Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau khám phá một bài thơ rất tình cảm và ấm áp của nhà thơ Lê Thái Sơn mang tên “Mùa na chín”. Cô tin rằng khi đọc bài thơ này, nhiều bạn sẽ thấy hình ảnh người bà thân thương của mình hiện lên trong tâm trí đấy. Nào, chúng ta hãy cùng nhau giải các bài tập để hiểu rõ hơn về tác phẩm này nhé!

Phần I. ĐỌC HIỂU

Bước 1: Đọc kĩ bài thơ và xác định nội dung chính.

Để trả lời các câu hỏi đọc hiểu, điều quan trọng nhất là các em phải đọc thật kĩ bài thơ, đọc chậm rãi, cảm nhận từng câu chữ. Bài thơ là lời của người bà đang chờ đợi đứa cháu của mình về trong mùa na chín. Nỗi nhớ mong, sự sốt ruột và có cả chút hụt hẫng khi mùa hè qua đi mà cháu vẫn chưa về, mùa na thì sắp tàn được thể hiện rất rõ ràng.

Bước 2: Phân tích từng câu hỏi và đưa ra câu trả lời.

Câu 1: Phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ trên

Hướng dẫn tư duy:

• Các em hãy nhớ lại các phương thức biểu đạt đã học: Tự sự (kể chuyện), Miêu tả (tả cảnh, tả người), Biểu cảm (bộc lộ cảm xúc), Thuyết minh (giới thiệu), Nghị luận (trình bày ý kiến), Hành chính – công vụ.
• Đọc bài thơ, các em thấy tác giả đang muốn bộc lộ điều gì nhiều nhất? Có phải là kể một câu chuyện cụ thể không? Có phải là tả cảnh vườn na không? Hay là đang thể hiện tình cảm, nỗi lòng của người bà?
• Ở đây, những câu như “Sao cháu không về với bà”, “Sốt ruột, bà nghe chim kêu”, “Hết hè… cháu vẫn đang xa” đều trực tiếp thể hiện cảm xúc, tâm trạng của người bà.

Trả lời:

Phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ trên là Biểu cảm.

Giải thích: Bài thơ chủ yếu bộc lộ tình cảm nhớ mong, sốt ruột, mong đợi và cả nỗi buồn hụt hẫng của người bà khi đứa cháu chưa về thăm trong mùa na chín.

Câu 2: Các từ “vẫn”, “đang”, “sắp” thuộc từ loại gì?

Hướng dẫn tư duy:

• Để xác định từ loại, các em cần xem xét chức năng của các từ này trong câu. Chúng thường đi kèm với những từ nào? Chúng bổ sung ý nghĩa gì cho các từ đó?
• “vẫn”: “cháu vẫn đang xa” -> chỉ sự tiếp diễn của một trạng thái.
• “đang”: “cháu vẫn đang xa” -> chỉ hành động, trạng thái diễn ra ở thời điểm nói.
• “sắp”: “mùa na sắp tàn” -> chỉ một sự việc sắp xảy ra.
• Trong chương trình Ngữ văn lớp 6, các từ này thường được xếp vào nhóm Phó từ, dùng để bổ sung ý nghĩa cho động từ, tính từ (về thời gian, mức độ, sự tiếp diễn…).

Trả lời:

Các từ “vẫn”, “đang”, “sắp” thuộc từ loại Phó từ.

Giải thích: Các từ này bổ sung ý nghĩa về thời gian, sự tiếp diễn hoặc trạng thái cho động từ, tính từ mà chúng đi kèm.

Câu 3: Tiếng chim chào mào trong câu thơ: “Chào mào đã hót vườn na mỗi chiều” báo hiệu điều gì?

Hướng dẫn tư duy:

• Đọc kĩ câu thơ và các câu thơ xung quanh để hiểu ngữ cảnh.
• “Chào mào đã hót vườn na mỗi chiều” -> Tiếng chim hót là một dấu hiệu quen thuộc, lặp đi lặp lại.
• Câu sau đó: “Tiếng chim rơi với rất nhiều hạt na” -> Tiếng chim hót đi kèm với việc na chín rụng.
• Vậy, tiếng chim chào mào hót vào mùa này có ý nghĩa gì liên quan đến vườn na?

Trả lời:

Tiếng chim chào mào trong câu thơ “Chào mào đã hót vườn na mỗi chiều” báo hiệu mùa na đã đến, na đã bắt đầu chín rộ và rụng xuống. Đó là một dấu hiệu quen thuộc của tự nhiên, của thời gian trôi qua trong khu vườn thân thuộc.

Câu 4: Hai câu kết của bài thơ, nói lên tâm trạng gì của người bà?

Hết hè…cháu vẫn đang xa

Chào mào vẫn hót.Mùa na sắp tàn.

