Để hiểu rõ hơn về cách sử dụng và tác dụng của biện pháp này, cô đã chuẩn bị một ví dụ minh họa. Chúng ta sẽ cùng phân tích bài văn “Kiến và Mối” của nhà văn Tô Hoài nhé.

Bài văn: Kiến và Mối (Trích)

Phần trích dẫn và phân tích:

Trong bài văn này, nhà văn Tô Hoài đã rất tài tình khi sử dụng biện pháp nhân hóa để miêu tả thế giới loài kiến và mối. Hãy cùng xem xét một ví dụ cụ thể:

“Đám kiến đen như những chiến sĩ tí hon, hành quân rầm rập trên con đường mòn.

Chúng mang theo những hạt thóc, cọng cỏ, như những người lính đang về trại sau một cuộc chinh phạt thành công.”

1. Sử dụng BPTT đó ở đâu, câu nào?

Biện pháp nhân hóa được sử dụng trong các cụm từ và câu sau:

• “Đám kiến đen như những chiến sĩ tí hon” – Ở đây, đám kiến được so sánh với “chiến sĩ tí hon”, một hình ảnh quen thuộc của con người.
• “hành quân rầm rập” – Hành động “hành quân” vốn là hoạt động của con người, của quân đội, nay được gán cho đám kiến.
• “Chúng mang theo những hạt thóc, cọng cỏ, như những người lính đang về trại sau một cuộc chinh phạt thành công.” – Từ “chúng” thay thế cho kiến, và hành động “mang theo” cùng với sự so sánh “như những người lính” càng làm rõ hơn phép nhân hóa.

2. Tác dụng của BPTT

Việc sử dụng biện pháp nhân hóa trong đoạn văn này có tác dụng:

• Làm cho hình ảnh đám kiến trở nên sinh động, cụ thể và gần gũi hơn với người đọc. Thay vì chỉ miêu tả kiến là những con vật nhỏ bé, chúng ta có thể hình dung ra cả một đội quân đang thực hiện nhiệm vụ quan trọng.
• Tạo ấn tượng mạnh mẽ về sự kỷ luật, đoàn kết và tinh thần lao động hăng say của loài kiến. Hình ảnh “chiến sĩ tí hon” gợi lên sự mạnh mẽ, dũng cảm, còn hành động “hành quân rầm rập” và “mang theo” thể hiện sự quyết tâm, không ngừng nghỉ.
• Gợi lên sự khâm phục và ngưỡng mộ của tác giả đối với thế giới loài kiến.

3. Nêu tình cảm của tác giả với sự vật được nhân hóa

Qua cách miêu tả bằng phép nhân hóa, ta có thể thấy rõ tình cảm yêu mến, trân trọng và có phần ngưỡng mộ của nhà văn Tô Hoài đối với loài kiến.

Tác giả không chỉ nhìn kiến như những sinh vật đơn thuần mà còn thấy ở chúng những phẩm chất đáng quý của con người: sự đoàn kết, tinh thần chiến đấu (trong lao động), ý chí quyết tâm và sự chăm chỉ. Những hình ảnh “chiến sĩ tí hon”, “hành quân rầm rập”, “người lính đang về trại” đều thể hiện sự liên tưởng đầy thiện cảm và sự đầu tư tâm sức của tác giả vào việc khắc họa thế giới loài kiến.

Qua bài học hôm nay, cô hy vọng các em đã nắm vững cách nhận diện và phân tích tác dụng của biện pháp nhân hóa. Các em hãy thử tìm thêm những ví dụ khác trong các bài văn, bài thơ mà mình đã học để luyện tập thêm nhé! Chúc các em học tốt!