Phân tích cái tôi của xuân diệu trong bài thơ vội vàng
Chúng ta sẽ cùng nhau phân tích cái tôi của Xuân Diệu trong “Vội Vàng” theo từng bước nhé.
Bước 1: Đọc và cảm nhận chung về bài thơ.
Trước hết, các em hãy mở Sách giáo khoa trang 112 và đọc thật kỹ bài thơ “Vội Vàng” của Xuân Diệu. Khi đọc, các em hãy cố gắng cảm nhận nhịp điệu, âm hưởng của bài thơ. Các em có thấy sự gấp gáp, nồng nàn trong từng câu chữ không? Đó chính là những dấu hiệu đầu tiên hé lộ về cái tôi của nhà thơ.
Bước 2: Tìm hiểu về tác giả Xuân Diệu và phong trào Thơ Mới.
Để hiểu rõ hơn về cái tôi của Xuân Diệu, chúng ta cần đặt bài thơ vào bối cảnh lịch sử – văn hóa. Xuân Diệu là một trong những gương mặt tiêu biểu nhất của phong trào Thơ Mới cuối những năm 1930 – 1940. Phong trào này đánh dấu sự đổi mới mạnh mẽ trong thơ ca Việt Nam, thoát ly khỏi những khuôn mẫu cũ, đề cao cái tôi cá nhân, khẳng định sự tự do trong sáng tạo. Cái tôi trữ tình cá nhân được thể hiện một cách trực tiếp, chân thành và đầy sức sống.
Bước 3: Phân tích cái tôi trữ tình qua từng phần của bài thơ.
Bài thơ “Vội Vàng” có thể chia thành ba phần tương đối rõ rệt, và trong mỗi phần, cái tôi của Xuân Diệu được bộc lộ theo những cách khác nhau.
Phần 1: Khẳng định sự sống mãnh liệt và tình yêu đối với cuộc đời (8 câu đầu).
“Mắt ta nhìn bốn phương trời,
Mắt ta nhìn trăng, nhìn sao, nhìn đời.
Ta muốn ôm cả giang san vào lòng
Cho dang tay mà ôm.
Đất nước, non sông, năm châu bốn bể
Ta muốn ôm cả giang san vào lòng.
Đất nước, non sông, năm châu bốn bể
Ta muốn ôm cả giang san vào lòng.”
Ngay từ những câu thơ đầu, cái tôi của Xuân Diệu đã hiện lên một cách đầy kiêu hãnh, mạnh mẽ và tràn đầy sức sống.
* Sự khẳng định cái tôi “Ta”: Việc lặp đi lặp lại từ “Ta” cho thấy sự tự ý thức sâu sắc về bản thân, một cái tôi đầy cá tính, không lẫn vào đâu được. “Ta” ở đây không chỉ là một cá nhân mà còn là hiện thân cho khát vọng sống mãnh liệt của cả một thế hệ.
* Khát vọng chiếm lĩnh, ôm trọn cuộc đời: “Mắt ta nhìn bốn phương trời”, “Mắt ta nhìn trăng, nhìn sao, nhìn đời”. Con mắt ở đây không chỉ là cơ quan thị giác mà còn là biểu tượng cho tâm hồn, cho sự ham muốn khám phá, trải nghiệm mọi vẻ đẹp của thế giới.
* Sự nồng nàn, say đắm: “Ta muốn ôm cả giang san vào lòng”, “Cho dang tay mà ôm”. Biện pháp ẩn dụ “ôm cả giang san vào lòng” diễn tả một tình yêu quê hương, đất nước mãnh liệt, một khát vọng muốn hòa mình vào vũ trụ, muốn sở hữu tất cả những gì tươi đẹp nhất. Hành động “dang tay” càng tô đậm thêm sự hào phóng, rộng lớn của tâm hồn.
Phần 2: Nỗi sợ hãi trước sự trôi chảy của thời gian và sự tàn phai của tuổi trẻ (10 câu tiếp theo).
“Ta thấy: một mùa xuân rất ngắn,
Một mùa xuân rất lạ.
