Các em hãy nhìn vào đoạn thơ mà cô đã trích dẫn:

chân phải mức tới cha
chân trái mức tới mẹ
1 mức chạm tiếng nó
i 2 mức chạm tiếng cười
Người đồng mình yêu lắm con ơi
đan lờ cài lan hoa
vách nhà ken câu hát
rừng cho hoa
Con đường cho những tấm lòng
cha mẹ mãi nhớ về ngày cưới
ngày đầu tiên đẹp nhất trên đờ
iNgười đồng mình thương lắm con ơi
cao đo nỗi buồn
xa lui chí lớn
Dẫu làm csao cha mẹ vẫn muốn
Sống trên đá 0 chê đá gập ghềnh sống trong thung 0 chê thung nghèo đói sống như sông như Suối lên thác xuống Gành 0 lo cực nhọc
Người đồng mình thô sơ da thịt chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con
người đồng mình tự đục đá kê cao quê hương của quê hương thì làm phong tục con ơi tuy thô sơ như da thịt lên đường0 bao giờ nhỏ bé được
nghe con.

Chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu nhịp của từng câu thơ nhé. Lưu ý, với thơ của Y Phương, đặc biệt là bài này, nhịp điệu thường mang tính tự nhiên, gắn liền với cách nói chuyện, cách hát ru của đồng bào dân tộc thiểu số. Vì vậy, đôi khi chúng ta cần cảm nhận bằng cả trái tim.

1. Những câu thơ đầu tiên: Nhịp 2/2, 3/2 hoặc biến thể thể hiện bước đi, sự nối tiếp.

chân phải mức tới cha
chân trái mức tới mẹ
1 mức chạm tiếng nó
i 2 mức chạm tiếng cười

* “chân phải mức tới cha”: Chúng ta có thể ngắt nhịp ở “phải” và “cha”, tạo thành nhịp 2/2 hoặc “chân phải” / “mức tới” / “cha” (nhịp 3/2/1). Nhịp này gợi lên bước đi vững chãi, hướng về người cha.
* “chân trái mức tới mẹ”: Tương tự, nhịp 2/2 hoặc 3/2/1. Bước chân trái hướng về người mẹ. Sự lặp lại nhịp điệu này nhấn mạnh sự gắn kết, sự đong đầy tình cảm của con cái dành cho cha mẹ.
* “1 mức chạm tiếng nó”: Nhịp ở đây có thể cảm nhận là 2/2 (1 mức / chạm tiếng nó). Số “1” và “i” ở cuối dòng có thể hiểu là dấu chấm, hoặc một âm tiết kéo dài trong cách hát ru, tạo thêm âm hưởng. “Tiếng nó” ở đây là tiếng em bé, tiếng con.
* “i 2 mức chạm tiếng cười”: Nhịp cũng có thể là 2/2 (i 2 mức / chạm tiếng cười). Sự nối tiếp của “1 mức” và “2 mức” diễn tả quá trình lớn lên, từng bước trưởng thành của con. “Tiếng cười” là niềm vui, hạnh phúc.

Nhịp điệu ở những câu đầu này rất nhịp nhàng, đều đặn, như những bước chân tập tễnh của đứa trẻ, hay nhịp đung đưa của lời ru. Nó tạo nên một không khí ấm áp, đầy yêu thương.

2. Những câu thơ tả cuộc sống, tình yêu quê hương của người đồng mình: Nhịp thường tự do, phóng khoáng, giàu hình ảnh.

Người đồng mình yêu lắm con ơi
đan lờ cài lan hoa
vách nhà ken câu hát
rừng cho hoa
Con đường cho những tấm lòng
cha mẹ mãi nhớ về ngày cưới
ngày đầu tiên đẹp nhất trên đờ
i

* “Người đồng mình yêu lắm con ơi”: Đây là một câu thơ dài, có thể cảm nhận nhịp tự do. Quan trọng là cảm xúc tuôn trào, lời thủ thỉ, động viên.
* “đan lờ cài lan hoa”: Nhịp có thể ngắt ở “lờ” và “hoa” (2/2). Hình ảnh đan lờ, cài lan hoa mang nét đẹp lao động, nét đẹp văn hóa truyền thống.
* “vách nhà ken câu hát”: Nhịp cũng có thể cảm nhận là 2/2 (vách nhà / ken câu hát). Vách nhà không chỉ là nơi che mưa che nắng mà còn tràn ngập âm nhạc, tiếng hát, thể hiện không khí vui tươi, đầm ấm.
* “rừng cho hoa”: Nhịp 2/1 (rừng / cho hoa). Câu thơ ngắn, gợi mở, nói về sự ban tặng, sự giàu có của thiên nhiên.
* “Con đường cho những tấm lòng”: Nhịp 3/2 (Con đường / cho những / tấm lòng). Con đường ở đây không chỉ là lối đi vật lý mà còn là con đường dẫn lối cho tình cảm, cho sự sẻ chia.
* “cha mẹ mãi nhớ về ngày cưới”: Nhịp có thể ngắt ở “mãi”, “ngày” (2/2/2). Kỷ niệm đẹp của cha mẹ là hành trang cho con.
* “ngày đầu tiên đẹp nhất trên đờ”: Nhịp 3/2/1 hoặc 4/2 (ngày đầu tiên / đẹp nhất / trên đời). Khẳng định vẻ đẹp vĩnh cửu của tình yêu đôi lứa, tình yêu gia đình.

Ở đoạn này, nhịp điệu có phần tự do hơn, không quá khuôn mẫu, giống như cách người dân tộc kể chuyện, họ thường thả hồn vào câu chuyện, đôi khi chậm rãi, đôi khi lại hào hứng.

