Quê hương là vàng hoa bí Là hồng tím giậu mồng tơi Là đỏ đôi bờ dâm bụt Màu hoa …

***

A. XÁC ĐỊNH PHƯƠNG THỨC BIỂU ĐẠT CHÍNH CỦA ĐOẠN THƠ TRÊN

Bước 1: Nhắc lại kiến thức về các phương thức biểu đạt đã học.
Chúng ta đã được học về các phương thức biểu đạt cơ bản như: Tự sự (kể chuyện), Miêu tả (tả cảnh, tả người), Biểu cảm (bộc lộ cảm xúc), Thuyết minh (giới thiệu, giải thích), Nghị luận (bày tỏ ý kiến, quan điểm), Hành chính – công vụ.

Bước 2: Đọc kỹ đoạn thơ và tìm hiểu mục đích của đoạn thơ.
Khi đọc đoạn thơ:
Quê hương là vàng hoa bí
Là hồng tím giậu mồng tơi
Là đỏ đôi bờ dâm bụt
Màu hoa sen trắng tinh khôi
Quê hương mỗi người chỉ một
Như là chỉ một mẹ thôi
Quê hương nếu ai không nhớ…
Chúng ta thấy tác giả không kể một câu chuyện nào, không giới thiệu một sự vật cụ thể mà chủ yếu là dùng những hình ảnh quen thuộc để nói lên tình cảm của mình đối với quê hương. Đoạn thơ gợi lên những cảm xúc sâu sắc về vẻ đẹp và sự thiêng liêng của quê hương.

Bước 3: Xác định phương thức biểu đạt chính.
Với mục đích chính là bộc lộ, truyền tải những cảm xúc, tình cảm sâu lắng của tác giả về quê hương, đoạn thơ sử dụng phương thức biểu đạt chính là Biểu cảm.
Lý do: Phương thức biểu cảm là phương thức dùng để bộc lộ tình cảm, cảm xúc của người viết (hoặc người nói) trước một sự vật, hiện tượng nào đó. Trong đoạn thơ này, tác giả đã thể hiện tình yêu, sự gắn bó và trân trọng đối với quê hương qua những hình ảnh gần gũi và những câu thơ giàu cảm xúc.

***

B. KÝ ỨC VỀ QUÊ HƯƠNG CỦA TÁC GIẢ ĐƯỢC GỌI LÊN TỪ NHỮNG HÌNH ẢNH NÀO

Bước 1: Đọc kỹ những câu thơ đầu tiên của đoạn thơ.
Chúng ta hãy tập trung vào bốn dòng thơ đầu tiên, nơi tác giả bắt đầu định nghĩa về quê hương:

Quê hương là vàng hoa bí
Là hồng tím giậu mồng tơi
Là đỏ đôi bờ dâm bụt
Màu hoa sen trắng tinh khôi

Bước 2: Liệt kê các hình ảnh cụ thể được nhắc đến.
Ký ức về quê hương của tác giả được gọi lên từ những hình ảnh rất đỗi thân thuộc, gần gũi và đầy màu sắc của làng quê Việt Nam:

• Vàng hoa bí: hình ảnh giản dị, mộc mạc của loại hoa quen thuộc ở vùng nông thôn.
• Hồng tím giậu mồng tơi: vẻ đẹp của hàng rào mồng tơi với sắc hoa hồng tím dịu dàng.
• Đỏ đôi bờ dâm bụt: sắc đỏ rực rỡ, tươi tắn của hoa dâm bụt ven đường, ven sông.
• Màu hoa sen trắng tinh khôi: vẻ đẹp thanh cao, trong sáng và biểu tượng của hoa sen.

Lý do: Các hình ảnh này là những chi tiết cụ thể, gợi hình, gợi cảm, giúp người đọc hình dung ra một không gian quê hương tràn ngập sức sống, màu sắc và sự bình dị, thân thương. Đây là cách tác giả cụ thể hóa khái niệm “quê hương” bằng những ký ức cá nhân.

