Chào các em học sinh lớp 8! Hôm nay, cô và các em sẽ cùng nhau tìm hiểu về một chủ đề rất thú vị trong chương trình Sinh học, đó là “Phản xạ”. Chúng ta sẽ đi sâu vào hai loại phản xạ chính và ý nghĩa của chúng.

Bây giờ, chúng ta sẽ lần lượt giải quyết từng phần của câu hỏi nhé.

1. Phản xạ không điều kiện là gì? Ý nghĩa và ví dụ.

Trước hết, chúng ta hãy cùng nhau định nghĩa phản xạ không điều kiện.

* Định nghĩa:
Phản xạ không điều kiện là những phản ứng tự nhiên, bẩm sinh của cơ thể. Chúng đã có sẵn ngay từ khi chúng ta sinh ra, không cần phải học hỏi hay rèn luyện. Các phản xạ này là do các trung khu thần kinh nằm ở trụ não và tủy sống điều khiển.

* Ý nghĩa:
Phản xạ không điều kiện đóng vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống của chúng ta. Chúng giúp cơ thể:
* Bảo vệ cơ thể: Ngay lập tức phản ứng lại những tác nhân gây hại, tránh làm tổn thương cơ thể.
* Đảm bảo các chức năng sống cơ bản: Duy trì các hoạt động thiết yếu như hô hấp, tiêu hóa, tuần hoàn máu…

* Ví dụ:
Để các em dễ hình dung, cô đưa ra một vài ví dụ quen thuộc:
* Khi các em chạm tay vào một vật nóng, các em sẽ rụt tay lại ngay lập tức. Đây là một phản xạ co cơ bảo vệ, tránh bị bỏng. Trung khu điều khiển phản xạ này nằm ở tủy sống.
* Khi em bé bú mẹ, em bé sẽ có phản xạ mút. Đây là một phản xạ cần thiết cho sự sinh tồn. Trung khu điều khiển phản xạ này nằm ở hành não (một phần của trụ não).
* Khi có ánh sáng mạnh chiếu vào mắt, mắt sẽ tự động nhắm lại hoặc chúng ta nheo mắt lại. Đây là phản xạ bảo vệ mắt. Trung khu điều khiển phản xạ này nằm ở trụ não.

2. Phản xạ có điều kiện là gì? Ý nghĩa và ví dụ.

Tiếp theo, chúng ta sẽ tìm hiểu về phản xạ có điều kiện.

* Định nghĩa:
Phản xạ có điều kiện là những phản ứng do con người học hỏi và rèn luyện trong quá trình sống. Chúng được hình thành dựa trên cơ sở của các phản xạ không điều kiện, thông qua sự tác động của các kích thích mới và lặp đi lặp lại, và được điều khiển bởi trung khu thần kinh ở vỏ não.

* Ý nghĩa:
Phản xạ có điều kiện giúp con người:
* Thích ứng với môi trường: Giúp chúng ta nhận biết và phản ứng phù hợp với những thay đổi của môi trường xung quanh, từ đó tồn tại và phát triển.
* Học tập, lao động và hình thành nhân cách: Tất cả những kiến thức, kỹ năng mà chúng ta học được ở trường lớp, trong công việc, hay cách chúng ta cư xử, đều là kết quả của việc hình thành các phản xạ có điều kiện.

* Ví dụ:
Chúng ta cùng xem xét những ví dụ về phản xạ có điều kiện:
* Ví dụ kinh điển của Pavlov: Chú chó của nhà sinh lý học Ivan Pavlov. Ban đầu, khi nghe tiếng chuông, chú chó không tiết nước bọt. Tuy nhiên, nếu người ta thường xuyên bấm chuông đồng thời cho chó ăn, thì sau một thời gian, chỉ cần nghe tiếng chuông là chú chó đã tiết nước bọt. Ở đây, tiếng chuông ban đầu là kích thích trung tính, nhưng sau khi kết hợp nhiều lần với thức ăn (kích thích có điều kiện tự nhiên), nó trở thành một kích thích có điều kiện gây ra phản xạ tiết nước bọt. Trung khu thần kinh điều khiển phản xạ này nằm ở vỏ não.
* Học bài và làm bài tập: Việc các em ngồi vào bàn học khi đến giờ, chuẩn bị sách vở, tập trung nghe giảng hay làm bài tập, đó đều là những phản xạ có điều kiện được hình thành qua quá trình rèn luyện.
* Nghe tiếng còi xe cảnh sát hoặc xe cứu thương, chúng ta có thể giảm tốc độ hoặc tránh đường: Đây là phản xạ có điều kiện được hình thành do chúng ta hiểu rằng đó là tín hiệu cần chú ý để đảm bảo an toàn.

3. Mối quan hệ giữa hai loại phản xạ.

Các em thấy rằng hai loại phản xạ này có sự khác biệt rõ rệt về trung khu thần kinh điều khiển và tính bẩm sinh hay học hỏi. Tuy nhiên, chúng có mối quan hệ mật thiết với nhau.

* Phản xạ có điều kiện được hình thành trên cơ sở của các phản xạ không điều kiện. Nghĩa là, để có phản xạ có điều kiện, cần có các phản xạ không điều kiện ban đầu.
* Sự hình thành phản xạ có điều kiện là một quá trình tiến hóa quan trọng, giúp con người và động vật bậc cao thích nghi tốt hơn với môi trường sống ngày càng phức tạp.

Hy vọng qua bài giảng hôm nay, các em đã nắm vững được khái niệm, ý nghĩa và những ví dụ minh họa cho phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều kiện. Các em nhớ ôn bài và chuẩn bị cho tiết học tiếp theo nhé!