Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau phân tích một bài tập rất quen thuộc và quan trọng trong chương trình Ngữ Văn lớp 9, đó là tìm các phép liên kết trong một đoạn văn. Đoạn trích này ghi lại cảnh chị Dậu phản kháng lại tên người nhà lí trưởng, một cảnh vô cùng đặc sắc trong tác phẩm “Tắt đèn” của nhà văn Ngô Tất Tố.

Để giải bài tập này, chúng ta sẽ thực hiện theo các bước sau đây. Các em hãy chú ý lắng nghe và ghi chép lại nhé.

Bước 1: Nhắc lại kiến thức về các phép liên kết câu (liên kết hình thức)

Trước khi đi vào phân tích, chúng ta cần nhớ lại các phép liên kết hình thức đã học. Đó là các biện pháp dùng từ ngữ cụ thể để kết nối các câu, các đoạn lại với nhau. Chúng ta có các phép liên kết chính sau:
1. Phép lặp: Lặp lại ở câu sau những từ ngữ đã có ở câu trước.
2. Phép thế: Sử dụng ở câu sau các từ ngữ có tác dụng thay thế cho các từ ngữ đã có ở câu trước (thường dùng đại từ hoặc các từ đồng nghĩa).
3. Phép nối: Sử dụng ở câu sau các từ ngữ biểu thị quan hệ (quan hệ từ, từ nối) với câu trước.
4. Phép đồng nghĩa, trái nghĩa, liên tưởng: Sử dụng các từ đồng nghĩa, trái nghĩa hoặc cùng trường liên tưởng với các từ ngữ đã có ở câu trước.

Bây giờ, chúng ta sẽ áp dụng những kiến thức này để phân tích đoạn văn cụ thể.

Bước 2: Phân tích các phép liên kết có trong đoạn văn

Chúng ta sẽ xét từng phép liên kết một và tìm ra các biểu hiện của chúng trong đoạn văn nhé.

1. Phép lặp:
Phép lặp có tác dụng nhấn mạnh sự vật, hành động, tạo sự kết nối chặt chẽ giữa các câu.
– Từ “gậy” được lặp lại 2 lần: “huơ gậy” và “nắm ngay được gậy“. Việc lặp lại này nhấn mạnh vào hung khí, công cụ mà tên tay sai dùng để uy hiếp và chị Dậu đã tước được.
– Từ “nhau” được lặp lại 3 lần: “giằng co nhau“, “du đẩy nhau“, “áp vào vật nhau“. Việc lặp lại liên tiếp phó từ này nhằm nhấn mạnh tính chất tương tác, đối kháng quyết liệt, không khoan nhượng giữa hai nhân vật.

2. Phép thế:
Phép thế giúp cho cách diễn đạt đa dạng, tránh lặp lại từ ngữ một cách nhàm chán.
– Đối tượng “Người nhà lí trưởng” ở câu đầu tiên đã được thay thế bằng các từ ngữ sau ở các câu tiếp theo:
+ “hắn” (lần 1): “chị Dậu nắm ngay được gậy của hắn“.
+ “anh chàng “hầu cận ông lí””: “Kết cục, anh chàng “hầu cận ông lí” yếu hơn chị chàng con mọn”. Đây là một cách gọi mỉa mai, châm biếm.
+ “hắn” (lần 2): “hắn bị chị này túm tóc lẳng cho một cái”.
– Đối tượng “chị Dậu” ở câu đầu tiên cũng được thay thế bằng các từ ngữ sau:
+ “chị chàng con mọn”: “yếu hơn chị chàng con mọn“. Cách gọi này nhấn mạnh vóc dáng và hoàn cảnh của chị Dậu (một người phụ nữ vừa sinh con, chân yếu tay mềm) để làm nổi bật sức mạnh phi thường do lòng căm phẫn.
+ “chị này”: “hắn bị chị này túm tóc lẳng cho một cái”.

3. Phép nối:
Phép nối có tác dụng kết nối các câu văn, thể hiện trình tự của sự việc, hành động.
– Từ “rồi”: “Hai người giằng co nhau du đẩy nhau, rồi ai nấy đều buông gây ra, áp vào vật nhau.” Từ “rồi” nối các hành động theo trình tự thời gian, cho thấy sự việc phát triển ngày một căng thẳng.
– Cụm từ “Kết cục”: “Kết cục, anh chàng “hầu cận ông lí” yếu hơn chị chàng con mọn…”. Cụm từ này có tác dụng nối câu chứa nó với các câu trước đó, báo hiệu kết quả cuối cùng của cuộc vật lộn.

Bước 3: Tổng kết

Như vậy, sau khi phân tích chi tiết, chúng ta có thể kết luận rằng trong đoạn văn trên, tác giả Ngô Tất Tố đã sử dụng rất thành công và linh hoạt các phép liên kết hình thức để các câu văn gắn kết chặt chẽ với nhau. Cụ thể:

– Phép lặp: lặp lại từ “gậy”, “nhau”.
– Phép thế: dùng “hắn”, “anh chàng “hầu cận ông lí”” để thay thế cho “người nhà lí trưởng”; dùng “chị chàng con mọn”, “chị này” để thay thế cho “chị Dậu”.
– Phép nối: dùng từ “rồi” và cụm từ “Kết cục”.

Việc kết hợp các phép liên kết này không chỉ giúp đoạn văn mạch lạc, rõ ràng mà còn góp phần khắc họa sinh động, kịch tính diễn biến của cuộc đối đầu và tính cách của nhân vật.

Cô mong rằng phần giải đáp chi tiết này sẽ giúp các em hiểu bài sâu sắc hơn và tự tin giải quyết các dạng bài tập tương tự. Chúc các em học tốt