Mỗi sớm mai thức dậy,
Ta thấy mọi thứ đều mới,
Nhưng rồi ta lại thấy:
Cả một đời người cũng chỉ là một mùa xuân.
Thời gian trôi nhanh như một cơn gió,
Tuổi trẻ phai nhạt như một cánh hoa rơi.
Ta không muốn thấy điều đó xảy ra.
Ta muốn níu giữ từng khoảnh khắc.”
Đây là phần thơ thể hiện sự tương phản gay gắt trong tâm hồn Xuân Diệu. Cái tôi trữ tình ở đây thể hiện rõ nét nỗi băn khoăn, lo sợ trước sự hữu hạn của đời người.
* Nhận thức sâu sắc về sự hữu hạn của thời gian: “Một mùa xuân rất ngắn”, “Mỗi sớm mai thức dậy… Nhưng rồi ta lại thấy: Cả một đời người cũng chỉ là một mùa xuân”. Xuân Diệu ý thức rất rõ quy luật tuần hoàn của tự nhiên nhưng lại đặt nó vào sự hữu hạn của đời người. Thời gian trôi đi nhanh chóng, tuổi trẻ không ngừng phai nhạt.
* Nỗi ám ảnh, sợ hãi trước sự tàn phai: “Thời gian trôi nhanh như một cơn gió”, “Tuổi trẻ phai nhạt như một cánh hoa rơi”. Những hình ảnh so sánh “như một cơn gió”, “như một cánh hoa rơi” thật gợi cảm, thật xót xa, thể hiện sự nuối tiếc khôn nguôi trước sự mất mát.
* Sự phản kháng, níu giữ: “Ta không muốn thấy điều đó xảy ra. Ta muốn níu giữ từng khoảnh khắc.” Trước quy luật nghiệt ngã của tạo hóa, cái tôi của Xuân Diệu không cam chịu. Nó bộc lộ sự phản kháng mãnh liệt, sự khao khát níu giữ từng giây phút của cuộc đời.
Phần 3: Khát vọng sống mãnh liệt, tận hưởng cuộc đời trong từng khoảnh khắc (7 câu cuối).
“Thà rằng mất hết, chứ đừng bao giờ
Để xuân qua mà không một tiếng reo.
Ta muốn bay, ta muốn nhảy, ta muốn cười,
Ta muốn khóc, ta muốn yêu, ta muốn giận,
Ta muốn sống tất cả những gì có thể sống.
Một chút thôi, cũng đủ làm ta say đắm.
Hãy yêu nhau đi, hỡi người bạn đời!”
Kết thúc bài thơ, cái tôi của Xuân Diệu lại bùng lên một lần nữa, nhưng lần này là sự bùng nổ của khát vọng sống, của sự tận hưởng trọn vẹn.
* Sự phủ định cái “không sống”: “Thà rằng mất hết, chứ đừng bao giờ / Để xuân qua mà không một tiếng reo.” Câu thơ thể hiện một thái độ dứt khoát, mạnh mẽ. Thà mất tất cả còn hơn sống một cuộc đời vô vị, không cảm xúc. “Tiếng reo” là biểu tượng cho sự sống động, cho niềm vui, sự hưởng thụ.
* Biểu hiện của khát vọng sống: “Ta muốn bay, ta muốn nhảy, ta muốn cười, / Ta muốn khóc, ta muốn yêu, ta muốn giận”. Điệp ngữ “ta muốn” cùng với hàng loạt những động từ mạnh mẽ diễn tả một cách sinh động, chân thực nhất những trạng thái cảm xúc, những rung động của cuộc sống. Xuân Diệu muốn trải nghiệm tất cả, dù là niềm vui hay nỗi buồn, dù là tình yêu hay sự giận dữ. Tất cả đều là những biểu hiện của một cuộc đời “đáng sống”.