3. Khổ thơ ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn, ý chí của người đồng mình: Nhịp điệu mạnh mẽ, dứt khoát, thể hiện sự kiên cường.

Người đồng mình thương lắm con ơi
cao đo nỗi buồn
xa lui chí lớn
Dẫu làm csao cha mẹ vẫn muốn
Sống trên đá 0 chê đá gập ghềnh sống trong thung 0 chê thung nghèo đói sống như sông như Suối lên thác xuống Gành 0 lo cực nhọc

* “Người đồng mình thương lắm con ơi”: Tương tự như trên, là lời gọi, lời nhắn nhủ.
* “cao đo nỗi buồn”: Nhịp 2/1 (cao đo / nỗi buồn). Câu thơ ngắn, hàm súc, nói về khả năng chịu đựng, bao dung.
* “xa lui chí lớn”: Nhịp 2/1 (xa lui / chí lớn). Thể hiện sự vươn lên, khát vọng.
* “Dẫu làm csao cha mẹ vẫn muốn”: Nhịp có thể là 3/2/2 (Dẫu làm sao / cha mẹ / vẫn muốn). Lời khẳng định mạnh mẽ về mong muốn của cha mẹ.
* “Sống trên đá 0 chê đá gập ghềnh sống trong thung 0 chê thung nghèo đói sống như sông như Suối lên thác xuống Gành 0 lo cực nhọc”: Đây là một câu thơ rất dài, nhịp điệu linh hoạt, có sự lặp lại của cấu trúc “Sống… 0 chê…”. Nhịp ở đây có thể cảm nhận như 4/4/4/4/4 hoặc có thể ngắt theo từng ý: “Sống trên đá 0 chê đá gập ghềnh” / “sống trong thung 0 chê thung nghèo đói” / “sống như sông như Suối lên thác xuống Gành” / “0 lo cực nhọc”. Sự kéo dài của câu thơ, nhịp điệu nối tiếp nhau thể hiện sự bền bỉ, kiên cường, không ngại khó khăn của người đồng mình.

Nhịp điệu ở đoạn này có sự biến hóa, lúc trầm lúc bổng, lúc mạnh mẽ, lúc lại dồn dập, phản ánh tinh thần bất khuất, ý chí phi thường của con người nơi đây.

4. Lời khẳng định về sự lớn lao, bản lĩnh của người đồng mình: Nhịp chắc nịch, hùng hồn.

Người đồng mình thô sơ da thịt chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con
người đồng mình tự đục đá kê cao quê hương của quê hương thì làm phong tục con ơi tuy thô sơ như da thịt lên đường0 bao giờ nhỏ bé được
nghe con.

* “Người đồng mình thô sơ da thịt chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con”: Nhịp có thể là 4/4/4/3 (Người đồng mình / thô sơ da thịt / chẳng mấy ai / nhỏ bé đâu con). Nhấn mạnh sự vững chãi, không hề “nhỏ bé” về tâm hồn, ý chí.
* “người đồng mình tự đục đá kê cao quê hương của quê hương thì làm phong tục con ơi tuy thô sơ như da thịt lên đường0 bao giờ nhỏ bé được”: Đây là câu thơ dài nhất, thể hiện sự tự hào, ý chí xây dựng quê hương. Nhịp điệu ở đây có thể cảm nhận là sự dồn nén, mạnh mẽ, lặp lại ý “thô sơ” nhưng không “nhỏ bé”. Chúng ta có thể ngắt theo từng cụm ý: “người đồng mình tự đục đá kê cao quê hương của quê hương” / “thì làm phong tục con ơi” / “tuy thô sơ như da thịt lên đường” / “0 bao giờ nhỏ bé được”. Nhịp điệu ở đây cho ta thấy sự quyết tâm, sự hy sinh và sức mạnh tiềm ẩn.
* “nghe con.”: Một lời kết nhẹ nhàng, nhưng đầy ý nghĩa.

Nhịp điệu cuối bài thơ mang tính khẳng định, dứt khoát, thể hiện niềm tin vào thế hệ sau, vào sự tiếp nối và phát triển của dân tộc.

Tóm lại:

Nhịp điệu trong bài thơ “Nói với con” của Y Phương rất đặc biệt. Nó không tuân theo những khuôn mẫu chặt chẽ của thơ ca cổ điển mà mang tính tự nhiên, phóng khoáng, gần gũi với nhịp điệu của lời ăn tiếng nói, của bài hát ru, của lao động sản xuất.

* Ở những câu thơ đầu, nhịp điệu nhẹ nhàng, đều đặn như bước chân của trẻ thơ, lời ru ngọt ngào.
* Ở những câu thơ tả cảnh, tả tình, nhịp điệu linh hoạt, có lúc chậm rãi, có lúc hào hứng thể hiện sự phong phú của đời sống.
* Ở những câu thơ ca ngợi ý chí, nghị lực, nhịp điệu mạnh mẽ, dứt khoát, có khi dồn dập thể hiện sức mạnh tiềm tàng.
* Cuối bài, nhịp điệu khẳng định, hùng hồn thể hiện niềm tin vào tương lai.

Sự biến hóa của nhịp điệu chính là yếu tố quan trọng giúp bài thơ truyền tải trọn vẹn tình yêu quê hương, đất nước, niềm tự hào về dân tộc và mong muốn gửi gắm đến thế hệ mai sau.

Các em hãy đọc lại bài thơ, chú ý đến nhịp điệu và cảm nhận nhé! Cô tin rằng, các em sẽ càng thêm yêu mến bài thơ này. Có em nào có câu hỏi gì không?