Phần 1: Ứng dụng của máy tính trong khoa học kĩ thuật và đời sống.

Các em thân mến, máy tính đã trở thành một công cụ không thể thiếu trong cuộc sống hiện đại. Nó có mặt ở khắp mọi nơi, từ những công việc phức tạp nhất đến những nhu cầu sinh hoạt hàng ngày.

* Ứng dụng trong khoa học kĩ thuật:

• Nghiên cứu khoa học: Máy tính giúp các nhà khoa học xử lý một lượng lớn dữ liệu, mô phỏng các thí nghiệm phức tạp (ví dụ: mô phỏng thời tiết, dự báo động đất), phân tích kết quả và đưa ra các phát minh mới.
• Thiết kế và chế tạo: Các phần mềm thiết kế đồ họa (CAD) giúp kỹ sư thiết kế ra các sản phẩm từ ô tô, máy bay đến các tòa nhà chọc trời. Máy tính cũng điều khiển các robot trong quá trình sản xuất, đảm bảo độ chính xác cao.
• Y học: Máy tính hỗ trợ chẩn đoán bệnh qua hình ảnh y tế (X-quang, MRI), quản lý hồ sơ bệnh án, và thậm chí là hỗ trợ phẫu thuật robot.
• Giáo dục và đào tạo: Máy tính là công cụ để học tập trực tuyến, truy cập kho kiến thức khổng lồ trên internet, và tham gia các khóa học từ xa.

* Ứng dụng trong đời sống:

• Giao tiếp: Mạng xã hội, email, tin nhắn giúp chúng ta kết nối với bạn bè, người thân ở mọi nơi trên thế giới.
• Giải trí: Xem phim, nghe nhạc, chơi game, đọc sách trực tuyến đều có thể thực hiện dễ dàng nhờ máy tính và các thiết bị thông minh.
• Mua sắm và giao dịch: Mua hàng online, thanh toán hóa đơn, giao dịch ngân hàng trực tuyến đã trở nên phổ biến và tiện lợi.
• Quản lý thông tin cá nhân: Lưu trữ ảnh, tài liệu, danh bạ, lịch trình công việc đều được máy tính hỗ trợ hiệu quả.
• Học tập: Như đã đề cập ở trên, máy tính là công cụ đắc lực cho việc học tập của các em.

Phần 2: Đặc điểm của thông tin số, thông tin số trong xã hội. Cách xác định thông tin đáng tin cậy.

Thông tin số là gì và làm sao để chúng ta biết được nó “sạch” hay không?

* Đặc điểm của thông tin số:

• Dễ dàng sao chép, lưu trữ và truyền tải: Thông tin số có thể nhân bản mà không làm giảm chất lượng, lưu trữ trên nhiều thiết bị và gửi đi nhanh chóng qua mạng internet.
• Dễ dàng xử lý và biến đổi: Máy tính có thể thực hiện các phép tính, sắp xếp, phân loại, và chuyển đổi thông tin số sang nhiều định dạng khác nhau.
• Có thể bị sai lệch hoặc mất mát: Mặc dù dễ sao chép, nhưng thông tin số cũng có thể bị lỗi trong quá trình truyền tải, lưu trữ hoặc do tác động từ bên ngoài.

* Thông tin số trong xã hội: Ngày nay, thông tin số chiếm phần lớn trong các hoạt động của xã hội, từ báo chí điện tử, mạng xã hội, đến các hệ thống quản lý dữ liệu của chính phủ, doanh nghiệp.

* Cách xác định thông tin đáng tin cậy:
Đây là một kỹ năng rất quan trọng trong thời đại bùng nổ thông tin. Các em cần lưu ý:

• Kiểm tra nguồn gốc: Thông tin đó đến từ đâu? Là trang web chính thống, báo chí uy tín, hay một tài khoản cá nhân không rõ danh tính?
• Kiểm tra tác giả: Ai là người đưa ra thông tin? Họ có chuyên môn hay kinh nghiệm về vấn đề đó không?
• Đối chiếu với các nguồn khác: Cùng một thông tin, hãy xem có bao nhiêu nguồn khác cũng đưa tin tương tự. Nếu chỉ có một nguồn duy nhất thì cần cẩn trọng.
• Xem xét ngày đăng tải: Thông tin có còn mới và phù hợp với thời điểm hiện tại không?
• Đánh giá ngôn ngữ và giọng điệu: Thông tin có khách quan, dựa trên sự kiện hay mang tính cảm xúc, phiến diện?

Phần 3: Biểu hiện vi phạm đạo đức, pháp luật, thiếu văn hóa khi sử dụng công nghệ kĩ thuật số và cách phòng tránh.

Sử dụng công nghệ thông minh, nhưng chúng ta cũng cần có ý thức để không trở thành “công dân số” thiếu văn hóa hoặc vi phạm pháp luật.