* Lời kêu gọi, giao cảm: “Hãy yêu nhau đi, hỡi người bạn đời!”. Lời kêu gọi tha thiết, chân thành hướng tới mọi người, đặc biệt là “người bạn đời”. Đây là lời khẳng định về giá trị của tình yêu, của sự sẻ chia trong cuộc đời này. Nó thể hiện một cái tôi đầy nhân văn, muốn lan tỏa niềm vui, khát vọng sống đến mọi người.
Bước 4: Tổng kết về cái tôi của Xuân Diệu trong bài thơ “Vội Vàng”.
Qua những phân tích trên, chúng ta có thể thấy cái tôi của Xuân Diệu trong “Vội Vàng” là một cái tôi đầy phức tạp nhưng vô cùng cuốn hút:
* Cái tôi tự ý thức, cá tính mạnh mẽ: Luôn khẳng định “Ta”, không ngại ngần bày tỏ suy nghĩ, cảm xúc của mình.
* Cái tôi yêu đời, ham sống mãnh liệt: Say đắm trước vẻ đẹp của cuộc sống, muốn chiếm lĩnh, tận hưởng mọi điều tốt đẹp.
* Cái tôi trăn trở, suy tư về sự hữu hạn của đời người: Lo sợ trước sự trôi chảy của thời gian, sự phai nhạt của tuổi trẻ.
* Cái tôi phản kháng, đầy nghị lực: Không cam chịu trước số phận, luôn tìm cách níu giữ, tận hưởng cuộc sống trong từng khoảnh khắc.
* Cái tôi nhân văn, giao cảm: Muốn lan tỏa tình yêu, khát vọng sống đến mọi người.
Cái tôi của Xuân Diệu trong “Vội Vàng” đã góp phần làm nên sự độc đáo, sức hấp dẫn của bài thơ và khẳng định vị trí quan trọng của ông trong phong trào Thơ Mới.
Các em về nhà ôn lại bài, đọc kỹ lại bài thơ và suy ngẫm thêm về những điều cô vừa chia sẻ nhé. Có bất kỳ câu hỏi nào, các em cứ mạnh dạn hỏi cô vào buổi học sau.
Thơ mới trong tiến trình phát triển của nó, là kết quả của hành trình đi tìm kiếm và khẳng định cái tôi. Thời đại ấy chúng ta đã chứng kiến nhiều cái tôi độc đáo như: Thế Lữ, Lưu Trọng Lư, Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, Huy Cận,… Nhưng nếu phải chọn ra những cái tôi đặc biệt thì không thể không nhắc tới Xuân Diệu – cái tôi “rạo rực, thiết tha” luôn “khát khao giao cảm với đời” song cũng đầy băn khoăn, lo sợ trước sự trôi chảy của thời gian. Bài thơ Vội vàng đã ghi lại dấu ấn về một cái tôi như thế!
Đến thời điểm, năm 1938 khi mà Vội vàng ra đời, cái tôi trong thơ chẳng còn lạ lẫm nữa và ngay cả Xuân Diệu cũng đã khẳng định được cho mình một cái tôi độc đáo trên văn đàn. Trước hết, đó là một cái tôi yêu đời, yêu cuộc sống, yêu con người rất mãnh liệt. Ngay mở đầu bài thơ ông đã thẳng thắn, trực tiếp bộc lộ:
Tôi muốn tắt nắng đi
Cho màu đừng nhạt mất.
Tôi muốn buộc gió lại
Cho hương đừng bay đi.
Cái tôi ấy đã bắt đầu bằng hai ước muốn vô cùng táo bạo và phi lí. Đó là muốn đoạt quyền của tạo hóa để giữ màu đừng nhạt, hương đừng bay. Sự táo bạo ở chỗ, nhà thơ như muốn can thiệp vào quy luật của tự nhiên để ngưng đọng thời gian, để giữ lại tất thảy những gì thuộc về cuộc sống bên mình. Đó là điều không tưởng. Chính bởi thế, người ta mới thấy tôi chất chứa một tình yêu cháy bỏng với cuộc đời. Hẳn phải yêu tha thiết lắm mới có ước muốn ngông cuồng, phi lí đến vậy hay là bởi sợ thời gian trôi sẽ cuốn nó đi mất nên mới ao ước khác thường như thế? Có lẽ cả hai. Bởi Xuân Diệu luôn yêu đời, yêu cuộc sống nhưng cũng rất hay lo sợ, ám ảnh vì nó sẽ không tồn tại mãi. Thế nên, chỉ còn cách sống vội vàng mới làm được điều ấy. Những dòng thơ năm chữ ngắn gọn như dồn nén cảm xúc đã mở đầu cho màn đối thoại về lí do cho sự sống vội vàng. Để sang khổ thứ hai, giọng thơ, thể thơ thay đổi là bước đầu lí giải cho điều ấy.
