Chào các em học sinh lớp 7! Hôm nay cô và các em sẽ cùng nhau đi tìm hiểu về thể thơ của bài “Dáng mẹ” nhé. Đây là một bài thơ rất hay và giàu cảm xúc mà cô tin rằng các em sẽ yêu thích.

Để xác định được thể thơ của bài “Dáng mẹ”, chúng ta cần lần lượt thực hiện các bước sau đây:

Bước 1: Đọc kỹ bài thơ “Dáng mẹ” và quan sát các yếu tố hình thức.

Các em hãy mở sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 7, tập 2, trang 40 và đọc thật chậm, thật kỹ bài thơ “Dáng mẹ” của tác giả Phạm Hổ. Trong quá trình đọc, các em chú ý đến:
– Số tiếng trong mỗi dòng thơ.
– Vần và nhịp điệu của bài thơ.
– Số dòng trong mỗi khổ thơ.

Bước 2: Phân tích số tiếng trong mỗi dòng thơ.

Sau khi đọc, chúng ta sẽ đếm số tiếng có trong từng dòng thơ. Các em hãy thử đếm xem các dòng thơ trong bài “Dáng mẹ” có bao nhiêu tiếng. Cô tin rằng, qua quan sát kỹ lưỡng, các em sẽ nhận ra sự lặp lại hoặc gần giống nhau về số tiếng trong hầu hết các dòng thơ.

Bước 3: Xác định cách gieo vần và nhịp điệu.

Tiếp theo, chúng ta sẽ xem xét cách các âm cuối của các tiếng trong bài thơ được hiệp vần với nhau như thế nào. Bài thơ có vần liền (vần cách dòng), vần lưng (vần trong dòng), hay vần chân (vần cuối các dòng)? Đồng thời, chúng ta cũng cảm nhận nhịp điệu của bài thơ khi đọc lên. Nhịp điệu này có đều đặn không?

Bước 4: Kiểm tra số dòng trong mỗi khổ thơ.

Các em quan sát xem bài thơ được chia thành bao nhiêu dòng trong mỗi khổ. Có khổ nào có số dòng khác biệt so với các khổ khác không?

Bước 5: Đối chiếu với các thể thơ đã học.

Sau khi đã có những quan sát cụ thể về số tiếng, cách gieo vần, nhịp điệu và số dòng trong mỗi khổ thơ, chúng ta sẽ đối chiếu với các thể thơ mà các em đã được học ở các bài trước. Các thể thơ phổ biến trong chương trình Ngữ Văn lớp 7 có thể kể đến như: thơ lục bát, thơ song thất lục bát, thơ năm chữ, thơ bảy chữ, thơ tự do…

Dựa trên những đặc điểm về số tiếng, vần, nhịp điệu và cấu trúc khổ thơ của bài “Dáng mẹ”, chúng ta sẽ rút ra kết luận về thể thơ của bài.

Cụ thể với bài “Dáng mẹ”:
– Số tiếng trong mỗi dòng thơ: Các em sẽ thấy phần lớn các dòng thơ có 7 tiếng.
– Cách gieo vần: Vần chủ yếu là vần chân, và cách gieo vần có sự ổn định, tạo nên giai điệu mượt mà.
– Nhịp điệu: Bài thơ có nhịp điệu nhẹ nhàng, tha thiết.
– Số dòng trong mỗi khổ thơ: Khổ thơ thường gồm 4 dòng.

Với những đặc điểm này, bài “Dáng mẹ” thuộc thể thơ thất ngôn tứ tuyệt.

Thơ thất ngôn tứ tuyệt là thể thơ có đặc điểm:
– Mỗi bài có bốn câu (tứ tuyệt).
– Mỗi câu thơ có bảy tiếng (thất ngôn).
– Vần thường gieo ở cuối các câu 1, 2, 4 hoặc 1, 2, 3, 4. Nhịp điệu thường là 2/2/3 hoặc 4/3.

Tuy nhiên, trong chương trình lớp 7, để không làm phức tạp hóa vấn đề và tập trung vào cảm xúc, nội dung bài thơ, chúng ta có thể tạm xem xét theo hướng đơn giản hơn. Nhiều nhà nghiên cứu văn học xem bài “Dáng mẹ” là một bài thơ thất ngôn tự do hoặc có biến thể của thể thơ thất ngôn, bởi dù có những nét tương đồng với thất ngôn tứ tuyệt nhưng không hoàn toàn tuân thủ chặt chẽ các quy tắc cổ điển về niêm, luật. Quan trọng nhất là bài thơ đã thành công trong việc gợi lên hình ảnh người mẹ dịu hiền, giàu đức hy sinh qua những dòng thơ giàu hình ảnh và cảm xúc.

Do đó, để trả lời cho câu hỏi “thể thơ của bài Dáng mẹ là gì”, dựa trên những gì chúng ta đã phân tích, các em có thể ghi nhận: Bài thơ “Dáng mẹ” là một bài thơ có yếu tố của thể thơ thất ngôn (bảy tiếng trong mỗi câu), với cách gieo vần và nhịp điệu tương đối ổn định, gợi cảm xúc tha thiết. Tùy vào cách phân loại chi tiết, có thể xem là thất ngôn tự do hoặc có biến thể của thất ngôn tứ tuyệt.

Các em về nhà xem lại bài và suy ngẫm thêm nhé. Buổi học hôm nay của chúng ta đến đây là kết thúc.