* Một số biểu hiện vi phạm đạo đức và pháp luật, biểu hiện thiếu văn hóa khi sử dụng công nghệ kĩ thuật số:

• Lan truyền tin giả (fake news): Chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng, gây hoang mang dư luận.
• Bắt nạt trực tuyến (cyberbullying): Sử dụng mạng xã hội để công kích, đe dọa, xúc phạm người khác.
• Xâm phạm quyền riêng tư: Chia sẻ trái phép thông tin cá nhân, hình ảnh, video của người khác.
• Sử dụng phần mềm lậu, vi phạm bản quyền: Tải và sử dụng các ứng dụng, tài liệu mà không có sự cho phép của tác giả.
• Truy cập trái phép vào hệ thống máy tính: Hack tài khoản, đánh cắp thông tin.
• Ngôn ngữ thiếu văn hóa trên mạng: Sử dụng từ ngữ thô tục, xúc phạm trong các bình luận, bài đăng.

* Những điều lưu ý để tránh các vi phạm khi sử dụng công nghệ kĩ thuật số:

• Suy nghĩ trước khi đăng/chia sẻ: Luôn tự hỏi “Thông tin này có đúng không? Có gây hại cho ai không?”
• Tôn trọng người khác: Không bình luận, đăng bài gây tổn thương cho người khác.
• Bảo vệ thông tin cá nhân: Không chia sẻ mật khẩu, thông tin nhạy cảm với người lạ.
• Tìm hiểu về bản quyền: Sử dụng các phần mềm, tài liệu hợp pháp.
• Cẩn trọng với các đường link lạ: Không tùy tiện nhấp vào các liên kết không rõ nguồn gốc.

* Tuân thủ những quy định về đạo đức, văn hóa, pháp luật khi tạo ra sản phẩm số:
Khi các em tự tạo ra các sản phẩm số như bài thuyết trình, video, website cá nhân, hãy nhớ:

• Tôn trọng bản quyền: Sử dụng hình ảnh, âm nhạc, nội dung có nguồn gốc rõ ràng hoặc xin phép tác giả.
• Tránh nội dung độc hại: Không tạo ra các sản phẩm cổ súy bạo lực, phân biệt chủng tộc, giới tính.
• Đảm bảo tính chính xác: Nếu sản phẩm của em có thông tin, dữ liệu, hãy đảm bảo nó là chính xác.

Phần 4: Sử dụng phần mềm bảng tính trợ giúp giải quyết bài toán thực tế, sử dụng công thức để tính toán theo yêu cầu.

Phần này liên quan trực tiếp đến các bài tập thực hành trong phần mềm bảng tính như Microsoft Excel hay Google Sheets. Cô sẽ đưa ra một ví dụ minh họa.

Bài toán thực tế: Tính tổng tiền bán hàng của các mặt hàng trong một ngày.

Giả sử chúng ta có bảng dữ liệu sau trong phần mềm bảng tính:

| STT | Tên mặt hàng | Số lượng bán | Đơn giá (VNĐ) | Thành tiền (VNĐ) |
|—|—|—|—|—|
| 1 | Vở học sinh | 50 | 8000 | |
| 2 | Bút bi | 100 | 5000 | |
| 3 | Tẩy | 75 | 3000 | |
| 4 | Sách giáo khoa | 30 | 25000 | |

Yêu cầu: Tính cột “Thành tiền” cho mỗi mặt hàng và tính tổng số tiền thu được từ tất cả các mặt hàng.

Bước 1: Nhập dữ liệu vào các ô tương ứng.

Bước 2: Tính “Thành tiền” cho mặt hàng đầu tiên (Vở học sinh).
Thành tiền = Số lượng bán * Đơn giá.
Trong phần mềm bảng tính, chúng ta sẽ nhập công thức vào ô D2 (nếu cột Thành tiền là D và dòng Vở học sinh là 2).
Công thức là: \(=B2*C2\)
Giải thích:
– Dấu bằng (\(=\)) báo hiệu đây là một công thức.
– \(B2\) là địa chỉ của ô chứa “Số lượng bán” của Vở học sinh.
– Dấu nhân (\(*\)) là phép toán nhân.
– \(C2\) là địa chỉ của ô chứa “Đơn giá” của Vở học sinh.
Sau khi nhập công thức, nhấn Enter, ô D2 sẽ hiển thị kết quả là 400000.

Bước 3: Sao chép công thức cho các mặt hàng còn lại.
Thay vì nhập lại công thức cho từng dòng, chúng ta có thể sao chép công thức từ ô D2 xuống các ô D3, D4, D5. Cách đơn giản là kéo ô vuông nhỏ ở góc dưới bên phải của ô D2 xuống.
Khi sao chép công thức \(=B2*C2\) từ D2 xuống D3, Excel sẽ tự động điều chỉnh các địa chỉ tương đối như sau:
– D3 sẽ là \(=B3*C3\)
– D4 sẽ là \(=B4*C4\)
– D5 sẽ là \(=B5*C5\)
Điều này rất tiện lợi vì nó giúp chúng ta tính toán nhanh chóng mà không cần nhập lại.

