tại sao đai ôn đới gió mùa chỉ có ở vùng núi và hoàng liên sơn
Để trả lời được câu hỏi này, chúng ta cần quay lại kiến thức về các yếu tố tự nhiên ảnh hưởng đến sự phân bố của khí hậu và các đai khí hậu trên lãnh thổ nước ta.
Bước 1: Nhắc lại khái niệm đai ôn đới gió mùa và điều kiện hình thành
Trước hết, các em cần nhớ lại đai ôn đới gió mùa là gì. Đây là một đai khí hậu đặc trưng bởi khí hậu mang tính chất của đới ôn hòa, với mùa đông lạnh giá, có sương muối, đôi khi có tuyết rơi.
Điều kiện quan trọng để hình thành đai ôn đới gió mùa là:
* Độ cao: Yếu tố quyết định. Khí hậu thay đổi theo độ cao, càng lên cao nhiệt độ càng giảm.
* Ảnh hưởng của gió mùa: Sự luân phiên của các khối khí mùa đông và mùa hè mang theo các đặc điểm khí hậu khác nhau.
Bước 2: Phân tích mối quan hệ giữa độ cao và sự hình thành đai ôn đới gió mùa
Như chúng ta đã học, nhiệt độ không khí giảm dần khi lên cao. Theo quy luật chung, cứ lên cao 100m thì nhiệt độ giảm khoảng 0,6°C (đây là độ giảm nhiệt trung bình, đôi khi có thể thay đổi tùy thuộc vào các yếu tố khác như hướng địa hình, độ ẩm…).
Công thức biểu thị sự thay đổi nhiệt độ theo độ cao (đối với đai ôn đới gió mùa, chúng ta cần xem xét nhiệt độ trung bình năm và nhiệt độ mùa đông):
Gọi \(T_{đáy}\) là nhiệt độ tại chân núi (hoặc một độ cao nhất định).
Gọi \(T_{độ cao}\) là nhiệt độ tại một độ cao nhất định.
Gọi \(\Delta T\) là độ giảm nhiệt độ trên 100m.
Ta có mối quan hệ:
\(T_{độ cao} = T_{đáy} – \frac{h}{100} \times \Delta T\)
Trong đó \(h\) là độ cao (mét).
Để hình thành đai ôn đới gió mùa, nhiệt độ trung bình năm và đặc biệt là nhiệt độ mùa đông phải đủ thấp. Cụ thể, theo sách giáo khoa, đai ôn đới gió mùa có đặc điểm là nhiệt độ trung bình năm dưới 25°C và mùa đông lạnh với nhiệt độ trung bình tháng lạnh nhất dưới 15°C, thường có những đợt rét đậm rét hại.
Như vậy, để đạt được mức nhiệt độ đủ thấp cho đai ôn đới gió mùa, chúng ta cần phải có độ cao đáng kể.
Bước 3: Phân tích tại sao đai ôn đới gió mùa chỉ có ở vùng núi và Hoàng Liên Sơn
Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào phân tích cụ thể trên phạm vi lãnh thổ Việt Nam:
* Vùng núi: Việt Nam có địa hình chủ yếu là đồi núi, chiếm khoảng 3/4 diện tích. Tuy nhiên, không phải tất cả các vùng núi đều có thể hình thành đai ôn đới gió mùa. Điều kiện quan trọng là độ cao phải đạt tới ngưỡng nhất định. Ở Việt Nam, các đỉnh núi cao trên 2000m trở lên mới bắt đầu xuất hiện đai ôn đới gió mùa.
* Hoàng Liên Sơn: Đây là một dãy núi cao và đồ sộ nhất của nước ta, với nhiều đỉnh núi cao trên 2.500m, đỉnh Fansipan cao tới 3.143m. Chính nhờ độ cao vượt trội này, Hoàng Liên Sơn có đủ điều kiện để hình thành các đai khí hậu khác nhau, trong đó có đai ôn đới gió mùa ở các đỉnh núi cao.
* Tại sao không có ở các vùng khác?
* Đồng bằng và vùng thấp: Độ cao thấp, nhiệt độ trung bình năm cao, không có đủ điều kiện cho đai ôn đới gió mùa.
* Các dãy núi khác có độ cao không đủ: Nhiều dãy núi khác ở Việt Nam tuy là núi nhưng độ cao trung bình không đạt đến ngưỡng cần thiết (trên 2000m) để hình thành đai ôn đới gió mùa. Ví dụ, các dãy núi ở Trường Sơn Bắc hay Trường Sơn Nam, mặc dù có địa hình cao, nhưng phần lớn chỉ đạt đến độ cao hình thành đai cận nhiệt đới gió mùa hoặc đai nhiệt đới gió mùa có biến đổi theo mùa.
Kết luận:
Như vậy, đai ôn đới gió mùa chỉ có ở những vùng núi có độ cao từ trên 2.000m trở lên, trong đó nổi bật nhất là dãy Hoàng Liên Sơn do có nhiều đỉnh núi cao nhất Việt Nam. Yếu tố chính quyết định sự phân bố này là độ cao, bởi nó làm giảm nhiệt độ không khí xuống mức cần thiết để hình thành đặc điểm khí hậu của đai ôn đới gió mùa, kết hợp với sự tác động của gió mùa Đông Bắc trong mùa đông.
Các em đã hiểu rõ chưa nào? Nếu có câu hỏi gì, đừng ngần ngại đặt ra nhé!
Vì đai ôn đới gió mùa trên núi chỉ có trên các đỉnh núi ở độ cao 2600m trở lên. Còn ở đồng bằng thì không có núi ở độ cao này. .
Đai ôn đới gió mùa trên núi chỉ có ở vùng núi Tây Bắc, nơi có các dãy núi cao >2600m