Của ong bướm này đây tuần tháng mật
…
Tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân.
Một bức tranh thiên nhiên, cuộc sống tràn ngập hương sắc, mùi vị hiện ra trước mặt người đọc. Những ong bướm, hoa đồng nội, lá cành tơ, yến anh, ánh sáng, tháng giêng… những thứ bình dị, gần gũi bỗng dưng thi vị, nên thơ đến lạ thường. Sở dĩ vậy là vì nhà thơ đã nhìn thấy ở chúng những khoảnh khắc thật đẹp, thật viên mãn, thật căng tràn sức sống và ngây ngất xuân tình. Nó đang ở lúc đắm say, mơn mởn, tươi non nhất: ong bướm tuần tháng mật, hoa đồng nội xanh rì, lá cành tơ phơ phất, yến anh khúc tình si, ánh sáng chớp hàng mi, tháng giêng ngon như một cặp môi gần. Xuân Diệu đã không bỏ lỡ mà thâu tóm gọn nó, căng mọi giác quan để cảm nhận nó một cách tuyệt diệu nhất. Chính chúng ta – người đọc, khi thưởng thức cũng mơ tưởng theo những đắm say từ những thứ vô cùng bình dị, gần gũi mà bấy lâu nay có khi vô tình bỏ qua. Điệp từ của, này đây cứ liên tiếp, dồn dập như lời mời chào, vẫy gọi chúng ta cùng nhau thưởng thức. Những thứ quen thuộc ấy dưới cặp mắt “xanh non, biếc rờn”, qua lăng kính của tình yêu, của mùa xuân đã trở thành một bữa tiệc trần gian đầy tươi đẹp. Nhà phê bình Hoài Thanh đã thực chí lí khi cho rằng: “Xuân Diệu đã đốt cảnh bồng lai xua ai nấy về hạ giới”. Thổi hồn, gửi gắm tình yêu vào những điều, những thứ giản dị, bình thường từ cuộc sống cũng là một quan niệm đầy tính triết lý nhân sinh mà cái tôi trữ tình đã thể hiện được trong bài thơ.
Nhưng bên cạnh đó, cái tôi trữ tình còn thể hiện sự độc đáo trong cách bộc lộ quan niệm thẩm mĩ có phần khác biệt so với trước đây. Qua hai câu thơ: – Và này đây ánh sáng chớp hàng mi, – Tháng giêng ngon như một cặp môi gần, nhà thơ đã nói lên điều đó. Bằng cảm xúc yêu đời, yêu người, cái tôi trữ tình đã không ngần ngại khẳng định, vẻ đẹp của tạo hóa không phải bắt nguồn từ thiên nhiên, mà từ con người. Thứ ánh sáng bình minh kia le lói cũng chỉ đẹp như cái chớp hàng mi của người thiếu nữ. Hay tháng giêng – khởi đầu của mùa xuân, được mĩ vị hóa thành “ngon như một cặp môi gần”, tức cũng đắm say như cái hồn nồng cháy của đôi tình nhân. Ánh sáng, tháng giêng là thuộc về thiên nhiên. Vậy mà giờ đây thiên nhiên lại phải đem cái chuẩn mực vẻ đẹp của con người để so sánh. Cái tôi trữ tình bởi thế đã khéo léo ca ngợi, đề cao vị trí của con người. Không có một thứ gì khác, con người chính là sản phẩm tuyệt vời nhất của tạo hóa. Khẳng định giá trị của con người là cách để cái tôi trữ tình đưa ra một quan niệm thẩm mĩ giàu ý nghĩa nhân sinh.
