Tìm 5 thành ngữ và tục ngữ , ca dao nói về cách nói năng của con người
Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau khám phá một khía cạnh rất quan trọng của con người, đó là cách nói năng. Trong cuộc sống, lời nói có sức mạnh rất lớn, có thể làm vui lòng người khác, cũng có thể gây tổn thương. Để giúp các em hiểu rõ hơn về điều này, cô trò mình sẽ cùng nhau tìm hiểu 5 thành ngữ, tục ngữ, ca dao nói về cách nói năng của con người, dựa trên kiến thức mà chúng ta đã học trong Sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 5 nhé.
Chúng ta sẽ đi từng bước một để có thể hiểu bài thật tốt.
Bước 1: Hiểu yêu cầu của đề bài
Yêu cầu của đề bài là tìm 5 thành ngữ, tục ngữ, ca dao nói về cách nói năng của con người. “Cách nói năng” ở đây có nghĩa là cách chúng ta dùng lời nói, cách chúng ta giao tiếp bằng ngôn ngữ. Thành ngữ, tục ngữ, ca dao là những câu nói dân gian, chứa đựng kinh nghiệm sống, những bài học quý báu của ông cha ta.
Bước 2: Ôn lại kiến thức về thành ngữ, tục ngữ, ca dao
Các em còn nhớ thành ngữ, tục ngữ, ca dao là gì không?
* Thành ngữ là những cụm từ cố định, có ý nghĩa biểu trưng, thường ngắn gọn, súc tích.
* Tục ngữ là những câu nói dân gian ngắn gọn, đúc kết kinh nghiệm thực tiễn hoặc lời khuyên bảo về đạo đức, lối sống.
* Ca dao là những bài hát dân ca, thể hiện tâm tư, tình cảm, ước mơ của nhân dân lao động.
Trong bài học hôm nay, chúng ta sẽ tìm các câu thuộc cả ba loại này, miễn là chúng nói về chủ đề cách nói năng.
Bước 3: Suy nghĩ, liên hệ và tìm các câu
Bây giờ, chúng ta hãy cùng nhau suy nghĩ xem có những câu nào trong Sách giáo khoa hoặc trong trí nhớ của các em nói về lời ăn tiếng nói, cách nói chuyện của con người.
* Đầu tiên, cô nghĩ đến một câu nói về việc nói nhiều, nói không suy nghĩ. Đó là câu: “Lời nói gió bay”. Câu này ý nói lời nói mà không có căn cứ, không được suy nghĩ kỹ thì sẽ không có giá trị, dễ bị quên lãng hoặc không ai tin.
* Tiếp theo, cô lại nhớ đến một câu khuyên chúng ta nên nói năng cẩn thận, giữ lời. Đó là câu: “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”. Mặc dù câu này nói về lòng biết ơn, nhưng nó cũng ngụ ý rằng chúng ta cần có những lời nói, hành động đúng mực. Tuy nhiên, để nói trực tiếp về cách nói năng, chúng ta cần những câu rõ nghĩa hơn.
À, cô nhớ ra rồi! Có một câu tục ngữ rất hay về việc ăn nói phải suy nghĩ: “Uống nước nhớ nguồn”. Câu này cũng mang ý nghĩa sâu sắc về lòng biết ơn, nhưng không trực tiếp nói về cách nói năng.
Chúng ta hãy tập trung vào “cách nói năng” nhé.
Hãy nghĩ về những lời khuyên mà cha ông ta dành cho chúng ta về việc ăn nói.
* Có câu nào nói về việc không nên nói lời làm tổn thương người khác không nhỉ?
À, có câu này rất quen thuộc: “Lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”. Câu này khuyên chúng ta nên suy nghĩ trước khi nói, chọn những lời lẽ hay, ý đẹp để nói chuyện với mọi người, làm cho mọi người vui vẻ, hòa hợp.
* Vậy còn về việc nói lời hay ý đẹp, lời có giá trị thì sao? Cô nhớ có câu tục ngữ nói về sự cần thiết phải có lời nói đúng đắn: “Một lời nói gói vàng”. Câu này ý nói lời nói có giá trị, có sức thuyết phục, có thể mang lại lợi ích lớn.
* Bây giờ, chúng ta đã có 3 câu rồi:
1. Lời nói gió bay.
2. Lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.
3. Một lời nói gói vàng.
Chúng ta cần tìm thêm 2 câu nữa.
* Hãy nghĩ xem, có câu nào nói về sự trái ngược của lời nói không? Ví dụ như lời nói và việc làm.
