Ở hoa Liên hình, giống hoa màu đỏ thuần chủng có kiểu gen (AA), giống hoa màu tr…
có kiểu gen (aa). Người ta tiến hành thí nghiệm sau:
TN1: Đem giống hoa màu đỏ (AA) trồng ở môi trường luôn có nhiệt độ 35 độ C chỉ thu được hoa màu trắng.
Lấy hạt những cây hoa màu trắng này trồng ở môi trường luôn có nhiệt độ 200C chỉ thu được hoa màu
đỏ.
TN2: Đem giống hoa màu trắng (aa) trồng ở môi trường luôn có nhiệt độ 35 độ C hoặc 20 độ C chỉ thu được hoa màu trắng.
a. Qua thí nghiệm trên, có phải nhiệt độ cao đã làm gen A bị biến đổi thành gen a hay không? Giải thích.
b. Qua thí nghiệm trên, hãy rút ra nhận xét về mối quan hệ giữa kiểu gen, môi trường và kiểu hình trong
quá trình sống của một đời cá thể.
Chúng ta hãy cùng đi vào từng phần của bài tập nhé.
a. Nhiệt độ cao có làm gen A bị biến đổi thành gen a hay không? Giải thích.
Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần phân tích kỹ lưỡng kết quả của từng thí nghiệm.
Chúng ta có các thông tin sau:
– Hoa Liên hình, giống hoa màu đỏ thuần chủng có kiểu gen (AA).
– Giống hoa màu trắng thuần chủng có kiểu gen (aa).
Thí nghiệm 1 (TN1):
– Đem giống hoa màu đỏ thuần chủng (AA) trồng ở môi trường có nhiệt độ 35 độ C.
– Kết quả: Thu được hoa màu trắng.
– Lấy hạt những cây hoa màu trắng này trồng ở môi trường có nhiệt độ 20 độ C.
– Kết quả: Thu được hoa màu đỏ.
Phân tích TN1:
Ban đầu, chúng ta xuất phát từ một cá thể có kiểu gen là AA (đỏ thuần chủng).
Khi trồng ở nhiệt độ 35 độ C, cá thể này biểu hiện kiểu hình là hoa màu trắng.
Điều này cho thấy kiểu gen AA không nhất thiết luôn cho ra kiểu hình màu đỏ. Môi trường đã có tác động.
Tiếp theo, chúng ta lấy hạt từ những cây hoa màu trắng (có kiểu gen ban đầu là AA) và trồng ở nhiệt độ 20 độ C.
Ở môi trường này, chúng ta lại thu được hoa màu đỏ.
Điều này rất quan trọng. Nếu gen A thực sự bị biến đổi thành gen a do nhiệt độ cao 35 độ C, thì khi trồng ở 20 độ C, chúng ta sẽ có các cá thể với kiểu gen như thế nào?
Nếu A biến thành a, thì cá thể ban đầu AA có thể sẽ trở thành Aa hoặc aa.
– Nếu trở thành Aa, nó có thể cho kiểu hình màu đỏ hoặc màu khác tùy quy luật di truyền.
– Nếu trở thành aa, nó chắc chắn sẽ cho kiểu hình màu trắng.
Tuy nhiên, kết quả thu được ở 20 độ C là hoa màu đỏ. Điều này chỉ có thể xảy ra nếu kiểu gen của cây vẫn là AA.
Nếu kiểu gen là AA mà vẫn cho hoa màu trắng ở 35 độ C và hoa màu đỏ ở 20 độ C, điều này chứng tỏ rằng nhiệt độ cao (35 độ C) đã làm thay đổi sự biểu hiện của gen A, chứ không làm biến đổi bản thân gen A thành gen a.
Thí nghiệm 2 (TN2):
– Đem giống hoa màu trắng thuần chủng (aa) trồng ở môi trường có nhiệt độ 35 độ C hoặc 20 độ C.
– Kết quả: Luôn thu được hoa màu trắng.
Phân tích TN2:
Ở thí nghiệm này, chúng ta xuất phát từ một cá thể có kiểu gen là aa.
Cho dù trồng ở nhiệt độ cao (35 độ C) hay nhiệt độ thấp (20 độ C), cá thể này luôn biểu hiện kiểu hình là hoa màu trắng.
Điều này cho thấy rằng với kiểu gen aa, dù môi trường có thay đổi thế nào thì kiểu hình hoa màu trắng vẫn được duy trì. Kiểu gen aa là kiểu gen đồng hợp lặn, nên nó sẽ luôn biểu hiện kiểu hình lặn tương ứng.
Kết luận cho câu a:
Dựa vào phân tích trên, ta có thể khẳng định: Nhiệt độ cao không làm gen A bị biến đổi thành gen a.
Giải thích:
– Gen là một đoạn phân tử DNA mang thông tin di truyền. Sự biến đổi của gen (đột biến gen) là sự thay đổi trong cấu trúc hóa học của DNA. Nhiệt độ cao có thể ảnh hưởng đến tốc độ của các phản ứng sinh hóa trong tế bào, nhưng nó không đủ để gây ra sự thay đổi cấu trúc của gen A thành gen a.
– Hiện tượng quan sát được ở TN1 là hiện tượng đột biến phát sinh kiểu hình (hay còn gọi là hiệu ứng môi trường lên kiểu hình). Kiểu gen AA ban đầu không bị biến đổi, nhưng dưới tác động của nhiệt độ 35 độ C, các gen quy định màu sắc trong tế bào của cây đã hoạt động khác đi, dẫn đến sự tổng hợp các sắc tố làm cho hoa có màu trắng. Khi nhiệt độ thay đổi về 20 độ C, các gen này lại hoạt động theo cách thông thường, dẫn đến sự tổng hợp các sắc tố làm cho hoa có màu đỏ.