Bước 4: Tính tổng số tiền thu được.
Chúng ta cần tính tổng các giá trị trong cột “Thành tiền” (từ D2 đến D5).
Chúng ta sẽ nhập công thức vào ô dưới cùng của cột Thành tiền (ví dụ ô D6).
Công thức là: \(=SUM(D2:D5)\)
Giải thích:
– \(SUM\) là hàm tính tổng.
– \(D2:D5\) là phạm vi các ô mà chúng ta muốn tính tổng.
Nhấn Enter, ô D6 sẽ hiển thị tổng số tiền thu được.

Phần 5: Khi sao chép công thức, các địa chỉ tương đối và địa chỉ tuyệt đối thay đổi như thế nào? Kí hiệu của địa chỉ tuyệt đối?

Đây là một kiến thức rất quan trọng khi làm việc với bảng tính, giúp chúng ta sử dụng công thức một cách linh hoạt và chính xác.

* Địa chỉ tương đối (Relative Address):
– Thay đổi như thế nào? Khi sao chép một công thức chứa địa chỉ tương đối, địa chỉ đó sẽ tự động điều chỉnh để phù hợp với vị trí mới của công thức. Ví dụ, khi sao chép \(=B2*C2\) từ ô D2 sang ô D3, nó sẽ thành \(=B3*C3\). Điều này dựa trên nguyên tắc “cách ô hiện tại bao nhiêu hàng, bao nhiêu cột”.
– Ví dụ: Như trong ví dụ trên, khi ta sao chép \(=B2*C2\) từ D2 sang D3, ô B2 và C2 đều cách ô D2 một hàng (hàng 2), và ô D3 lại nằm ở hàng 3, nên địa chỉ được điều chỉnh thành B3 và C3.

* Địa chỉ tuyệt đối (Absolute Address):
– Thay đổi như thế nào? Khi sao chép một công thức chứa địa chỉ tuyệt đối, địa chỉ đó sẽ không thay đổi, luôn cố định tại một ô duy nhất.
– Kí hiệu: Để tạo địa chỉ tuyệt đối, chúng ta sử dụng dấu đô la (\() đứng trước tên cột và/hoặc tên hàng mà chúng ta muốn cố định.
– \(\)A\(1\): Cả tên cột (A) và tên hàng (1) đều bị khóa. Đây là địa chỉ tuyệt đối hoàn toàn. Khi sao chép, cả cột và hàng đều không thay đổi.
– \(\)A1\): Tên cột (A) bị khóa, tên hàng (1) thì không. Khi sao chép theo chiều ngang, cột A vẫn giữ nguyên. Khi sao chép theo chiều dọc, hàng 1 vẫn giữ nguyên.
– \(A\(1\): Tên cột (A) thì không bị khóa, tên hàng (1) bị khóa. Khi sao chép theo chiều dọc, hàng 1 vẫn giữ nguyên. Khi sao chép theo chiều ngang, cột A sẽ thay đổi.

– Khi nào dùng địa chỉ tuyệt đối? Chúng ta thường dùng địa chỉ tuyệt đối khi muốn tham chiếu đến một giá trị cố định nào đó, ví dụ như một tỉ lệ phần trăm chiết khấu cố định, một mức thuế suất không đổi, hoặc một giá trị tham chiếu dùng chung cho nhiều phép tính.
– Ví dụ: Giả sử trong bảng tính của chúng ta có một ô G1 chứa tỉ lệ chiết khấu là 10% (0.1). Chúng ta muốn áp dụng tỉ lệ chiết khấu này cho tất cả các mặt hàng. Khi đó, ở cột Thành tiền sau chiết khấu (ví dụ ô E2), ta sẽ dùng công thức \(=D2*(1-\)G\(1)\). Khi sao chép công thức này xuống, \(D2\) sẽ thành \(D3\), \(D4\), \(D5\) (vì là địa chỉ tương đối), nhưng \(\)G\(1\) vẫn luôn là \(\)G$1\) (vì là địa chỉ tuyệt đối), đảm bảo rằng tỉ lệ chiết khấu 10% luôn được áp dụng đúng.

Các em thấy đó, máy tính và phần mềm bảng tính là những công cụ vô cùng mạnh mẽ. Tuy nhiên, chúng ta cần sử dụng chúng một cách có trách nhiệm, có đạo đức và pháp luật. Hy vọng qua bài học hôm nay, các em đã hiểu rõ hơn về các vấn đề này. Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại hỏi cô nhé! Chúc các em học tốt!