Chào các em, hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau ôn tập một số kiến thức về hóa học hữu cơ lớp 11. Cô sẽ hướng dẫn các em giải chi tiết các bài tập sau đây, dựa trên sách giáo khoa nhé.

Bài tập 1: Tên gọi của chất có công thức C₂H₄ là gì?

Để xác định tên gọi của chất này, chúng ta cần dựa vào công thức cấu tạo của nó.
Công thức phân tử C₂H₄ cho biết phân tử có 2 nguyên tử cacbon và 4 nguyên tử hiđro.
Với số lượng nguyên tử cacbon là 2, gốc hidrocacbon tương ứng là etan. Tuy nhiên, công thức C₂H₄ có tỉ lệ H/C là 4/2 = 2. Trong dãy đồng đẳng ankan, tỉ lệ H/C là (2n+2)/n. Nếu n=2 thì tỉ lệ là (2*2+2)/2 = 6/2 = 3. Như vậy, C₂H₄ không phải là ankan.
Trong hóa học hữu cơ, công thức chung C_nH_2n thường là của anken hoặc xicloankan. Với n=2, công thức C₂H₄ ứng với anken.
Anken là các hiđrocacbon không no mạch hở, có một liên kết đôi C=C trong phân tử.
Với 2 nguyên tử cacbon, mạch cacbon chỉ có thể là 2 nguyên tử cacbon nối với nhau.
Công thức cấu tạo của C₂H₄ là CH₂=CH₂.
Trong đó, có 2 nguyên tử cacbon, do đó gốc hidrocacbon là et-.
Vì có một liên kết đôi C=C, nó thuộc dãy đồng đẳng anken, kết thúc bằng đuôi “-en”.
Vậy, tên gọi của chất có công thức C₂H₄ là eten.

Bài tập 2: Hợp chất có tên gọi là butanal là gì?

Để xác định công thức cấu tạo của butanal, chúng ta cần phân tích tên gọi của nó.
Tên gọi “butanal” được ghép từ hai phần: “but-” và “-anal”.
Phần “but-” cho biết mạch cacbon chính có 4 nguyên tử cacbon.
Phần “-anal” cho biết đây là một hợp chất thuộc loại anđehit (axanđehit). Đặc trưng của nhóm chức anđehit là nhóm cacbonyl (-CHO) ở đầu mạch.
Như vậy, butanal là một anđehit có 4 nguyên tử cacbon.
Chúng ta sẽ xây dựng công thức cấu tạo như sau:
Đầu tiên, vẽ mạch 4 nguyên tử cacbon: C-C-C-C.
Do là anđehit, nhóm -CHO sẽ gắn vào một đầu mạch cacbon. Giả sử ta gắn vào cacbon thứ nhất:
CHO – C – C – C
Sau đó, điền đủ số nguyên tử hiđro vào các nguyên tử cacbon còn lại để hóa trị của cacbon là 4.
Nguyên tử cacbon trong nhóm -CHO đã có hóa trị là 4 (liên kết đôi với O, liên kết đơn với C, liên kết đơn với H).
Cacbon thứ hai (kế bên nhóm -CHO) sẽ liên kết với 2 nguyên tử hiđro.
Cacbon thứ ba sẽ liên kết với 2 nguyên tử hiđro.
Cacbon thứ tư (cuối mạch) sẽ liên kết với 3 nguyên tử hiđro.
Vậy, công thức cấu tạo đầy đủ của butanal là: CH₃-CH₂-CH₂-CHO.
Công thức phân tử là C₄H₈O.

Bài tập 3: Phản ứng giữa CH₃COCH₃ với HCN thuộc loại phản ứng gì?

Trước hết, chúng ta cần xác định bản chất của chất CH₃COCH₃.
CH₃COCH₃ có nhóm chức C=O (nhóm cacbonyl) và nhóm cacbonyl này nằm giữa hai gốc hiđrocacbon giống nhau (hai gốc metyl). Đây là một hợp chất xeton. Cụ thể, nó là đimetyl xeton hay còn gọi là axeton.

Phản ứng giữa CH₃COCH₃ với HCN (hiđro xianua).
Trong phân tử HCN, liên kết cộng hóa trị giữa H và CN có cực, nguyên tử hiđro mang một phần điện tích dương, còn nhóm CN mang một phần điện tích âm.
Trong phân tử xeton (CH₃COCH₃), nguyên tử cacbon trong nhóm cacbonyl (C=O) mang một phần điện tích dương do oxi có độ âm điện lớn hơn.
Phản ứng xảy ra theo cơ chế cộng hợp, trong đó phân tử HCN cộng vào liên kết đôi C=O của nhóm cacbonyl.
Nguyên tử hiđro từ HCN sẽ cộng vào nguyên tử oxi của nhóm C=O.
Nhóm CN^– từ HCN sẽ tấn công vào nguyên tử cacbon mang một phần điện tích dương của nhóm cacbonyl.
Phản ứng này được biểu diễn như sau:
CH₃COCH₃ + HCN → CH₃C(OH)(CN)CH₃

Đây là phản ứng cộng hợp do có sự hình thành liên kết mới giữa các nguyên tử của phân tử tham gia phản ứng vào một phân tử khác, làm tăng số liên kết trong phân tử sản phẩm so với số liên kết pi trong phân tử ban đầu. Cụ thể, liên kết pi trong nhóm C=O đã bị phá vỡ và các nguyên tử của HCN đã cộng vào.
Do vậy, phản ứng giữa CH₃COCH₃ với HCN thuộc loại phản ứng cộng hợp.

Các em xem lại bài giảng và ghi chép lại đầy đủ nhé. Nếu có câu hỏi gì, đừng ngần ngại hỏi cô.