sao xa”. Mặc dù cô không có đoạn trích cụ thể ở đây, nhưng dựa trên nội dung và không khí chung của tác phẩm khoa học viễn tưởng này, chúng ta có thể hình dung được cách tác giả sử dụng biện pháp nói quá để miêu tả những điều vượt xa tầm hiểu biết thông thường của con người.

Cô sẽ lấy một ví dụ điển hình mà chúng ta thường thấy trong các tác phẩm tương tự, và cũng rất phù hợp với bối cảnh của “Tiếng gọi từ vì sao xa” để các em dễ hình dung:

Giả sử có một câu văn trong đoạn trích hoặc trong tác phẩm có thể diễn đạt như thế này:

“Nỗi cô đơn của Phi giữa vũ trụ mênh mông lớn đến nỗi có thể nuốt chửng cả một dải ngân hà.”

Ở đây, cụm từ “lớn đến nỗi có thể nuốt chửng cả một dải ngân hà” chính là biện pháp nói quá. Vậy tác dụng của nó là gì?

Chúng ta cùng phân tích chi tiết:

1. Nhấn mạnh mức độ:

• Nói quá giúp nhấn mạnh một cách cực độ về sự mênh mông, vô tận của vũ trụ và đồng thời là nỗi cô đơn tột cùng của nhân vật Phi. Không chỉ là cô đơn bình thường, mà là một nỗi cô đơn khổng lồ, vượt ra ngoài sức tưởng tượng của con người.
• Tác giả muốn độc giả cảm nhận được sự nhỏ bé, yếu ớt của con người khi đối mặt với không gian bao la, tĩnh mịch. Nỗi cô đơn được phóng đại để tương xứng với sự vô biên của vũ trụ.

2. Gây ấn tượng mạnh mẽ và sâu sắc:

• Hình ảnh “nuốt chửng cả một dải ngân hà” là một hình ảnh rất phi thường, gần như không thể xảy ra trong thực tế. Chính sự phi thực tế này lại tạo ra một ấn tượng mạnh mẽ, sâu sắc trong tâm trí người đọc.
• Nó khiến chúng ta phải dừng lại, suy ngẫm về cảm xúc của nhân vật, và về sự vĩ đại, đáng sợ của vũ trụ. Người đọc sẽ không thể quên được cảm giác mãnh liệt mà câu văn này mang lại.

3. Tăng sức biểu cảm và gợi hình, gợi cảm:

• Biện pháp nói quá không chỉ thông báo về sự việc mà còn truyền tải cảm xúc một cách mãnh liệt. Nó không chỉ nói “Phi rất cô đơn” mà là “Phi cô đơn đến mức khó tả, đến mức có thể so sánh với việc nuốt chửng cả dải ngân hà.”
• Nó giúp người đọc hình dung một cách cụ thể, sống động hơn về nỗi đau, sự lạc lõng của Phi, dù trên thực tế chúng ta không thể “thấy” nỗi cô đơn nuốt chửng dải ngân hà.
• Nó khơi gợi trí tưởng tượng của người đọc về quy mô khổng lồ của vũ trụ và cảm xúc của nhân vật, làm cho câu văn trở nên hấp dẫn và cuốn hút hơn.

4. Bộc lộ cảm xúc và thông điệp của tác giả:

• Qua việc phóng đại nỗi cô đơn, tác giả không chỉ miêu tả nhân vật mà còn thể hiện thái độ thấu hiểu, đồng cảm với nhân vật Phi, và có thể là cả sự trăn trở về vị trí, số phận của con người trong vũ trụ bao la.
• Nó cũng góp phần truyền tải thông điệp về sự vĩ đại của không gian và những thách thức mà con người phải đối mặt khi vươn tới những vì sao xa, cũng như khát khao về sự kết nối, sẻ chia.

Tóm lại, trong “Tiếng gọi từ vì sao xa”, biện pháp nói quá không chỉ là một thủ pháp nghệ thuật đơn thuần mà nó còn là công cụ đắc lực để tác giả xây dựng không khí truyện, khắc họa chiều sâu tâm lý nhân vật, và gửi gắm những suy tư, trăn trở về con người và vũ trụ. Nó giúp câu chuyện khoa học viễn tưởng trở nên sống động, gần gũi và đầy cảm xúc hơn, làm cho độc giả thực sự chìm đắm vào thế giới mà tác giả tạo ra.

Các em nhớ nhé, khi phân tích tác dụng của biện pháp nói quá, chúng ta cần liên hệ chặt chẽ với nội dung và ý nghĩa của cả đoạn văn, cả tác phẩm để thấy được sự tinh tế trong cách dùng từ của tác giả.

Nếu có đoạn trích cụ thể, các em hãy thử tự phân tích xem tác giả đã “nói quá” ở chỗ nào và tác dụng của nó ra sao nhé!

Chúc các em học tốt!