– Nếu gen A bị biến đổi thành gen a ở 35 độ C, thì cá thể ban đầu có kiểu gen AA sẽ có thể trở thành Aa hoặc aa. Nếu trở thành aa, nó sẽ luôn cho hoa màu trắng dù ở bất kỳ nhiệt độ nào (theo TN2). Tuy nhiên, khi chuyển sang 20 độ C, chúng ta thu được hoa đỏ, điều này chứng tỏ kiểu gen ban đầu AA đã được phục hồi hoặc chưa bao giờ bị biến đổi thành aa.
b. Nhận xét về mối quan hệ giữa kiểu gen, môi trường và kiểu hình trong quá trình sống của một đời cá thể.
Qua hai thí nghiệm trên, chúng ta có thể rút ra những nhận xét quan trọng về mối quan hệ giữa ba yếu tố này:
1. Kiểu gen quy định khả năng của sinh vật:
– Kiểu gen là yếu tố quyết định đến khả năng biểu hiện của một tính trạng. Ví dụ, kiểu gen AA quy định khả năng có thể tạo ra hoa màu đỏ, còn kiểu gen aa quy định khả năng có thể tạo ra hoa màu trắng.
– Tuy nhiên, kiểu gen không quy định một cách cứng nhắc mà chỉ quy định giới hạn mà kiểu hình có thể đạt được.
2. Môi trường ảnh hưởng đến sự biểu hiện của kiểu hình:
– Môi trường có thể tác động trực tiếp hoặc gián tiếp lên sự biểu hiện của gen, làm thay đổi kiểu hình.
– Như trong TN1, môi trường nhiệt độ 35 độ C đã làm thay đổi kiểu hình của cây có kiểu gen AA từ đỏ sang trắng. Ngược lại, môi trường 20 độ C đã giúp kiểu gen AA biểu hiện đúng kiểu hình màu đỏ.
– Điều này cho thấy, cùng một kiểu gen có thể cho các kiểu hình khác nhau dưới các điều kiện môi trường khác nhau.
– Tuy nhiên, môi trường không thể tạo ra kiểu hình mà kiểu gen không có khả năng biểu hiện. Ví dụ, kiểu gen aa luôn cho hoa màu trắng dù ở nhiệt độ nào, nó không thể “bị ảnh hưởng” bởi nhiệt độ để trở thành hoa màu đỏ.
3. Kiểu hình là kết quả tương tác giữa kiểu gen và môi trường:
– Kiểu hình mà chúng ta quan sát được ở một sinh vật là sự thống nhất giữa kiểu gen và môi trường.
– Mối quan hệ này có thể được biểu diễn một cách đơn giản như sau:
Kiểu hình = f (Kiểu gen, Môi trường)
Trong đó, “f” biểu thị sự tương tác phức tạp giữa hai yếu tố.
4. Giới hạn nhất định cho sự tác động của môi trường:
– Môi trường có ảnh hưởng đến kiểu hình trong một giới hạn nhất định do kiểu gen quy định. Ví dụ, gen A có thể biểu hiện thành màu đỏ hoặc màu trắng dưới tác động của nhiệt độ, nhưng nó không thể biến thành một tính trạng hoàn toàn khác, ví dụ như thay đổi số cánh hoa hoặc hình dạng lá.
– Trong TN2, kiểu gen aa có giới hạn biểu hiện là hoa màu trắng. Môi trường không thể vượt qua giới hạn này để tạo ra hoa màu đỏ.
Tóm lại, bài tập này đã cho chúng ta thấy rằng gen là yếu tố quyết định tiềm năng di truyền, còn môi trường là yếu tố tác động để tiềm năng đó được biểu hiện thành kiểu hình cụ thể. Sự sống của mỗi cá thể là sự tương tác không ngừng nghỉ giữa hai yếu tố này.
Các em có câu hỏi nào không? Chúng ta có thể cùng trao đổi thêm.
Vì kiểu gen của giống hoa đỏ là thuần chủng nên ta có sơ đồ
Giống hoa đỏ \((A A)\) \(—-\)\(\xrightarrow[]{35^oC}\) Hoa màu trắng \((A A)\)
↓ \((\) Lấy hạt \()\) \((1)\)
Hoa màu trắng \((A A)\) \(←—\) Trồng ở \(20^oC\)
\(_____________________________________________\)
Giống hoa màu trắng thuần chủng \((aa)\) \(\xrightarrow[]{35^oC / 20^oC}\) hoa màu trắng
\(a.\)
Qua \(2\) thí nghiệm thì không phải nhiệt độ cao làm gen \(A\) biển đổi thành gen \(a\) vì theo sơ đồ \((1)\), kiểu gen của giống hoa đỏ ban đầu luôn là thuần chủng nhưng do nhiệt độ môi trường thay đổi nên kiểu hình của hoa không giống ban đầu \((\) chuyển sang màu trắng \()\), mặt khác, giống hoa trắng thuần chủng khi trồng ở nhiệt độ khác nhau đều chỉ cho \(1\) kiểu hình màu trắng
\(→\) Kiểu hình của hoa không phụ thuộc vào kiểu gen
\(⇒\) Không phải là biển đổi gen mà là thường biến
\(b.\)
Kiểu gen \(→\) Quy định kiểu hình
Tác động của môi trường \(→\) Biến đổi kiểu hình
\(⇒\) Kiểu gen \(\xrightarrow[]{Dưới sự tác động của môi trường}\) Kiểu hình