Chào các em học sinh lớp 11! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về một hệ thống vô cùng quan trọng trên động cơ, đó là hệ thống bôi trơn. Đây là một phần kiến thức thuộc chương trình Công nghệ lớp 11 mà chúng ta cần nắm vững.

Chúng ta sẽ đi vào chi tiết từng bước một, dựa trên kiến thức trong Sách giáo khoa.

Mục tiêu bài học hôm nay:

1. Hiểu rõ nguyên lý làm việc chung của hệ thống bôi trơn.

2. Phân biệt được ba trường hợp làm việc chính của hệ thống bôi trơn.

3. Vẽ được sơ đồ khối thể hiện đường đi của dầu bôi trơn trong từng trường hợp.

I. Nguyên lý làm việc chung của hệ thống bôi trơn

Các em hãy nhớ lại, mục đích chính của hệ thống bôi trơn là gì? Đúng rồi, đó là giảm ma sát, làm mát, làm sạch các chi tiết và chống gỉ.

Vậy, hệ thống bôi trơn hoạt động dựa trên nguyên lý nào?
Về cơ bản, hệ thống bôi trơn hoạt động theo một chu trình khép kín:
1. Dầu được hút từ cacte.
2. Dầu được bơm đẩy đi khắp động cơ để bôi trơn các chi tiết.
3. Dầu bẩn, cặn bã sẽ được lọc sạch.
4. Dầu sạch quay trở về cacte.

II. Ba trường hợp làm việc của hệ thống bôi trơn

Trong quá trình hoạt động của động cơ, hệ thống bôi trơn cũng có thể hoạt động ở ba trường hợp chính, tùy thuộc vào chế độ làm việc của động cơ và sự điều chỉnh của van ổn định áp suất:

Trường hợp 1: Bơm hoạt động và van phân phối dầu (van an toàn) đóng.

Đây là trường hợp hệ thống bôi trơn hoạt động ở chế độ bình thường, áp suất dầu cao.

* Diễn biến: Khi động cơ hoạt động, bơm dầu hoạt động liên tục, hút dầu từ cacte. Áp suất dầu được tạo ra cao hơn mức cài đặt của van phân phối dầu. Do đó, van phân phối dầu sẽ đóng lại, không cho dầu chảy về cacte sớm. Toàn bộ lượng dầu do bơm tạo ra sẽ được dẫn đi bôi trơn các chi tiết của động cơ.

* Sơ đồ khối thể hiện đường dầu đi:

Cacte dầu ———————> Bơm dầu ———————> Lọc dầu ———————> Các bộ phận cần bôi trơn (trục khuỷu, trục cam,…) ———————> Cacte dầu (qua các khe hở, đường hồi)

Trường hợp 2: Bơm hoạt động và van phân phối dầu (van an toàn) mở một phần.

Trường hợp này xảy ra khi áp suất dầu vượt quá giới hạn cho phép, thường là khi động cơ hoạt động ở tốc độ cao hoặc khi dầu còn lạnh, độ nhớt cao.

* Diễn biến: Khi áp suất dầu tăng cao, nó sẽ thắng lực lò xo của van phân phối dầu, làm van mở ra một phần. Một phần dầu sẽ chảy ngược về cacte dầu qua đường hồi, làm giảm áp suất dầu chung trong hệ thống. Phần dầu còn lại vẫn tiếp tục được dẫn đi bôi trơn các chi tiết.

* Sơ đồ khối thể hiện đường dầu đi:

Cacte dầu ———————> Bơm dầu ———————> Lọc dầu ———————> Các bộ phận cần bôi trơn (trục khuỷu, trục cam,…)

^

|

+——- Van phân phối dầu (mở một phần) ———-> Cacte dầu

Trường hợp 3: Bơm hoạt động và van phân phối dầu (van an toàn) mở hoàn toàn.

Trường hợp này xảy ra khi áp suất dầu quá cao, có thể gây hư hỏng cho hệ thống.

* Diễn biến: Khi áp suất dầu tăng lên rất cao, lực tác động lên van phân phối dầu đủ lớn để mở van hoàn toàn. Toàn bộ lượng dầu thừa do bơm tạo ra sẽ được xả về cacte dầu. Như vậy, áp suất dầu trong hệ thống sẽ được giới hạn ở một mức an toàn, bảo vệ động cơ.

* Sơ đồ khối thể hiện đường dầu đi:

Cacte dầu ———————> Bơm dầu ———————> Lọc dầu ———————> Các bộ phận cần bôi trơn (trục khuỷu, trục cam,…)

^

|

+——- Van phân phối dầu (mở hoàn toàn) ———-> Cacte dầu

Tóm lại: Van phân phối dầu (hay van an toàn) đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh áp suất dầu, đảm bảo hệ thống bôi trơn hoạt động hiệu quả và an toàn trong mọi điều kiện.

Các em về nhà xem lại bài, cố gắng tự vẽ lại các sơ đồ khối này và ghi nhớ nguyên lý làm việc của từng trường hợp nhé. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, chúng ta sẽ cùng trao đổi trong tiết học tiếp theo. Chúc các em học tốt!