Chào các em học sinh yêu quý của cô! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu một nội dung rất quan trọng trong chương trình Lịch sử lớp 8, đó là sự thay đổi về thể chế chính trị trước và sau Cách mạng tư sản Pháp. Các em hãy mở sách giáo khoa Lịch sử lớp 8 trang 45 ra nhé.

Cô trò mình sẽ cùng nhau phân tích kỹ từng giai đoạn để hiểu rõ bản chất của sự thay đổi này.

Bước 1: Tìm hiểu về thể chế chính trị ở Pháp trước Cách mạng tư sản

Trước Cách mạng tư sản Pháp bùng nổ, nước Pháp đang tồn tại một chế độ chuyên chế phong kiến. Chúng ta cùng xem chế độ này có những đặc điểm gì nổi bật.

* Về hình thức nhà nước: Pháp là một nước quân chủ chuyên chế. Điều này có nghĩa là vua nắm toàn bộ quyền lực. Vua được coi là “đại diện của Chúa” trên Trái Đất, có quyền lực tuyệt đối, không ai có thể can thiệp hay giới hạn quyền lực của vua.

* Về cơ cấu quyền lực:
* Vua: Là người đứng đầu nhà nước, ban hành luật pháp, quyết định chiến tranh, hòa bình, bổ nhiệm và bãi nhiệm quan lại. Mọi quyền lực đều tập trung vào tay nhà vua.
* Các cơ quan hành chính, tư pháp, lập pháp: Đều chịu sự chi phối và phục tùng tuyệt đối của nhà vua. Các cơ quan này chỉ là công cụ để nhà vua thực hiện ý chí của mình.
* Giới quý tộc và tăng lữ: Là những tầng lớp có địa vị cao trong xã hội, được hưởng nhiều đặc quyền, miễn nhiều thứ thuế. Họ đóng vai trò quan trọng trong việc ủng hộ và duy trì chế độ chuyên chế.
* Tầng lớp thứ ba (Quần chúng nhân dân, bao gồm tư sản, nông dân, lao động nghèo): Là những người đóng góp phần lớn vào sự giàu có của đất nước thông qua lao động và thuế má, nhưng lại không có quyền lợi chính trị, bị áp bức, bóc lột nặng nề.

* Tính chất của chế độ: Chế độ quân chủ chuyên chế là một chế độ tồn tại dựa trên sự áp bức, bóc lột của tầng lớp thống trị đối với tầng lớp bị trị. Nó cản trở sự phát triển của xã hội, đặc biệt là sự phát triển của lực lượng sản xuất và lực lượng kinh tế tư bản chủ nghĩa.

Các em có thể hình dung, chế độ này giống như một bức tường thành cao, ngăn cản sự tiến bộ của nước Pháp.

Bước 2: Tìm hiểu về sự thay đổi thể chế chính trị sau Cách mạng tư sản Pháp

Cách mạng tư sản Pháp bùng nổ vào năm 1789 đã lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế và mở ra một kỷ nguyên mới cho nước Pháp. Tuy nhiên, sự thay đổi về thể chế chính trị không diễn ra một cách đơn giản mà trải qua nhiều giai đoạn với những hình thức khác nhau.

* Sau khi lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế (1789-1792):
* Hình thức nhà nước: Pháp tuyên bố theo chế độ quân chủ lập hiến.
* Đặc điểm:
* Vua vẫn tồn tại nhưng quyền lực bị hạn chế bởi Hiến pháp và Nghị viện.
* Quyền lập pháp thuộc về Nghị viện.
* Chế độ này thể hiện sự nhượng bộ của giai cấp tư sản với tầng lớp quý tộc phong kiến, cố gắng duy trì một phần quyền lực của nhà vua để ổn định tình hình.

* Giai đoạn Cộng hòa thứ nhất (1792-1799):
* Sự kiện quan trọng: Ngày 21 tháng 9 năm 1792, chế độ quân chủ bị bãi bỏ hoàn toàn và nước Cộng hòa thứ nhất ra đời.
* Hình thức nhà nước: Nhà nước cộng hòa.
* Đặc điểm:
* Quyền lực thuộc về nhân dân, thông qua các cơ quan đại diện do nhân dân bầu ra.
* Chế độ cộng hòa thể hiện bước tiến quan trọng trong việc xác lập quyền lực thuộc về nhân dân. Tuy nhiên, trong giai đoạn này, Pháp cũng trải qua những biến động chính trị phức tạp, có thời kỳ do phái Gia-cô-banh cầm quyền với những biện pháp quyết liệt để bảo vệ cách mạng.

* Sau Cách mạng tư sản Pháp (thời kỳ sau 1799):
* Sự kiện quan trọng: Napoléon Bonaparte lên nắm quyền, sau đó thiết lập Chế độ Đệ nhất Đế chế.
* Hình thức nhà nước: Đế chế.
* Đặc điểm:
* Mặc dù là Đế chế, nhưng Napoléon đã kế thừa và phát triển nhiều thành quả của Cách mạng tư sản Pháp.
* Pháp vẫn là một nhà nước tư sản, tuy nhiên, quyền lực lại tập trung vào tay một cá nhân (Hoàng đế). Điều này có thể xem là một bước lùi so với hình thức cộng hòa, nhưng nó cũng giúp Pháp ổn định và phát triển mạnh mẽ trong một giai đoạn.
* Quan trọng hơn, những tư tưởng và thành quả của Cách mạng tư sản Pháp đã lan tỏa ra khắp châu Âu, thúc đẩy sự phát triển của chủ nghĩa tư bản ở nhiều quốc gia khác.

Bước 3: So sánh và khái quát sự thay đổi

Bây giờ, chúng ta hãy cùng nhau hệ thống lại sự thay đổi của thể chế chính trị ở Pháp trước và sau Cách mạng tư sản.

| Đặc điểm | Thể chế chính trị trước Cách mạng | Thể chế chính trị sau Cách mạng (Các giai đoạn khác nhau) |
|——————–|————————————|——————————————————–|
| Hình thức nhà nước | Quân chủ chuyên chế | Quân chủ lập hiến, Cộng hòa, Đế chế |
| Quyền lực | Tập trung tuyệt đối vào vua | Phân chia hoặc thuộc về nhân dân/đại diện nhân dân |
| Cơ cấu xã hội | Phong kiến, quý tộc, tăng lữ hưởng đặc quyền | Tư sản dần lên nắm quyền, chế độ dân chủ tư sản được thiết lập |
| Vai trò giai cấp | Giai cấp phong kiến thống trị | Giai cấp tư sản đóng vai trò chủ đạo |

Kết luận:

Sự thay đổi thể chế chính trị từ chế độ quân chủ chuyên chế sang các hình thức nhà nước tư sản (quân chủ lập hiến, cộng hòa) là một bước tiến vĩ đại trong lịch sử nước Pháp và thế giới. Nó đánh dấu sự sụp đổ của chế độ phong kiến chuyên chế, mở đường cho sự phát triển của chủ nghĩa tư bản, và khẳng định những quyền lợi cơ bản của con người, của nhân dân.

Các em về nhà đọc lại bài, xem lại phần ghi chép và chuẩn bị bài mới nhé. Có em nào có câu hỏi gì không nào?