Phân biệt môi trường ưu trương và môi trường nhược trương? Cho biết hiện tượng g…
Trước tiên, chúng ta sẽ đi vào phần phân biệt hai loại môi trường này.
PHẦN 1: PHÂN BIỆT MÔI TRƯỜNG ƯU TRƯƠNG VÀ MÔI TRƯỜNG NHƯỢC TRƯƠNG
Để phân biệt hai loại môi trường này, chúng ta cần dựa vào nồng độ chất tan.
1. Môi trường ưu trương:
* Định nghĩa: Môi trường ưu trương là môi trường có nồng độ chất tan cao hơn so với nồng độ chất tan bên trong tế bào.
* Giải thích chi tiết: Khi một tế bào thực vật hoặc động vật được đặt vào môi trường ưu trương, lượng nước bên ngoài tế bào sẽ di chuyển từ nơi có nồng độ chất tan thấp (bên trong tế bào) sang nơi có nồng độ chất tan cao (môi trường bên ngoài) thông qua màng bán thấm. Quá trình này được gọi là sự thẩm thấu.
2. Môi trường nhược trương:
* Định nghĩa: Môi trường nhược trương là môi trường có nồng độ chất tan thấp hơn so với nồng độ chất tan bên trong tế bào.
* Giải thích chi tiết: Ngược lại với môi trường ưu trương, khi tế bào được đặt vào môi trường nhược trương, nước sẽ di chuyển từ môi trường bên ngoài (nơi có nồng độ chất tan thấp) vào bên trong tế bào (nơi có nồng độ chất tan cao hơn).
Bảng tóm tắt so sánh:
| Đặc điểm | Môi trường ưu trương | Môi trường nhược trương |
| :—————- | :———————————– | :———————————– |
| Nồng độ chất tan | Cao hơn nồng độ trong tế bào | Thấp hơn nồng độ trong tế bào |
| Chiều di chuyển nước | Từ tế bào ra môi trường | Từ môi trường vào tế bào |
Bây giờ, chúng ta sẽ sang phần thứ hai của bài tập, đó là xem xét hiện tượng gì xảy ra khi ngâm rau vào nước và nước muối.
PHẦN 2: HIỆN TƯỢNG XẢY RA KHI NGÂM RAU VÀO NƯỚC VÀ NƯỚC MUỐI
Chúng ta đều biết rau là một bộ phận của thực vật, và tế bào thực vật có màng sinh chất bao bọc. Bên cạnh đó, tế bào thực vật còn có thành tế bào cứng.
1. Ngâm rau vào nước (nước cất hoặc nước lọc thông thường):
* Phân tích môi trường: Nước lọc hoặc nước cất thường có nồng độ chất tan rất thấp, gần như bằng không. Do đó, có thể coi đây là một môi trường nhược trương so với dịch tế bào của rau.
* Hiện tượng xảy ra: Khi ngâm rau vào nước, nước sẽ có xu hướng di chuyển từ môi trường bên ngoài (nước) vào bên trong tế bào rau thông qua màng bán thấm của tế bào.
* Kết quả: Tế bào rau sẽ nhận thêm nước, làm cho không bào trong tế bào trương lên. Áp suất thẩm thấu tăng lên, đẩy chất nguyên sinh vào thành tế bào. Điều này làm cho rau trở nên căng, giòn và tươi hơn. Thành tế bào ngăn cản tế bào bị vỡ.
2. Ngâm rau vào nước muối:
* Phân tích môi trường: Nước muối là dung dịch nước có hòa tan muối (thường là NaCl). Dung dịch này có nồng độ chất tan cao hơn nhiều so với dịch tế bào của rau. Do đó, nước muối là một môi trường ưu trương so với dịch tế bào của rau.
* Hiện tượng xảy ra: Khi ngâm rau vào nước muối, nước sẽ có xu hướng di chuyển từ bên trong tế bào rau ra môi trường bên ngoài (nước muối) thông qua màng bán thấm của tế bào.
* Kết quả: Tế bào rau sẽ mất nước. Chất nguyên sinh sẽ co lại, không còn đẩy vào thành tế bào nữa. Rau sẽ bị héo, mềm nhũn và mất độ giòn. Hiện tượng này gọi là hiện tượng co nguyên sinh.
Tóm lại:
* Ngâm rau vào nước (môi trường nhược trương) giúp rau hút nước và trở nên tươi hơn.
* Ngâm rau vào nước muối (môi trường ưu trương) khiến rau mất nước, bị héo.
Các em đã hiểu bài chưa nào? Đây là một ví dụ rất sinh động để chúng ta thấy được tầm quan trọng của sự trao đổi nước theo cơ chế thẩm thấu và sự khác biệt giữa các loại môi trường. Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, các em cứ mạnh dạn hỏi cô nhé!
\(-\)Ưu trương: tế bào bị co nguyên sinh
\(=>\) Do nồng độ các chất tan ở bên ngoài môi trường lớn hơn nồng độ các chất tan ở trong tế bào \(->\) các chất tan từ ngoài môi trường đi vào tế bào, đồng thời nước từ trong tế bào đi ra ngoài \(->\) gây hiện tượng co nguyên sinh
\(-\)Nhược trương: gây hiện trượng trương nước ở thực vật, gây tiêu huyết ở động vật
\(=>\) Do nồng độ các chất tan ở ngoài môi trường thấp hơn trong tế bào \(->\) các chất tan đi từ trong tế bào ra ngoài môi trường, đồng thời nước từ ngoài môi trường cx đi vào trong tế bào
\(-\)Hiện tượng gì xảy ra khi ngâm rau vào nước và nước muối:
Rau sẽ bị héo, quăn lại vì do khi ngâm rau vào nước và nước muối, do nồng độ các phân tử trong nước muối nhiều hơn nồng độ phân tử trong rau \(->\) Có xu hướng di chuyển từ nơi có nồng độ cao đến nơi có nồng độ thấp \(->\) Đẩy các phân tử nước trong rau ra ngoài gây hiện tượng co nguyên sinh
Ưu trương là môi trường mà nồng độ chất tan lớn hơn so với môi trường nội bào. Nếu một tế bào sống được đặt trong môi trường ưu trương so với nó thì sẽ xảy ra hiện tượng co nguyên sinh – nước từ trong tế bào sẽ đi ra ngoài làm cho tế bào bị co (thu nhỏ lại) và nếu co quá nhiều sẽ làm tế bào chết.
Môi trường đối ngược với ưu trương là nhược trương (hypotonic) – khi cho vào môi trường này nước từ ngoài sẽ vào tế bào làm tế bào căng cứng lên và nếu sự chênh lệch quá cao sẽ làm tế bào vỡ – hiện tượng tiêu huyết, và môi trường trung gian là đẳng trương (isotonic), môi trường đẳng trương là môi trường mà nồng độ hòa tan bằng với môi trường nội bào.
Chúng ta thường rửa rau sống bằng nước muối bởi: trong rau sống khi chưa được rửa sạch ngâm bằng nước muối có chứa nhiều vi khuẩn. Khi ta ngâm nước muối tức là nồng độ nước muối cao hơn nồng độ trong rau sống. Theo cơ chế thẩm thấu và thẩm tách thì nước muối sẽ từ bên ngoài đi vào bên trong làm cho vi khuẩn từ trong rau sống sẽ đi ra. khi vi khuẩn đi ra ngoài gặp môi trường Muối cơ thể chưa có khả năng thích nghi kịp thời dẫn tới vi khuẩn bị chết. Ta loại bỏ được vi khuẩn ra khỏi rau sống.