***

C. TRONG HAI CÂU THƠ “QUÊ HƯƠNG MỖI NGƯỜI CHỈ MỘT / NHƯ LÀ CHỈ MỘT MẸ THÔI” TÁC GIẢ SỬ DỤNG BIỆN PHÁP TU TỪ GÌ? PHÂN TÍCH TÁC DỤNG CỦA BIỆN PHÁP TU TỪ ĐÓ

Bước 1: Xác định biện pháp tu từ được sử dụng.
Các em hãy đọc lại hai câu thơ:
Quê hương mỗi người chỉ một
Như là chỉ một mẹ thôi
Chúng ta dễ dàng nhận thấy có từ “Như là” dùng để nối “quê hương” với “mẹ”. Đây chính là dấu hiệu của biện pháp tu từ so sánh.

Bước 2: Phân tích tác dụng của biện pháp so sánh.
Biện pháp tu từ được sử dụng là so sánh.
Tác dụng:

• Nhấn mạnh giá trị thiêng liêng và duy nhất của quê hương: Việc so sánh quê hương với “mẹ” đã nâng tầm giá trị của quê hương lên rất nhiều. Người mẹ là người sinh thành, nuôi dưỡng chúng ta, là người duy nhất và không thể thay thế trong cuộc đời mỗi người. Vì vậy, quê hương cũng giống như người mẹ, là điều vô cùng quý giá, duy nhất và không ai có thể có hai quê hương hay hai người mẹ.
• Khơi gợi tình cảm yêu thương, gắn bó sâu sắc: Tình yêu thương mẹ là tình cảm tự nhiên, sâu nặng nhất của mỗi con người. Khi so sánh quê hương với mẹ, tác giả đã khơi gợi trong lòng người đọc tình yêu thương, sự gắn bó sâu sắc, tha thiết đối với quê hương, giống như tình yêu dành cho người mẹ ruột thịt. Điều này giúp người đọc cảm nhận rõ hơn sự thiêng liêng, máu thịt của tình yêu quê hương.
• Làm cho hình ảnh quê hương trở nên gần gũi, cụ thể và dễ cảm nhận hơn: So sánh với hình ảnh người mẹ giúp khái niệm “quê hương” trở nên ấm áp, thân thương và dễ hình dung hơn, không còn là một khái niệm trừu tượng.

Lý do: Biện pháp so sánh được sử dụng rất hiệu quả để làm rõ bản chất và giá trị của đối tượng được so sánh (quê hương) thông qua một đối tượng khác đã quen thuộc và có sức gợi cảm (người mẹ). Điều này giúp người đọc dễ dàng đồng cảm và tiếp nhận thông điệp mà tác giả muốn truyền tải.

***

D. NÊU NỘI DUNG CHÍNH CỦA ĐOẠN THƠ TRÊN

Bước 1: Tổng hợp ý nghĩa từ các phần đã phân tích.
Ở phần a, chúng ta biết đoạn thơ biểu lộ cảm xúc. Ở phần b, chúng ta thấy quê hương hiện lên qua những hình ảnh giản dị, thân thuộc, đầy màu sắc. Ở phần c, chúng ta thấy quê hương có giá trị thiêng liêng, duy nhất như người mẹ.

Bước 2: Diễn đạt nội dung chính một cách ngắn gọn và bao quát.
Nội dung chính của đoạn thơ là thể hiện tình yêu tha thiết, sâu sắc và niềm tự hào của tác giả (và của mỗi người) đối với quê hương. Quê hương được gợi lên từ những hình ảnh bình dị, gần gũi, nhưng vô cùng tươi đẹp, sống động; và có một giá trị thiêng liêng, không thể thay thế, giống như người mẹ duy nhất trong cuộc đời mỗi con người. Qua đó, đoạn thơ còn ngầm nhắc nhở chúng ta phải luôn yêu quý, trân trọng và giữ gìn những giá trị của quê hương mình.

Lý do: Nội dung chính là ý nghĩa bao quát nhất mà tác giả muốn truyền tải thông qua toàn bộ đoạn thơ. Nó đúc kết lại những cảm xúc, suy nghĩ và thông điệp cốt lõi được thể hiện qua các hình ảnh và biện pháp nghệ thuật.