Cảm xúc sung sướng vì thế mà cái tôi trữ tình chẳng thể giấu giếm được. Lời thơ cứ căng tràn, sục sôi, phấn trấn để diễn tả hết thảy hạnh phúc vô ngần khi được sống giữa một cuộc đời, một cảnh sắc tràn ngập mùa xuân và tình yêu như vậy. Nhưng giọng điệu thơ bỗng chùng xuống: Tôi sung sướng. Nhưng vội vàng một nửa. Cái tôi chẳng mãi có thể hát vang khúc ca yêu đời, mà vội vàng im bắt trước quy luật khắc nghiệt của thời gian. Cái tôi trữ tình trào lên một nỗi lo sợ, băn khoăn:
Xuân đương tới nghĩa là xuân đương qua
…
Chẳng bao giờ! Ôi chẳng bao giờ nữa
Qua thủ pháp đối lập, nhân vật trữ tình đã “lập luận” vô cùng say sưa về quan niệm thời gian. Bằng những từ ngữ đầy tính tranh biện: nghĩa là, mà, nhưng, nói làm chi, nếu, nhưng chẳng, nên, nhà thơ đã khẳng định sự trôi chảy vô tình của thời gian. Đúng là thời gian của tự nhiên thì vô cùng, vô tận, xuân năm nay đi, năm sau lại có xuân. Nhưng đời người thì lại có hạn, mà tuổi trẻ – mùa xuân của cuộc đời, chẳng hai lần thắm lại. Cái tôi trữ tình đầy ngậm ngùi, tiếc nuối, bâng khuâng khi nhìn thấy đâu đâu mọi thứ đều bị phá hủy bởi thời gian – thứ mang theo sức mạnh vô hình mà một đi không còn trở lại. Chưa nói đến điều quan niệm này đã khác, đã mới mẻ, hiện đại hơn như thế nào so với trước kia, mà chỉ cần cái nhìn đầy tính mất mát ấy đã đủ nhận thấy một cái tôi đầy run rẩy, sợ hãi trước quy luật ấy như thế nào. Phải rất yêu đời, yêu cuộc sống mãnh liệt nhường nào thì cái tôi trữ tình ấy mới có cảm xúc như vậy. Tắt nắng, buộc gió chỉ là cái cớ để tìm kiếm cách thức chống lại thời gian ấy mà thôi.
Nhưng càng cảm nhận rõ ràng về thời gian như thế, thì nỗi niềm bâng khuâng, tiếc nuối, thậm chí là xót xa lại càng trào dâng. Thời gian có sức mạnh tàn phá là có thật. Cái tôi lại một lần nữa để toàn tâm, toàn trí, toàn hồn nhưng không phải để tìm kiếm vẻ đẹp mà để “ngửi” thấy mùi tháng năm đều rớm vị chia phôi, để nghe thấy núi sông than thầm tiễn biệt, để nhìn thấy con gió xinh thì thào, hờn dỗi bay đi, chim ngập ngừng đứt tiếng vì sợ độ phai tàn. Đến tới đây cái tôi trữ tình lo lắng thực sự, cái thiết tha rạo rực phải nhường chỗ cho nỗi băn khoăn, ưu phiền trước cuộc đời. Dẫu biết đây là quy luật tâm lý rất đỗi bình thường khi con người ta quá yêu cái gì đó thì lại rất sợ phải mất nó đi. Nhưng sự ưu tư của cái tôi trữ tình ở đây vẫn rung lên một nỗi niềm đồng cảm sâu sắc từ phía độc giả. Dường như chúng ta cũng đồng tình trong cách lý giải của tác giả, mọi thứ, nhất là con người rồi sẽ bị vùi lấp bởi thời gian.
