Chào các em học sinh lớp 6 thân mến! Cô rất vui được đồng hành cùng các em trong tiết học Ngữ Văn hôm nay.

Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau phân tích một bài thơ rất hay và giàu cảm xúc, đó là bài “Mây và Sóng” của nhà thơ Tagore. Các em đã đọc bài thơ này rồi phải không nào? Vậy thì bây giờ, cô trò mình sẽ cùng nhau tìm hiểu xem, trong bài thơ “Mây và Sóng”, tác giả đã sử dụng phương thức biểu đạt nào nhé.

Để làm được điều này, chúng ta sẽ đi qua từng bước, thật chi tiết, giống như chúng ta đang cùng nhau khám phá một bức tranh vậy đó.

Bước 1: Nhắc lại kiến thức về các phương thức biểu đạt đã học.

Các em còn nhớ ở những bài học trước, chúng ta đã được tìm hiểu về những phương thức biểu đạt chính mà các tác giả thường dùng trong văn bản không? Cô tin là các em vẫn còn nhớ. Chúng ta có:

* Tự sự: Kể lại một câu chuyện, một sự việc có nhân vật, diễn biến, kết thúc.
* Miêu tả: Dùng ngôn ngữ để vẽ lại hình ảnh, âm thanh, màu sắc, mùi vị, trạng thái của sự vật, con người, phong cảnh… sao cho người đọc có thể hình dung ra.
* Biểu cảm: Bày tỏ tình cảm, cảm xúc, suy nghĩ, tâm trạng của người viết hoặc nhân vật trữ tình.
* Nghị luận: Bàn luận, phân tích, đánh giá để bảo vệ một quan điểm, ý kiến.
* Thuyết minh: Cung cấp, giới thiệu, giải thích tri thức về một sự vật, hiện tượng nào đó cho người đọc, người nghe.
* Hành chính – công vụ: Văn bản thuộc lĩnh vực hành chính, công vụ (ví dụ: đơn từ, công văn, thông báo…).

Đó là những “công cụ” mà người viết dùng để “nói lên” điều mình muốn truyền tải.

Bước 2: Đọc kĩ văn bản “Mây và Sóng”.

Bây giờ, các em hãy mở sách giáo khoa trang [… ] và đọc thật chậm, thật kỹ bài thơ “Mây và Sóng” một lần nữa. Trong lúc đọc, các em hãy cố gắng cảm nhận xem, bài thơ này đang “nói” với mình điều gì? Tác giả muốn cho mình thấy điều gì?

* Khi đọc bài thơ, các em thấy có những hình ảnh nào được miêu tả? Mây trông ra sao? Sóng như thế nào?
* Trong bài thơ có những cuộc đối thoại nào? Ai đang nói chuyện với ai? Họ nói gì?
* Qua những lời nói, những hình ảnh đó, các em cảm nhận được tâm trạng, tình cảm gì của các nhân vật?

Bước 3: Phân tích các yếu tố trong văn bản để xác định phương thức biểu đạt.

Dựa trên những gì chúng ta vừa đọc và cảm nhận, giờ chúng ta sẽ đi sâu vào phân tích.

* Xét về yếu tố miêu tả: Bài thơ có miêu tả cảnh vật không? Ví dụ như “mây trắng của ta”, “biển xanh lam”, “cát vàng”… Chúng ta thấy có những nét vẽ về thiên nhiên, về các nhân vật (mây, sóng). Tuy nhiên, miêu tả ở đây có phải là mục đích chính hay không? Có phải tác giả chỉ muốn cho chúng ta nhìn thấy cảnh vật, mà không có gì khác?

* Xét về yếu tố tự sự: Bài thơ có kể một câu chuyện với diễn biến, kết thúc rõ ràng không? Có các nhân vật hành động nối tiếp nhau trong một chuỗi sự kiện không? Cô thấy là không có một câu chuyện hoàn chỉnh theo kiểu “ngày xửa ngày xưa…”

* Xét về yếu tố biểu cảm: Đây là phần rất quan trọng. Các em hãy chú ý đến những lời nói của mây, của sóng, và cả lời của đứa con.
* Khi mây nói: “Ta là mây trên trời, ta đi con đường của ta trên gió. Ta làm ván trượt cho con, con sẽ là người cưỡi chim bay, con sẽ là người trượt trên mây.”
* Khi sóng nói: “Ta là sóng trên biển, ta đi con đường của ta trên biển. Ta làm con thuyền cho con, con sẽ là người đi trên thuyền, con sẽ là người khám phá thế giới.”
* Và lời đáp của đứa con: “Ôi, đám mây kia! Bạn là ai mà gọi ta, có phải bạn từ trời xa thẳm tới? […] Ôi, biển này! Bạn là ai mà gọi ta, có phải bạn từ đáy lòng ta sâu thẳm tới? […] Ta là con của mẹ, ta là con của những vì sao, ta là con của vầng mặt trời.”

Qua những lời đối thoại này, các em có cảm nhận được tình yêu thương, sự che chở, sự khám phá, sự gắn bó, niềm tự hào về nguồn cội của nhân vật không? Tác giả không chỉ đơn thuần kể lại lời nói, mà qua đó, tác giả đang bày tỏ tình cảm, cảm xúc sâu sắc của mình về tình mẫu tử, về khát vọng tự do, về sự hòa hợp với thiên nhiên.

* Xét về yếu tố nghị luận, thuyết minh, hành chính – công vụ: Rõ ràng, bài thơ không hề có mục đích để phân tích, bàn luận một vấn đề, không cung cấp tri thức, cũng không thuộc thể loại hành chính.

Bước 4: Kết luận về phương thức biểu đạt chính.

Sau khi phân tích kỹ lưỡng, chúng ta có thể khẳng định rằng, trong bài thơ “Mây và Sóng”, phương thức biểu đạt chính mà tác giả sử dụng là biểu cảm.

Bởi vì, qua những hình ảnh mây, sóng, qua những cuộc đối thoại, tác giả đã trực tiếp và gián tiếp bộc lộ những tình cảm, cảm xúc, suy tư sâu sắc về tình yêu thương, sự khám phá thế giới và ý thức về nguồn cội của con người. Các yếu tố miêu tả và tự sự (trong lời thoại) chỉ là phương tiện để làm nổi bật chủ yếu là tình cảm, cảm xúc đó.

Vậy là, chúng ta đã cùng nhau tìm ra phương thức biểu đạt của văn bản “Mây và Sóng” rồi đấy. Các em thấy bài học hôm nay có thú vị không? Cô mong rằng, với cách phân tích từng bước như thế này, các em sẽ dễ dàng nhận diện được phương thức biểu đạt của các văn bản khác trong tương lai.

Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, các em cứ mạnh dạn hỏi cô nhé. Cô luôn sẵn sàng giải đáp cho các em.