Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau phân tích một đoạn thơ rất hay và giàu cảm xúc trong chương trình Ngữ Văn lớp 9. Cô sẽ hướng dẫn các em giải bài tập sau đây:

Đề bài: Nêu tác dụng của biện pháp tu từ điệp ngữ có trong 2 câu thơ sau:

“Mong ngày, mong tháng, mong năm
một năm con vịn vách hầm con đi.”

—

Để giải quyết bài tập này, chúng ta cần thực hiện các bước sau:

Bước 1: Nhận diện biện pháp tu từ điệp ngữ.

Trước hết, các em cần xác định rõ biện pháp tu từ được sử dụng trong hai câu thơ. Quan sát kỹ hai câu thơ, chúng ta dễ dàng nhận thấy từ “mong” được lặp đi lặp lại nhiều lần ở đầu câu thứ nhất.

“Mong ngày, mong tháng, mong năm”

Đây chính là biện pháp tu từ điệp ngữ.

Bước 2: Xác định vị trí và cách thức điệp ngữ được sử dụng.

Biện pháp điệp ngữ ở đây được sử dụng theo hình thức điệp ngữ đầu câu (hoặc điệp ngữ ngữ pháp), lặp lại từ “mong” ở vị trí đầu của mỗi cụm từ.

Bước 3: Phân tích ý nghĩa và tác dụng của điệp ngữ.

Bây giờ, chúng ta sẽ đi sâu vào phân tích tác dụng của biện pháp này. Từ “mong” mang ý nghĩa của sự trông chờ, khát khao, mong mỏi. Khi điệp từ này được lặp lại, nó tạo ra:

• Nhấn mạnh, khắc sâu nỗi lòng người nói: Việc lặp lại từ “mong” cho thấy một sự trông chờ, mong mỏi mãnh liệt, liên tục và kéo dài. Người nói không chỉ mong một ngày trôi qua mà còn mong cả tháng, cả năm. Điều này cho thấy sự day dứt, khắc khoải trong tâm trạng của nhân vật trữ tình.
• Tạo nhịp điệu, âm hưởng cho câu thơ: Nhịp điệu nhanh, gấp gáp được tạo ra bởi sự lặp lại từ “mong” như đang nhấn mạnh sự sốt ruột, mong muốn thời gian trôi đi thật nhanh.
• Gợi tả tâm trạng buồn đau, tù túng: Câu thơ thứ hai “một năm con vịn vách hầm con đi.” cho thấy hoàn cảnh sống rất khó khăn, thiếu thốn, có thể là trong chiến tranh hoặc hoàn cảnh nghèo khổ. Việc “vịn vách hầm con đi” diễn tả sự yếu ớt, cô độc, không có tương lai tươi sáng. Nỗi mong mỏi “ngày, tháng, năm” chính là để thoát khỏi hoàn cảnh ngột ngạt, tù túng ấy.
• Tăng sức gợi hình, gợi cảm: Biện pháp điệp ngữ làm cho lời thơ trở nên sinh động, giàu sức biểu cảm, lay động lòng người, giúp người đọc cảm nhận sâu sắc hơn nỗi lòng của nhân vật.

Bước 4: Tổng hợp và trình bày câu trả lời.

Dựa trên những phân tích trên, chúng ta có thể tổng hợp lại tác dụng của biện pháp tu từ điệp ngữ trong hai câu thơ như sau:

Biện pháp tu từ điệp ngữ với việc lặp lại từ “mong” ở đầu các cụm từ trong câu thơ thứ nhất có tác dụng:

1. Nhấn mạnh, làm nổi bật nỗi mong chờ, khát khao mãnh liệt và kéo dài của nhân vật trữ tình.
2. Tạo nhịp điệu gấp gáp, dồn dập, thể hiện sự sốt ruột, mong muốn thời gian trôi nhanh để thoát khỏi hoàn cảnh khó khăn, tù túng được gợi tả ở câu thơ thứ hai (“một năm con vịn vách hầm con đi.”).
3. Gợi tả sâu sắc tâm trạng buồn đau, day dứt, cô độc và sự khao khát một tương lai tốt đẹp hơn.
4. Tăng tính nhạc điệu, âm hưởng cho câu thơ, làm cho lời thơ thêm sinh động, giàu sức gợi cảm.

Các em thấy đấy, chỉ với một biện pháp tu từ đơn giản nhưng lại mang đến những hiệu quả nghệ thuật vô cùng to lớn, giúp người đọc thấu hiểu tâm trạng của nhân vật một cách sâu sắc.

Các em có câu hỏi nào không? Nếu không, chúng ta sẽ chuyển sang phần tiếp theo.