Chào các em học sinh yêu quý của cô! Hôm nay, cô và các em sẽ cùng nhau khám phá một bài học vô cùng ý nghĩa về tình bạn trong chương trình Ngữ văn 6, sách Kết nối tri thức với cuộc sống. Đó là đoạn trích

NẾU CẬU MUỐN CÓ MỘT NGƯỜI BẠN

Trích từ tác phẩm Hoàng tử bé của nhà văn Antoine de Saint-Exupéry.

I. MỤC TIÊU BÀI HỌC

1. Về kiến thức:

– Nắm được những nét cơ bản về tác giả Antoine de Saint-Exupéry và tác phẩm Hoàng tử bé.

– Hiểu được nội dung chính và thông điệp sâu sắc về tình bạn qua đoạn trích “Nếu cậu muốn có một người bạn”.

– Giải thích được ý nghĩa của từ “thuần hóa” và các khái niệm liên quan đến việc xây dựng tình bạn.

– Nhận biết được một số yếu tố nghệ thuật đặc sắc của đoạn trích (đối thoại, ngôn ngữ biểu cảm, hình ảnh biểu tượng).

2. Về năng lực:

– Đọc hiểu văn bản truyện ngụ ngôn, triết lí.

– Kĩ năng tóm tắt, phân tích nhân vật, sự việc, ý nghĩa.

– Kĩ năng liên hệ, vận dụng bài học vào cuộc sống cá nhân.

– Kĩ năng hợp tác, trao đổi, chia sẻ.

3. Về phẩm chất:

– Trân trọng tình bạn, tình yêu thương.

– Có ý thức trách nhiệm với những mối quan hệ mình đã gây dựng.

– Nhận thức được giá trị của việc “nhìn bằng trái tim”.

II. CHUẨN BỊ

– Giáo viên: Sách giáo khoa Ngữ văn 6, giáo án, máy chiếu, hình ảnh về tác phẩm Hoàng tử bé, phiếu bài tập.

– Học sinh: Sách giáo khoa Ngữ văn 6, vở ghi, đọc trước bài ở nhà.

III. TIẾN TRÌNH BÀI HỌC

A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG (5 phút)

1. Mục tiêu: Tạo hứng thú, gợi mở vấn đề về tình bạn.

2. Cách tiến hành:

– Giáo viên đặt câu hỏi:

– Cô mời các em chia sẻ: “Đối với em, một người bạn là như thế nào? Và chúng ta làm thế nào để có được một người bạn tốt?”

– Học sinh chia sẻ tự do.

– Giáo viên dẫn dắt vào bài: “Có một tác phẩm văn học nổi tiếng trên toàn thế giới đã định nghĩa rất sâu sắc về tình bạn. Đó chính là Hoàng tử bé, và hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu một đoạn trích ý nghĩa từ tác phẩm này.”

B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI (30 phút)

1. Tìm hiểu chung (10 phút)

1.1. Tác giả: Antoine de Saint-Exupéry

– Giáo viên trình chiếu hình ảnh tác giả, yêu cầu học sinh đọc phần chú thích * trong SGK.

– Học sinh đọc, trả lời câu hỏi về tác giả.

– Giáo viên tổng hợp:

+ Antoine de Saint-Exupéry (1900 – 1944) là nhà văn, phi công người Pháp.

+ Cuộc đời gắn liền với những chuyến bay và những trải nghiệm khắc nghiệt trên sa mạc đã tạo nên cảm hứng và chất liệu cho các tác phẩm của ông.

+ Ông được coi là một trong những tác giả lớn nhất của văn học Pháp thế kỉ XX.

1.2. Tác phẩm: Hoàng tử bé

– Giáo viên yêu cầu học sinh tìm hiểu thông tin về tác phẩm trong SGK và các kiến thức đã chuẩn bị.

– Học sinh trả lời.

– Giáo viên tổng hợp:

+ Hoàng tử bé (Le Petit Prince) được xuất bản năm 1943.

+ Thể loại: Truyện ngụ ngôn, triết lí.

+ Tác phẩm kể về cuộc hành trình của Hoàng tử bé từ tiểu hành tinh của mình đến Trái Đất, gặp gỡ nhiều nhân vật và khám phá ý nghĩa của cuộc sống, tình yêu, tình bạn.

+ Hoàng tử bé được mệnh danh là “tuyệt tác văn học Pháp thế kỉ XX”, là cuốn sách được đọc nhiều nhất và dịch ra nhiều thứ tiếng nhất trên thế giới (hơn 300 ngôn ngữ).