Cái tôi trữ tình trong Vội vàng thực dễ khiến chúng ta liên tưởng đến cái tôi nói chung trong thơ mới. Luôn yêu cuộc đời đến cháy bỏng, thiết tha nhưng vẫn buồn bã, suy tư và đầy bế tắc. Đó là cảm xúc chung của cả một thế hệ. Nhưng tác phẩm này của Xuân Diệu lại khẳng định ở ông một cái tôi khác. Nhà thơ có mang đến nỗi buồn, sự lo lắng, băn khoăn nhưng không hề bi quan, chán nản. Ông giúp chúng ta nhận ra quy luật của cuộc đời là vậy, và vẫn thể hiện niềm yêu đời và khát khao giao cảm mãnh liệt với cuộc sống này. Bởi vậy mà khổ thơ cuối cùng của tác phẩm mới thực sự mang đến cái tôi đúng nghĩa nhất trong thơ Xuân Diệu.
Mau đi thôi! Mùa chưa ngả chiều hôm
…
-Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi.
Đoạn thơ hội tụ những gì sôi nổi, nhiệt huyết nhất trong hồn thơ Xuân Diệu. Trước cuộc sống như thế, ông không thể “đầu hàng” được. Ông quyết lao vào một cuộc chạy đua với thời gian. Ông giục giã mọi người hãy mau đi thôi, mau sống thôi khi cuộc đời trong thời khắc tuổi trẻ. Vì thế cái tôi cá nhân đã hòa chung với cái ta cùng mọi người cùng nhau làm nên một sức sống mới giữa cuộc đời. Và thế là người ta nhìn thấy, một cái tôi trữ tình phóng túng, cuống quýt, vồ vập để sống, để yêu. Hàng loạt các động từ mạnh theo cấp độ tăng tiến được sử dụng (ôm, riết, say, thâu, cắn) để diễn tả mức độ nhiệt huyết nhất, vội vàng nhất mà nhà thơ đang có. Đặc biệt là từ cắn, tuy có phần rất thực nhưng chỉ như vậy mới diễn tả hết niềm khao khát đang mãnh liệt, sôi trào trong lòng thi nhân. Nhưng cách sống vội vàng của Xuân Diệu cũng còn có điều đáng suy ngẫm. Phải chăng lúc nào cũng vội vàng, cũng cuống quýt như vậy hay sao? Vấn đề nhà thơ gửi gắm chính là ở thái độ và thời điểm sống. Phải luôn trân trọng, luôn ý thức về sự sống của mình để tuổi trẻ trôi qua không hề lãng phí. Và phải biết hết mình với những khoảnh khắc quan trọng của cuộc sống thì mới trọn vẹn hết được niềm vui sống của mình. Vì vậy nhà thơ mới muốn ôm cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn, muốn riết mây đưa và gió lượn, muốn say trong cánh bướm với tình yêu, muốn thâu trong một cái hôn nhiều, hỡi xuân hồng ta muốn cắn vào người. Cảm xúc cao nhất của thi nhân đặt vào thời khắc xuân hồng – hình ảnh hội tụ những gì đẹp nhất của cả tự nhiên lẫn cuộc đời con người mà mỗi chúng ta cần nắm bắt.
Có thể nói, cái tôi trữ tình trong bài thơ Vội vàng thực sự mang nhiều ý nghĩa hơn là cảm xúc của một nhân vật trong thơ. Cái tôi đã rất mạnh dạn thể hiện sự khát khao giao cảm với đời bằng một quan niệm sống đầy ý nghĩa tích cực, nhân sinh mang tầm triết lý. Cái tôi ấy đã theo cả một đời thơ Xuân Diệu để giúp ông ngay cả thời điểm là một thanh niên mười tám, đôi mươi giữa lúc bối cảnh đất nước lầm than, nô lệ vẫn sẽ vững vàng, vẫn tin tưởng vào cuộc sống thực tại để mai sau hòa nhập với đời, với mọi người, với những chiến công vang dội của dân tộc sau này.
