Trước khi vào bài tập, chúng ta hãy cùng nhắc lại một chút về kiến thức nhé. Điệp ngữ là biện pháp tu từ lặp lại một từ, một cụm từ hoặc cả một câu nhằm mục đích nhấn mạnh ý, biểu đạt cảm xúc và tạo nhịp điệu cho câu văn, câu thơ.

Bây giờ, chúng ta sẽ cùng nhau “giải mã” từng đoạn thơ một cách chi tiết nhé!

Bài tập 1:

Bước 1: Tìm điệp ngữ
Các em hãy đọc kĩ đoạn thơ và cho cô biết, từ ngữ nào được lặp lại một cách có chủ ý? À, đúng rồi, đó chính là từ “nhớ”. Từ “nhớ” được lặp lại ở đầu câu thơ thứ hai và câu thơ thứ tư.

Bước 2: Nêu tác dụng
Việc lặp lại từ “nhớ” hai lần đã mang lại những hiệu quả nghệ thuật đặc sắc, chúng ta có thể phân tích như sau:

* Tác dụng nhấn mạnh: Điệp ngữ “nhớ” trước hết có tác dụng nhấn mạnh nỗi nhớ da diết, triền miên của người cháu (người chiến sĩ) đang trên đường hành quân. Nỗi nhớ ấy không chỉ thoáng qua mà nó thường trực, sâu sắc, gắn liền với những hình ảnh đẹp đẽ của quê hương, của những người thân yêu.
* Tác dụng biểu cảm: Nỗi nhớ đầu tiên là nhớ về người bà tần tảo (“nhớ người đan nón”). Nỗi nhớ thứ hai là nhớ về hình ảnh một người con gái quê hương chăm chỉ, đáng mến (“nhớ cô em gái hái măng một mình”). Điệp ngữ đã làm cho dòng cảm xúc, dòng hồi tưởng của nhân vật trữ tình tuôn trào một cách tự nhiên, chân thật.
* Tác dụng tạo nhịp điệu: Việc lặp lại này còn tạo ra âm hưởng du dương, da diết cho đoạn thơ, giống như một điệp khúc trong bài hát về nỗi nhớ, làm cho lời thơ thêm nhịp nhàng và giàu nhạc điệu.

Bài tập 2:

Bước 1: Tìm điệp ngữ
Trong đoạn thơ này, các em có thể dễ dàng nhận ra cụm từ được lặp lại chính là “Muốn làm”. Cụm từ này được lặp lại ở đầu cả ba câu thơ. Đây là một dạng điệp ngữ rất rõ ràng.

Bước 2: Nêu tác dụng
Điệp ngữ “Muốn làm” được lặp lại ba lần có tác dụng vô cùng to lớn trong việc thể hiện tình cảm của nhà thơ Viễn Phương:

* Tác dụng nhấn mạnh: Việc lặp đi lặp lại cụm từ này đã nhấn mạnh một cách mạnh mẽ ước nguyện tha thiết, chân thành và cháy bỏng của nhà thơ khi được vào lăng viếng Bác. Đó không phải là một ước muốn bình thường mà là một khát khao mãnh liệt.
* Tác dụng tạo nhịp điệu: Điệp ngữ này tạo ra một nhịp điệu dồn dập, tha thiết, như một điệp khúc của bài ca ca ngợi Bác và bày tỏ lòng thành kính vô hạn. Nhịp thơ nhanh hơn, mạnh hơn, thể hiện cảm xúc đang dâng trào trong lòng tác giả.
* Tác dụng liệt kê và phát triển ý: Mỗi lần lặp lại, điệp ngữ “Muốn làm” lại mở ra một hình ảnh, một khát vọng cống hiến khác nhau.
* Lần một: Muốn làm con chim để cất tiếng hót vui, làm đẹp cho khung cảnh quanh lăng Bác.
* Lần hai: Muốn làm đóa hoa để tỏa ngát hương thơm, dâng lên Người những gì tinh túy nhất.
* Lần ba: Muốn làm cây tre trung hiếu để mãi mãi trung thành, canh giữ giấc ngủ bình yên cho Bác.
Những ước nguyện này ngày càng được nâng cao, từ những vật nhỏ bé, khiêm nhường đến hình ảnh biểu tượng cho cả dân tộc Việt Nam. Điều này cho thấy ước nguyện được hóa thân, được cống hiến trọn vẹn và mãi mãi của tác giả cho Bác.

Như vậy, qua hai ví dụ trên, các em có thể thấy điệp ngữ là một biện pháp nghệ thuật rất hiệu quả để người viết bộc lộ cảm xúc và tạo nên sự hấp dẫn cho tác phẩm. Cô hy vọng sau bài giảng này, các em sẽ tự tin hơn khi phân tích tác dụng của biện pháp tu từ này trong các văn bản khác nhé.

Chúc các em học tốt