1.3. Đoạn trích: “Nếu cậu muốn có một người bạn”

– Giáo viên đặt câu hỏi: “Đoạn trích này nằm ở vị trí nào trong tác phẩm? Bối cảnh của đoạn trích là gì?”

– Học sinh trả lời.

– Giáo viên tổng hợp:

+ Đoạn trích nằm ở chương 21 của tác phẩm.

+ Bối cảnh: Khi Hoàng tử bé đặt chân đến Trái Đất, cậu gặp một con cáo đang ẩn mình trong lúa mì. Hoàng tử bé ngỏ ý muốn chơi đùa, nhưng con cáo từ chối và giải thích về ý nghĩa của việc “thuần hóa”.

2. Đọc hiểu văn bản (20 phút)

2.1. Đọc văn bản:

– Giáo viên đọc mẫu một đoạn, sau đó mời 2-3 học sinh đọc tiếp, chú ý giọng điệu của các nhân vật.

– Cả lớp theo dõi, sửa lỗi phát âm (nếu có).

2.2. Phân tích chi tiết:

a. Các nhân vật trong đoạn trích:

– Giáo viên hỏi: “Đoạn trích có những nhân vật nào? Mỗi nhân vật hiện lên như thế nào?”

– Học sinh thảo luận, trả lời.

– Giáo viên tổng hợp:

+ Hoàng tử bé: Ngây thơ, chân thành, giàu lòng trắc ẩn và khao khát có một người bạn. Cậu luôn tò mò, muốn tìm hiểu sâu sắc về ý nghĩa của mọi thứ.

+ Con Cáo: Thông thái, giàu kinh nghiệm sống. Cáo là người “thầy” đã giúp Hoàng tử bé (và cả chúng ta) khám phá ra ý nghĩa đích thực của tình bạn, sự gắn kết.

b. Ý nghĩa của từ “thuần hóa”:

– Giáo viên hỏi: “Theo con Cáo, ‘thuần hóa’ có nghĩa là gì? Từ đó, em hiểu thế nào về việc kết bạn?”

– Học sinh tìm ý trong SGK, trả lời.

– Giáo viên tổng hợp:

+ Cáo định nghĩa: “Đó là một điều người ta đã quên từ lâu. Nó có nghĩa là thiết lập các mối ràng buộc.”

+ “Thuần hóa” không chỉ là thuần phục hay làm quen thông thường, mà là quá trình tạo ra sự gắn kết, quen thuộc, sự tin cậy và sự đặc biệt giữa hai cá thể.

+ Khi “thuần hóa”, chúng ta biến cái “khác biệt” thành “độc nhất vô nhị”.

c. Quá trình “thuần hóa” và ý nghĩa:

– Giáo viên: “Để ‘thuần hóa’ một người bạn, con Cáo đã đưa ra những lời khuyên gì? Điều đó có ý nghĩa như thế nào?”

– Học sinh thảo luận nhóm nhỏ, tìm ý trong đoạn thoại giữa Hoàng tử bé và Cáo.

– Giáo viên tổng hợp:

+ Cần có thời gian và sự kiên nhẫn: “Cần phải rất kiên nhẫn.” Mối quan hệ không thể xây dựng trong một sớm một chiều mà cần có thời gian để tìm hiểu, thấu hiểu.

+ Cần có nghi thức: “Mỗi ngày cậu hãy ngồi xích gần lại một chút…” và “chính những nghi lễ làm cho ngày này khác với ngày kia, giờ này khác với giờ khác.”

– Nghi thức tạo ra sự mong chờ, thói quen, biến hành động bình thường thành đặc biệt, có ý nghĩa.

– Ví dụ: Một lời chào hỏi mỗi sáng, một buổi đi chơi định kì, một cách trò chuyện riêng… tất cả đều là “nghi thức” trong tình bạn.

+ Sự chia sẻ, kết nối từ những điều nhỏ bé: Cáo mong được nhìn ngắm những đồng lúa mì vàng óng vì chúng gợi nhớ mái tóc vàng của Hoàng tử bé. Điều này cho thấy sự gắn kết được tạo nên từ những chi tiết nhỏ, thân thuộc, khi cả hai đã trở nên quan trọng với nhau.

d. Kết quả của việc “thuần hóa” (ý nghĩa của tình bạn):

– Giáo viên: “Sau khi ‘thuần hóa’ nhau, Hoàng tử bé và Cáo đã trở nên như thế nào? Và bài học sâu sắc nhất về tình bạn mà Cáo muốn gửi gắm là gì?”