Phong trào thơ Mới để lại dấu ấn sâu đậm trong nền văn học Việt Nam với nhiều gương mặt nhà thơ tiêu biểu như Nguyễn Bính, Hàn Mặc Tử, Huy Cận, Thế Lữ,… Và Xuân Diệu cũng góp sức mình vào sự thành công của phong trào ấy với nhiều thi phẩm độc đáo và một trong số đó là bài thơ Vội vàng. Đọc Vội vàng, chúng ta chắc hẳn sẽ không thể nào có thể quên được cái tôi trữ tình trong bài thơ với nhiều nét hấp dẫn, thú vị.
Trước hết, cái tôi trữ tình hiện lên trong bài thơ Vội vàng là cái tôi yêu đời tha thiết, rạo rực và khao khát tận hưởng vẻ đẹp của “thiên đường trên mặt đất”. Bốn câu thơ mở đầu bài thơ đã vẽ nên trước mắt chúng ta một cái tôi với những ước muốn tưởng chừng như viển vông song xét đến cùng đó lại là biểu hiện của niềm khát khao được giữ mãi hương sắc của cuộc đời.
Tôi muốn tắt nắng đi
Cho màu đừng nhạt mất
Tôi muốn buộc gió lại
Cho hương đừng bay đi
Cái “tôi” trong bài thơ xuất hiện với một ước muốn táo bạo và với nhiều người chắc hẳn điều đó thật phi lí, bởi lẽ “nắng”, “gió” là những thứ thuộc về tự nhiên nào ai có thể chiếm giữ nó lại được. Ấy vậy mà ở đây, cái tôi Xuân Diệu lại muốn được “tắt nắng”, “buộc gió” để giữ lại màu, lại sắc, lại hương cho cuộc đời. Tất cả những điều đó chỉ có thể lí giải bằng khát khao được tận hưởng, chiêm ngưỡng những vẻ đẹp của thiên nhiên, tạo vật. Và có lẽ, chín câu thơ tiếp theo đã làm bật nổi lên cái tôi yêu đời, khao khát tận hưởng vẻ đẹp giữa trần thế ấy.
Của ong bướm này đây tuần tháng mật;
Này đây hoa của đồng nội xanh rì;
Này đây lá của cành tơ phơ phất;
Của yến anh này đây khúc tình si.
Và này đây ánh sáng chớp hàng mi;
Mỗi sáng sớm, thần vui hằng gõ cửa;
Tháng giêng ngon như một cặp môi gần;
Với việc sử dụng các hình ảnh thơ độc đáo, mới lạ, hấp dẫn “ong bướm”, “tuần tháng mật”, “đồng nội xanh rì”, “yến anh” cùng phép điệp “này đây”, tác giả đã vẽ nên một “thiên đường trên mặt đất”, vừa đẹp, vừa tình tứ, dường như tất cả mọi thứ đang phô ra để mời mọc, để quyến rũ mọi người. Đặc biệt, biện pháp so sánh “Tháng giêng ngon như một cặp môi gần” đã làm bật nổi vẻ đẹp tình tứ của bức tranh mùa xuân, tất cả như đang kết đôi, kết cặp đầy tình ái. Và để rồi, trước bức tranh thiên nhiên đẹp, tình tứ như thế, cái tôi trữ tình không thể giấu nổi niềm sung sướng, hạnh phúc, yêu đời thiết tha rạo rực cháy bỏng của mình mà phải thốt lên rằng:
Tôi sung sướng nhưng vội vàng một nửa
Tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân.
Thêm vào đó, cái tôi trữ tình trong bài thơ còn là cái tôi với quan niệm mới mẻ và lo lắng trước sự chảy trôi của thời gian, tuổi trẻ.
Xuân đang tới, nghĩa là xuân đang qua,
Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già
Mà xuân hết, nghĩa là tôi cũng mất.
Lòng tôi rộng, nhưng lượng trời cứ chật,
…
Phải chăng sợ độ phai tàn sắp sửa?
