Chào các em, cô rất vui được đồng hành cùng các em trong tiết học Ngữ Văn hôm nay. Chúng ta sẽ cùng nhau phân tích và giải đáp những câu hỏi thú vị xoay quanh đoạn trích “Chú bé bán báo” của nhà văn Đặng Anh Đào.

Trước hết, các em hãy cùng cô đọc kỹ lại đoạn trích này một lần nữa.

Báo mới đây! Báo mới đây! Ngàn lẻ một vụ ly dị! Phỏng vấn con bệnh sida đây! Cô dâu đã xử sự thế nào trong đêm tân hôn?…

Chú bé hoa chiếc loa, gào lên bài học thuộc lòng. Xe bus sắp chuyển bánh. Một hành khách lưỡng lự, rồi quyết tâm móc tiền, chìa ra cho chú bé. Tức thì mấy người ngồi quanh như bị lây, cũng móc túi lấy tiền mua báo. Một bà béo rút khăn chấm nước mắt: “Ôi! Ở đây người ta viết nẫu cả ruột! Lấy nhau rồi bỏ nhau, đứa bé đi bụi đời!”. Ông đeo kính ngỏng cổ cò, giơ ngón tay, đặng hắng, giọng nghiêm khắc: “Năm 1994 là năm gia đình! Quốc tế bảo vệ gia đình!”.

Chú bé lần đầu tiên nhìn vào tờ báo. Xưa nay nó đi bán báo nhưng không bao giờ xem báo. Nó đọc thuộc lòng những tít giật gân mà chẳng để ý xem mình đang nói gì. Một khách ngồi ở cuối xe đưa trả lại tờ Model 94: “Này! Bán cho tao tờ báo giống của bà kia cơ!”. Chú nhìn chồng báo: đang còn một tờ, cái tờ báo đã làm bà béo thút thít. Nhưng nó ngẩng đầu: “Cháu hết số ấy rồi!”.

Nó tụt xuống xe, lao tới cái nhà ấy, quên cả bán báo. Nắng trút lửa, rồi cơn giông ập xuống. Sao hôm nay ông ấy về muộn thế? Nó đói, nó lo báo ướt, lo không bán nốt được chỗ báo còn lại. Trước đây 4 năm, khi bỏ mẹ con nó, ông ấy nói với nó: “Bố không muốn cướp nốt con của mẹ đi. Mẹ chỉ còn con làm chỗ dựa”… Giờ thì đúng như vậy. Mẹ nó ốm, nó đi bán báo. Hai mẹ con sống trong một gian phòng mỏng manh ọp ẹp, như làm bằng giấy báo.

Đến quá trưa, ông ấy mới về, đỡ thằng con nhỏ từ trên xe bước xuống. Ông nhìn thằng bé bán báo sụp chiếc mũ cói gần kín mặt đang chìa tờ báo. Ông có đọc thứ này bao giờ? Nhưng thằng con nhỏ đã cầm lấy một tờ… Họ đã bước vào, thằng bé bán báo vẫn nhìn trân trân vào ngôi nhà. Chợt cánh cửa sổ mở tung. Ông ấy và đứa bé thò đầu ra cửa sổ. Một cánh thuyền bằng giấy báo – tờ báo viết về “Ngàn lẻ một vụ ly dị” – từ từ trôi ra, cùng tiếng cười giòn tan trong mưa rơi. Có tiếng đàn bà dịu dàng: “Ồ! Anh đóng cửa lại đi! Mưa tạt ướt hết nó rồi!”.

Chiếc thuyền dúm dó, lềnh bềnh trôi ra cống. Thằng bé bán báo lấy mũ cuộn chặt mấy tờ báo còn lại, chạy ra giữa trời, giọng rao khản đặc:

– Báo đây! Báo mới đây! Ngàn lẻ một vụ ly dị!…                                                                                                                     (Nguồn:https://chandungkesi.com)

Bây giờ, chúng ta sẽ cùng nhau đi vào giải quyết từng câu hỏi nhé.

Câu 1. Dấu hiệu xác định ngôi kể của văn bản trên.

Để xác định ngôi kể, chúng ta cần chú ý đến cách người kể chuyện xưng hô và cách người kể chuyện miêu tả các sự vật, hiện tượng, nhân vật trong tác phẩm.

Quan sát đoạn trích, chúng ta thấy người kể chuyện sử dụng đại từ nhân xưng “nó” để chỉ nhân vật chú bé bán báo. Ví dụ: “Chú bé hoa chiếc loa”, “Nó tụt xuống xe”, “Nó đói, nó lo báo ướt”. Cách xưng hô này cho thấy người kể chuyện đang đứng ở ngôi thứ ba, không trực tiếp tham gia vào câu chuyện nhưng lại am hiểu tường tận về suy nghĩ, cảm xúc và hành động của nhân vật.

Ngoài ra, người kể chuyện còn sử dụng các từ ngữ miêu tả khách quan, ví dụ như “Một bà béo rút khăn chấm nước mắt”, “Ông đeo kính ngỏng cổ cò”.

=> Như vậy, dấu hiệu xác định ngôi kể của văn bản trên là: ngôi kể thứ ba, người kể chuyện “kể chuyện theo ngôi thứ ba” (xưng “nó” với nhân vật).

Câu 2. Theo văn bản, xưa nay chú bé đi bán báo thường có thói quen nào?

Chúng ta hãy cùng đọc lại phần miêu tả về thói quen của chú bé khi bán báo:

“Chú bé lần đầu tiên nhìn vào tờ báo. Xưa nay nó đi bán báo nhưng không bao giờ xem báo. Nó đọc thuộc lòng những tít giật gân mà chẳng để ý xem mình đang nói gì.”