– Học sinh trả lời.

– Giáo viên tổng hợp:

+ Sự độc nhất vô nhị: “Cậu sẽ trở nên độc đáo đối với tớ trên thế gian này. Và tớ cũng sẽ trở nên độc đáo đối với cậu.”

– Tình bạn khiến chúng ta trở nên đặc biệt, không thể thay thế trong mắt nhau. Mỗi người bạn là một thế giới riêng, và khi kết nối, họ tạo nên một thế giới độc đáo.

+ Trách nhiệm: “Cậu phải có trách nhiệm mãi mãi với những gì cậu đã thuần hóa.”

– Đây là triết lí sâu sắc nhất. Khi đã thiết lập mối quan hệ, chúng ta phải có trách nhiệm yêu thương, chăm sóc, bảo vệ và không được bỏ rơi người bạn của mình. (Liên hệ với bông hoa hồng của Hoàng tử bé).

+ Cái nhìn bằng trái tim: “Người ta chỉ nhìn rõ bằng trái tim. Cái cốt yếu thì mắt thường không thấy được.”

– Giá trị đích thực của tình bạn, tình yêu không nằm ở vẻ bề ngoài hay những thứ hào nhoáng, mà ở sự chân thành, thấu hiểu, gắn kết tâm hồn. Chỉ có trái tim mới cảm nhận được những điều quý giá ấy.

e. Đặc sắc nghệ thuật:

– Giáo viên hỏi: “Đoạn trích này có những đặc điểm nghệ thuật nào nổi bật?”

– Học sinh suy nghĩ, phát biểu.

– Giáo viên tổng hợp:

+ Lối kể chuyện nhẹ nhàng, trong sáng, nhưng hàm chứa triết lí sâu sắc.

+ Ngôn ngữ đối thoại giản dị, dễ hiểu nhưng đầy chất thơ và giàu cảm xúc.

+ Sử dụng hình ảnh gần gũi (cáo, lúa mì, bông hoa hồng) mang ý nghĩa biểu tượng sâu xa.

2.3. Ý nghĩa đoạn trích:

– Giáo viên yêu cầu học sinh tổng hợp lại thông điệp chính.

– Học sinh trình bày.

– Giáo viên tổng kết: Đoạn trích khẳng định giá trị thiêng liêng của tình bạn chân chính, ý nghĩa của sự gắn kết và trách nhiệm đối với những người mà ta yêu thương. Đồng thời, nó cũng dạy cho chúng ta cách nhìn nhận thế giới và cuộc sống bằng trái tim.

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP (7 phút)

1. Mục tiêu: Củng cố kiến thức, vận dụng hiểu biết vào giải quyết các câu hỏi.

2. Cách tiến hành:

– Giáo viên đưa ra câu hỏi trắc nghiệm hoặc tự luận ngắn:

Câu 1: Theo em, việc “thuần hóa” có phải chỉ đơn thuần là kết bạn không? Vì sao?

Câu 2: Câu nói “Người ta chỉ nhìn rõ bằng trái tim. Cái cốt yếu thì mắt thường không thấy được.” có ý nghĩa gì đối với em trong việc nhìn nhận các mối quan hệ?

– Học sinh thảo luận nhanh và trả lời.

– Giáo viên nhận xét, bổ sung.

D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG, MỞ RỘNG (3 phút)

1. Mục tiêu: Kết nối bài học với cuộc sống thực tiễn, khuyến khích sự sáng tạo.

2. Cách tiến hành:

– Giáo viên đưa ra câu hỏi/nhiệm vụ về nhà:

– Hãy kể về một người bạn mà em đã “thuần hóa”. Em đã làm gì để xây dựng tình bạn đó? Và em có trách nhiệm gì với người bạn ấy?

– Em hãy vẽ một bức tranh về Hoàng tử bé và con Cáo, kèm theo một câu nói mà em tâm đắc nhất từ đoạn trích.

E. DẶN DÒ (2 phút)

– Về nhà học bài cũ, hoàn thành các bài tập vận dụng.

– Đọc và chuẩn bị bài mới.

– Sưu tầm thêm các câu chuyện, đoạn trích hay về tình bạn.

Cô mong rằng qua bài học này, các em sẽ hiểu thêm về giá trị của tình bạn và biết cách trân trọng, gìn giữ những mối quan hệ quý báu trong cuộc sống của mình nhé!