Câu 1. Xác định phong cách ngôn ngữ của văn bản trên?

Để xác định phong cách ngôn ngữ, chúng ta cần xem xét đặc điểm của văn bản.
Đầu tiên, các em hãy chú ý vào cách diễn đạt. Tác giả sử dụng những từ ngữ mang tính biểu cảm cao, thể hiện tâm trạng, cảm xúc cá nhân rất rõ nét.
Thứ hai, nội dung bài thơ không nhằm mục đích cung cấp thông tin khoa học, chính luận hay giao tiếp thông thường. Thay vào đó, nó bày tỏ những suy tư, trăn trở về hiện tại và mong muốn thay đổi.
Và cuối cùng, bài thơ sử dụng hình ảnh, giọng điệu, nhịp điệu để gợi tả, gợi cảm.

Dựa vào những đặc điểm này, ta có thể nhận định văn bản thuộc phong cách ngôn ngữ: Nghệ thuật.

Câu 2. Tác giả thể hiện thái độ gì đối với các vấn đề còn tồn tại của xã hội? Thái độ đó được bộc lộ qua những yếu tố ngôn ngữ nào?

Các em hãy đọc kỹ từng khổ thơ để cảm nhận thái độ của tác giả.
Ở khổ thơ đầu tiên, tác giả mong muốn hóa thành cái cây để “thử những nhát rìu rạch sâu da thịt”, “thử mình cháy khét”, “thử chịu thói độc tàn”.
Ở khổ thơ thứ hai, mong muốn hóa thành ruộng đồng để “thử nếm vị thuốc sâu”, “thử chịu bão giông”.
Ở khổ thơ thứ ba, hóa thành đại dương để “thử dầu loang hắc nồng”, “đau vì kiệt tài nguyên”.
Và ở khổ thơ thứ tư, hóa thành không khí để “thử khỏi bụi ngày đêm”, “thử không còn trong xanh vì lũ người ích kỷ”.

Qua những hình ảnh này, chúng ta thấy tác giả đang phơi bày những nỗi đau, sự tổn thương mà thiên nhiên đang phải gánh chịu bởi chính con người. Những hình ảnh “nhát rìu rạch sâu”, “biển lửa bập bùng”, “thuốc sâu”, “hóa chất”, “bão giông”, “dầu loang”, “cá trôi hôi thối”, “khói bụi”, “lũ người ích kỷ” đều là những biểu tượng cho sự tàn phá, ô nhiễm, hủy hoại môi trường.

Vậy, thái độ của tác giả là: Bức xúc, phẫn nộ, đau đớn và đầy trăn trở trước những vấn đề môi trường, sự tàn phá thiên nhiên của con người.

Thái độ này được bộc lộ qua những yếu tố ngôn ngữ sau:
* Ngôn ngữ giàu hình ảnh, biểu tượng: Như đã phân tích ở trên, các hình ảnh “cây”, “ruộng đồng”, “đại dương”, “không khí” được nhân hóa và đặt trong các tình huống thử thách, đau đớn, qua đó tố cáo hành động gây hại của con người.
* Sử dụng điệp từ “thử”: Từ “thử” được lặp đi lặp lại ở đầu mỗi câu thơ trong các khổ, tạo nhịp điệu mạnh mẽ, nhấn mạnh sự đau đớn, khổ sở mà các sự vật phải gánh chịu.
* Câu hỏi tu từ: Cuối bài, các câu hỏi “Tôi làm gì đây?”, “Tôi nhận về bao nhiêu?”, “Tôi lấy gì trả lại?”, “Tôi phá hoại những gì?”, “Tôi đã từng hối cải?” thể hiện sự day dứt, tự vấn lương tâm, nhận thức sâu sắc về trách nhiệm của bản thân và con người nói chung.
* Giọng điệu: Giọng thơ lúc đầu mang tính cầu khẩn, tha thiết (“Nếu đổi được kiếp này tôi xin…”), sau đó chuyển sang giọng đầy day dứt, trăn trở và cuối cùng là sự tuyệt vọng, khẩn thiết cầu xin (“Xin đối được kiếp này…!”).

Câu 3. Xác định 2 biện pháp tu từ được sử dụng trong văn bản và nêu tác dụng của chúng?

Chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu hai biện pháp tu từ nổi bật trong bài thơ này nhé.

Biện pháp tu từ thứ nhất: Nhân hóa.
* Giải thích: Tác giả đã gán cho các sự vật, hiện tượng trong tự nhiên (cây, ruộng đồng, đại dương, không khí) những đặc điểm, tình cảm, suy nghĩ của con người. Các sự vật này được “thử”, “chịu”, “đau”, “khổ”, “gồng mình”, “quằn quại”.
* Tác dụng:
* Làm cho thế giới tự nhiên trở nên sống động, gần gũi với con người hơn.
* Giúp người đọc dễ dàng đồng cảm với những nỗi đau, sự tổn thương mà thiên nhiên đang phải gánh chịu.
* Tăng sức biểu cảm cho lời thơ, làm nổi bật sự phản kháng, sự chịu đựng và cả nỗi đau của thiên nhiên trước hành động của con người.
* Góp phần tố cáo hành động tàn phá môi trường của con người, làm cho lời cảnh báo trở nên sâu sắc hơn.

Biện pháp tu từ thứ hai: Điệp ngữ.
* Giải thích: Cụm từ “Nếu đổi được kiếp này, tôi xin hóa…” được lặp lại ở đầu các khổ thơ, và từ “thử” được lặp lại liên tục trong mỗi khổ thơ.
* Tác dụng:
* Nhấn mạnh mong muốn thay đổi, thoát khỏi kiếp người để có thể cảm nhận và gánh chịu những nỗi đau của thiên nhiên.
* Tạo nhịp điệu cho bài thơ, làm cho lời thơ trở nên mạnh mẽ, dồn dập hơn.
* Tăng cường tính biểu cảm, thể hiện sự day dứt, trăn trở và nỗi ám ảnh của tác giả về tình trạng môi trường hiện tại.
* Góp phần làm nổi bật những thử thách, sự tàn khốc mà thiên nhiên phải đối mặt.

Các em thấy đó, bài thơ tuy ngắn gọn nhưng chứa đựng một thông điệp vô cùng lớn lao. Cô hy vọng qua việc phân tích này, các em sẽ có cái nhìn sâu sắc hơn về giá trị của bài thơ cũng như ý thức hơn trong việc bảo vệ môi trường xung quanh mình.