Chẳng bao giờ, ôi! Chẳng bao giờ nữa…
Trước cái tôi Xuân Diệu có nhiều nhà thơ đã đưa ra quan niệm về thời gian nhưng có lẽ chỉ khi tới Vội vàng của Xuân Diệu chúng ta mới có thể cảm nhận một cách sâu sắc về cách nhìn thời gian mới mẻ của ông. Nếu như các nhà thơ trung đại quan niệm thời gian tuần hoàn, đi rồi sẽ trở lại “xuân đến xuân đi xuân lại lại” thì ở đây, Xuân Diệu bằng việc sử dụng điệp từ các từ ngữ mang ý nghĩa giải thích “nghĩa là” cùng với các cặp từ đối lập ở hai vế câu “tới’ – “qua”, “non” – “già”,… tác giả đã cho thấy quan niệm thời gian tuyến tính. Với Xuân Diệu, thời gian, tuổi trẻ trôi đi thì sẽ không thể nào có thể quay lại được nữa. Và với cái tôi Xuân Diệu, tuổi trẻ là quãng thời gian đẹp nhất trong cuộc đời của mỗi người nhưng rồi cũng như bước chuyển của thời gian, nó cũng sẽ chẳng bao giờ “thắm lại”. Trước bước chuyển ấy của thời gian, cái tôi trữ tình làm sao không “bâng khuâng”, không chút suy tư lo lắng được. Thời gian có sức mạnh thay đổi, tàn phá vạn vật thật ghê rợn, khiến cho cái tôi trữ tình không thể nào có thể hết mình để tận hưởng vẻ đẹp trần thế, để yêu đời rạo rực nữa mà chỉ để lắng nghe, để “ngửi”, để cảm nhận “vị chia phôi”, cảm nhận “núi sông than thầm tiễn biệt”. Và phải chăng, cái hờn dỗi của “cơn gió biếc’, cái lo lắng, sợ hãi của cánh chim kia phải chăng chính là nỗi lo lắng, sợ hãi của chính cái tôi trữ tình trước sự chảy trôi một đi không trở lại của thời gian và tuổi trẻ.
Không dừng lại ở cái tôi yêu đời tha thiết hay cái tôi lo lắng, sợ hãi trước sự chảy trôi của thời gian, mười câu thơ khép lại bài thơ Vội vàng đã đưa đến cho chúng ta một cái tôi với khát vọng sống vội vàng, hối hả để có thể tận hưởng trọn vẹn vẻ đẹp của “thiên đường trên mặt đất”.
Ta muốn ôm
Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn;
Ta muốn riết mây đưa và gió lượn,
Ta muốn say cánh bướm với tình yêu,
Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều
Và non nước, và cây, và cỏ rạng,
Cho chếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng
Cho no nê thanh sắc của thời tươi;
– Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!
Dường như, trước vẻ đẹp tình tứ, tròn đầy của trần thế, còn thời gian, tuổi trẻ cứ thế chảy trôi, trôi mãi không bao giờ quay trở lại, khao khát, ham muốn được níu giữ, tận hưởng vẻ đẹp ấy của cái tôi trữ tình trỗi dậy. Điệp từ “ta muốn” được lặp lại nhiều lần cùng với việc sử dụng hàng loạt các động từ mạnh theo cấp độ tăng tiến, từ “ôm” đến “riết” đến “say” và cuối cùng là “thâu” đã diễn tả một cách trọn vẹn và đầy đủ khát khao, mong ước được tận hưởng tuổi trẻ, hạnh phúc và tình yêu của cái tôi trữ tình. Và với khát khao ấy, nhà thơ cũng cất lên lời giục giã sống vội vàng để tận hưởng những vẻ đẹp bình dị, thân thuộc trong cuộc sống và sống phải biết trân trọng thời gian, tuổi trẻ bởi đó là quãng thời gian tươi đẹp nhất nhưng một khi đã qua đi thì sẽ mãi không bao giờ có thể lấy lại được.
Tóm lại, cũng như những tác phẩm khác trong phong trào thơ Mới, bài thơ Vội vàng của Xuân Diệu đã xây dựng được một cái tôi trữ tình độc đáo với nhiều cung bậc cảm xúc và để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng bạn đọc.