Hướng dẫn tư duy:

• Phân tích từng vế trong hai câu thơ:
  • “Hết hè”: Thời gian đã trôi qua, một mùa đã kết thúc.
  • “cháu vẫn đang xa”: Mong đợi của bà vẫn chưa thành hiện thực.
  • “Chào mào vẫn hót”: Cảnh vật vẫn diễn ra như thường lệ, nhưng người vẫn vắng.
  • “Mùa na sắp tàn”: Dấu hiệu cho thấy thời gian chờ đợi đã gần hết, cơ hội gặp cháu trong mùa này cũng sắp qua đi.
• Từ đó, tổng hợp các cảm xúc mà người bà có thể có: nhớ mong, buồn bã, thất vọng, hụt hẫng, cô đơn…

Trả lời:

Hai câu kết của bài thơ nói lên tâm trạng buồn bã, hụt hẫng, tiếc nuối và nỗi nhớ mong da diết của người bà. Bà buồn vì mùa hè đã kết thúc, mùa na cũng sắp tàn mà đứa cháu yêu dấu vẫn chưa về. Bà cảm thấy cô đơn khi cảnh vật vẫn diễn ra bình thường (chào mào vẫn hót) nhưng người thân thì vắng mặt. Đây là nỗi buồn của sự chờ đợi không thành, của tình yêu thương nhưng chưa được đoàn tụ.

Phần II. TẠO LẬP VĂN BẢN

Câu 1: Từ việc hiểu nội dung bài đọc trên, em hãy viết một đoạn văn kể về những kỉ niệm tuyệt vời từng có bên bà.

Hướng dẫn tư duy và các bước thực hiện:

Bài thơ “Mùa na chín” đã gợi cho chúng ta thấy được tình cảm sâu sắc, da diết mà người bà dành cho cháu. Chắc hẳn, bạn nào cũng có một người bà đáng kính và vô vàn kỉ niệm đẹp đẽ bên bà đúng không nào? Bây giờ, chúng ta sẽ viết một đoạn văn kể lại những kỉ niệm đó nhé.

Bước 1: Xác định chủ đề và ý chính của đoạn văn.

• Chủ đề: Những kỉ niệm tuyệt vời bên bà.
• Ý chính: Nêu cảm nhận chung về bà, kể 2-3 kỉ niệm cụ thể, kết thúc bằng cảm xúc yêu thương, trân trọng.

Bước 2: Lập dàn ý sơ lược cho đoạn văn.

• Mở đoạn: Giới thiệu về bà và tình cảm của em dành cho bà. (Ví dụ: Bà là người yêu thương em nhất, em có nhiều kỉ niệm đẹp với bà).
• Thân đoạn: Kể cụ thể 1-2 kỉ niệm đáng nhớ.
  • Kỉ niệm 1: Bà chăm sóc em khi em ốm / Bà dạy em học bài / Bà nấu món ăn em thích / Bà kể chuyện cổ tích cho em nghe. (Miêu tả hành động của bà, cảm xúc của em).
  • Kỉ niệm 2: Bà cùng em đi chợ, đi chơi, làm vườn… (Miêu tả khung cảnh, lời nói của bà, cảm nhận của em).
  • Lưu ý: Sử dụng các chi tiết gợi tả (mùi hương, âm thanh, cảm giác) để đoạn văn thêm sinh động.
• Kết đoạn: Khẳng định lại tình cảm của em dành cho bà và ý nghĩa của những kỉ niệm đó. (Ví dụ: Em yêu bà rất nhiều, những kỉ niệm đó là hành trang quý giá).

Bước 3: Viết đoạn văn hoàn chỉnh.

Dựa vào dàn ý trên, các em hãy viết thành một đoạn văn hoàn chỉnh. Cô sẽ đưa ra một đoạn văn mẫu để các em tham khảo nhé:

Đoạn văn tham khảo:

Trong trái tim em, bà ngoại luôn là một người phụ nữ tuyệt vời nhất, yêu thương em vô bờ bến. Em có vô vàn những kỉ niệm đẹp đẽ gắn liền với bà, mà mỗi khi nhớ lại, lòng em lại thấy ấm áp và bình yên lạ thường. Em nhớ nhất là những buổi chiều hè oi ả, khi cả xóm chìm vào giấc ngủ trưa, thì bà lại lặng lẽ ngồi quạt phe phẩy cho em ngủ. Tiếng quạt nan của bà cứ đều đều, êm ái như một khúc hát ru, và hương thơm từ mái tóc bạc của bà phảng phất khiến em chìm sâu vào giấc mơ. Lúc em thức dậy, đã thấy đĩa na chín thơm lừng trên bàn, do chính tay bà hái trong vườn. Bà còn tỉ mẩn bóc từng múi na trắng ngần, ngọt lịm cho em ăn, vừa ăn bà vừa hỏi han chuyện học hành, chuyện bạn bè. Hay những đêm trăng sáng, bà thường dắt em ra sân ngắm trăng, kể cho em nghe những câu chuyện cổ tích về chú Cuội, chị Hằng. Giọng bà trầm ấm, ánh mắt bà hiền từ làm em cảm thấy như mình đang lạc vào thế giới thần tiên. Những kỉ niệm ấy tuy giản dị nhưng đã trở thành những viên ngọc quý giá trong tâm hồn em. Em yêu bà nhiều lắm và sẽ luôn trân trọng từng khoảnh khắc được ở bên bà.

Bước 4: Đọc lại và chỉnh sửa.

• Kiểm tra xem đoạn văn đã đầy đủ các phần Mở, Thân, Kết chưa.
• Các câu văn đã mạch lạc, trôi chảy chưa? Có mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu không?
• Cảm xúc đã được thể hiện rõ ràng và chân thành chưa?

Chúc các em học tốt và luôn giữ thật nhiều kỉ niệm đẹp bên những người thân yêu của mình nhé!