Có câu: “Nói một đằng, làm một nẻo”. Câu này chỉ những người nói không đi đôi với làm, thiếu trung thực, không đáng tin.
* Còn một câu nữa, về việc nói lời hay, lời có nghĩa. Cô nhớ đến một câu ca dao nói về lời nói của người mẹ: “Mẹ tròn con vuông”. Câu này không nói về cách nói năng.
Chúng ta hãy nghĩ rộng hơn một chút. Có câu nào nói về cái miệng, về lời nói một cách chung chung nhưng hàm chứa ý nghĩa về cách nói năng không?
À, có câu này: “Miệng nói tay làm”. Câu này không hẳn là nói về cách nói năng mà là sự đồng nhất giữa lời nói và hành động.
Hãy suy nghĩ kỹ về những câu tục ngữ, ca dao, thành ngữ mà chúng ta đã học về giao tiếp, về lời ăn tiếng nói.
Cô có một gợi ý: Hãy nghĩ đến những lời khuyên về sự khôn ngoan trong lời nói.
Có câu: “Họa từ miệng mà ra”. Câu này nhấn mạnh rằng những điều không hay, những rắc rối, tai họa có thể bắt nguồn từ chính những lời nói không suy nghĩ, lời nói hồ đồ của con người.
Như vậy, chúng ta đã có đủ 5 câu rồi:
1. Lời nói gió bay.
2. Lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.
3. Một lời nói gói vàng.
4. Nói một đằng, làm một nẻo.
5. Họa từ miệng mà ra.
Bước 4: Trình bày kết quả
Bây giờ, cô trò mình cùng nhau liệt kê lại 5 câu thành ngữ, tục ngữ, ca dao nói về cách nói năng của con người mà chúng ta vừa tìm được:
1. Lời nói gió bay. (Đây là một câu tục ngữ, ý nói lời nói không có cơ sở, không được ghi nhớ hay coi trọng.)
2. Lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau. (Đây là một câu tục ngữ, khuyên con người nên ăn nói khéo léo, tế nhị để làm hài lòng người khác.)
3. Một lời nói gói vàng. (Đây là một câu tục ngữ, ý nói lời nói có giá trị, có sức thuyết phục lớn.)
4. Nói một đằng, làm một nẻo. (Đây là một câu tục ngữ, chỉ những người không nhất quán giữa lời nói và việc làm, không đáng tin.)
5. Họa từ miệng mà ra. (Đây là một câu tục ngữ, khuyên con người nên cẩn trọng trong lời nói, tránh gây ra tai họa.)
Như vậy, chúng ta đã hoàn thành bài tập của mình. Cô hy vọng qua bài học hôm nay, các em sẽ chú ý hơn đến lời ăn tiếng nói của mình, luôn nói lời hay, ý đẹp và có trách nhiệm với lời nói của mình nhé!
Cô khen ngợi tất cả các em đã tích cực tham gia bài học này!
Ca dao, tục ngữ về cách nói năng của con người :
\(1.\) Nói một đằng, làm một nẻo.
\(→\) Nói không đi đôi với làm, miệng thì nói thế này nhưng khi thực hiện thì lại làm thế khác.
\(2.\) Lời chào cao hơn mâm cỗ.
\(→\) Thể hiện sự tôn trọng, thái độ lễ phép với người lớn thông qua lời chào hỏi.
\(3.\) Lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.
\(→\) Khuyên răn con người ta nên biết nói có chừng mực, lựa lời ăn nói khôn khéo để tránh mất lòng đối phương.
\(4.\) Ăn bớt bát, nói bớt lời.
\(→\) Răn dạy con người ta cần phải biết chừng mực, tránh nói năng tục tĩu, nhiều lời mà gây khó chịu cho người nghe.
\(5.\) Ăn có nhai, nói có nghĩ.
\(→\) Cần phải biết cân nhắc, suy nghĩ thật kĩ càng trước khi đưa ra lời nói.
\(\color{skyblue}{\text #Arii}\)
\(\text{ CHÚC BẠN HỌC TỐT! }\)
1. Ăn ngay nói thật, mọi tật mọi lành.
2. Lời chào cao hơn mâm cỗ.
3. Lời nói chẳng mất tiền mua
Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.
4. Kim vàng ai nỡ uốn câu
Người khôn ai nỡ nói nhau nặng lời.
5. Học ăn, học nói, học gói, học mở.
\(->\) Các câu thành ngữ, tục ngữ, ca dao trên đều nói về cách nói năng, giao tiếp lịch sự của mọi người trong xã hội.