Từ những câu văn này, chúng ta có thể rút ra thói quen của chú bé.

=> Theo văn bản, xưa nay chú bé đi bán báo thường có thói quen: chỉ đọc thuộc lòng những tít giật gân mà không để ý nội dung, không bao giờ xem báo.

Câu 3. Theo anh/ chị tại sao chú bé không bán tờ báo cuối cùng.

Câu hỏi này đòi hỏi chúng ta phải suy luận dựa trên diễn biến tâm lý và hành động của nhân vật. Chú bé đã có một sự thay đổi lớn trong hành động bán báo. Hãy xem xét những chi tiết sau:

– Chú bé lần đầu tiên nhìn vào tờ báo, nhận ra đó là tờ báo đã làm bà béo thút thít.
– Chú bé đã quên cả bán báo để lao tới cái nhà của người đàn ông có con nhỏ.
– Chú bé nhìn trân trân vào ngôi nhà, quan sát cảnh người cha và con trai nhỏ làm thuyền giấy từ tờ báo ly dị.
– Cuối cùng, chú bé lấy mũ cuộn chặt mấy tờ báo còn lại và tiếp tục rao bán, nhưng có lẽ lúc này, hành động rao bán của chú bé đã mang một ý nghĩa khác.

=> Theo em, chú bé không bán tờ báo cuối cùng bởi vì: lần đầu tiên, chú bé đã thực sự nhìn vào tờ báo và có sự đồng cảm, nhận thức được sức mạnh và ý nghĩa của câu chuyện trên tờ báo đó. Tờ báo ấy không còn đơn thuần là một món hàng, mà nó đã gợi lên những suy nghĩ, cảm xúc sâu sắc trong lòng chú bé, có thể là sự xót xa cho hoàn cảnh của người mẹ trong câu chuyện hoặc sự liên hệ đến hoàn cảnh gia đình mình.

Câu 4. Anh/chị hãy nêu tác dụng của biện pháp tu từ trong câu văn: Thằng bé bán báo lấy mũ cuộn chặt mấy tờ báo còn lại, chạy ra giữa trời, giọng rao khản đặc…

Chúng ta cần xác định biện pháp tu từ được sử dụng trong câu văn này. Chú ý đến cách miêu tả hành động và giọng nói của chú bé.

– “lấy mũ cuộn chặt mấy tờ báo còn lại”: Đây là một hành động cụ thể, cho thấy sự cố gắng bảo vệ những tờ báo còn lại.
– “chạy ra giữa trời”: Hành động này thể hiện sự khẩn trương, sự bất chấp hoàn cảnh thời tiết (cơn giông).
– “giọng rao khản đặc”: Cách miêu tả giọng nói này cho thấy sự mệt mỏi, kiệt sức, nhưng vẫn cố gắng gượng.

Các chi tiết này kết hợp lại để tạo nên một hình ảnh sống động, đầy cảm xúc.

=> Tác dụng của biện pháp tu từ (ở đây là cách miêu tả hành động và giọng nói gợi hình, gợi cảm) trong câu văn: “Thằng bé bán báo lấy mũ cuộn chặt mấy tờ báo còn lại, chạy ra giữa trời, giọng rao khản đặc…” là: tạo nên một hình ảnh đầy ám ảnh, khắc họa rõ nét sự lam lũ, vất vả, sự kiên trì và cả nỗi lòng của chú bé bán báo trong hoàn cảnh khó khăn, dường như gánh nặng mưu sinh đè nặng lên đôi vai bé nhỏ. Nó làm nổi bật lên sự tương phản giữa vẻ ngoài con trẻ và sự trưởng thành, nghị lực phi thường của chú bé.

Câu 5. Từ hình ảnh chú bé bán báo, anh/ chị hãy rút ra một thông điệp sâu sắc mà tác giả gửi gắm trong tác phẩm.

Đây là câu hỏi mở, yêu cầu chúng ta suy ngẫm và rút ra bài học cho bản thân. Hãy nhìn vào toàn bộ câu chuyện, những gì chú bé đã trải qua và cách chú bé đã thay đổi.

– Chú bé phải đối mặt với hoàn cảnh gia đình khó khăn, mẹ ốm, phải đi bán báo kiếm sống từ sớm.
– Chú bé ban đầu chỉ là một “cỗ máy” lặp lại những tít báo giật gân mà không hiểu ý nghĩa.
– Tuy nhiên, qua sự kiện chứng kiến người cha và con trai nhỏ làm thuyền giấy, chú bé đã có sự “tỉnh thức”, nhận ra ý nghĩa sâu sắc hơn của cuộc sống, của con người.
– Cuối cùng, dù còn đói khát, lo lắng, chú bé vẫn tiếp tục công việc, nhưng có lẽ với một tâm thế khác.

=> Từ hình ảnh chú bé bán báo, em rút ra thông điệp sâu sắc mà tác giả gửi gắm trong tác phẩm là: cuộc sống dù có khó khăn, cơ cực đến đâu, con người vẫn luôn tiềm ẩn những phẩm chất đáng quý như nghị lực, sự kiên trì, lòng nhân ái và khát vọng vươn lên. Đồng thời, tác giả cũng muốn nhấn mạnh vai trò của sự đồng cảm, thấu hiểu và những câu chuyện trong cuộc sống có thể đánh thức những điều tốt đẹp trong tâm hồn con người, ngay cả những tâm hồn non nớt nhất.

Cô hy vọng những lời giải thích chi tiết này sẽ giúp các em hiểu bài hơn. Các em có câu hỏi nào khác không?