Tìm những nhận định , những câu thơ, ca dao nói về thân phận người phụ nữ trong …
Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau đi sâu vào một chủ đề rất ý nghĩa trong chương trình Ngữ Văn lớp 9, đó là khám phá thân phận và vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ trong xã hội phong kiến Việt Nam, dựa trên những tri thức mà sách giáo khoa đã cung cấp.
Để làm được bài tập này một cách hiệu quả, chúng ta sẽ cùng nhau thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: Đọc kỹ lại các văn bản đã học
Trước hết, các em hãy dành thời gian ôn lại những bài thơ, bài văn, ca dao mà chúng ta đã học trong chương trình Ngữ Văn lớp 9, đặc biệt là những tác phẩm có nội dung xoay quanh cuộc sống, thân phận của người phụ nữ. Các em có thể lật lại sách giáo khoa, ghi chú lại những nhan đề, những đoạn văn, câu thơ mà các em cảm thấy có ý nghĩa liên quan đến đề bài.
Ví dụ: Chúng ta đã học các bài như “Bánh trôi nước” của Hồ Xuân Hương, “Tự tình” của Hồ Xuân Hương, các bài ca dao về công cha nghĩa mẹ, về tình yêu đôi lứa, về thân phận người chinh phụ…
Bước 2: Xác định các nhận định chung về thân phận người phụ nữ trong XHPK
Dựa trên những văn bản đã đọc, các em hãy thử suy ngẫm và tìm ra những câu văn, những nhận định, những lời bình luận (nếu có trong phần kiến thức sách giáo khoa) nói lên hoàn cảnh sống, vị trí xã hội, những ràng buộc, những bất công mà người phụ nữ phải gánh chịu trong xã hội phong kiến.
Các em cần chú ý đến những khía cạnh sau:
* Sự phụ thuộc vào nam giới: Người phụ nữ thường bị coi là phái yếu, phải dựa dẫm vào cha, chồng, con.
* Định kiến giới: Những quan niệm khắt khe về vai trò, bổn phận của người phụ nữ như “công dung ngôn hạnh”, “tam tòng tứ đức”.
* Nỗi khổ về hôn nhân: Hôn nhân thường do cha mẹ sắp đặt, có thể là tảo hôn, ép duyên, hoặc phải chịu cảnh làm vợ lẽ.
* Bất công trong cuộc sống: Họ thường phải chịu nhiều thiệt thòi, ít có tiếng nói trong gia đình và xã hội.
Bước 3: Tìm kiếm những câu thơ, ca dao cụ thể thể hiện thân phận người phụ nữ
Đây là phần quan trọng để minh họa cho những nhận định ở bước 2. Các em hãy lần lượt tìm trong các tác phẩm đã học những câu thơ, những lời ca dao diễn tả một cách sinh động thân phận của người phụ nữ.
Ví dụ, với bài thơ “Bánh trôi nước” của Hồ Xuân Hương:
* “Thân em vừa trắng lại vừa tròn” -> Nói về hình dáng bên ngoài, nhưng ẩn chứa sự mong manh, dễ bị tổn thương.
* “Bảy nổi ba chìm với nước non” -> Hình ảnh ẩn dụ về cuộc đời chìm nổi, không định đoạt được số phận của mình, bị tác động bởi hoàn cảnh.
Với bài “Tự tình” (bài II) của Hồ Xuân Hương:
* “Đêm khuya văng vẳng tiếng con gà” -> Tiếng gà gào đêm khuya, báo hiệu canh khuya, gợi lên sự cô đơn, thao thức.
* “Trơ cái hồng nhan với nước non” -> Sự đơn chiếc, cô đơn của người phụ nữ “hồng nhan” giữa vũ trụ bao la, không có ai sẻ chia.
* “Chén rượu, tiếng cười, còn e ấp” -> Mặc dù có những phút giây vui vẻ nhưng vẫn còn sự e dè, giữ kẽ theo lễ giáo.
* “Xiên ngang, đâm dọc, với ме nồng” -> Mâu thuẫn nội tâm dữ dội, sự phản kháng ngầm, khao khát được sống, được yêu thương.
Hay các bài ca dao:
* “Thân em như tấm lụa đào, Phai rồi nhuộm lại chẳng bao giờ còn.” -> Thể hiện sự mong manh, dễ bị tổn thương và khó lấy lại được phẩm giá sau khi đã bị tổn hại.
* “Chồng em áo rách em thương, Chồng người áo gấm em sang em chồng.” -> Lời ca dao thể hiện sự cay đắng, tủi thân khi người chồng nghèo khó, không đáp ứng được kỳ vọng.
* “Gái chính chuyên yêu chồng, Gái giang hồ yêu chàng.” -> Minh chứng cho những định kiến khắt khe về người phụ nữ.
Bước 4: Tìm kiếm những câu thơ, ca dao nói về vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ
Bên cạnh thân phận chịu nhiều thiệt thòi, chúng ta cũng không thể bỏ qua vẻ đẹp tâm hồn, ý chí và phẩm giá cao quý của người phụ nữ Việt Nam. Hãy tìm những câu thơ, ca dao thể hiện:
* Sự đảm đang, tháo vát: Những phẩm chất tốt đẹp trong cuộc sống gia đình, lao động.
* Tình yêu, sự thủy chung: Tình cảm sâu sắc dành cho chồng, cho gia đình.
* Ý chí kiên cường, nghị lực sống: Sự mạnh mẽ, không khuất phục trước khó khăn, nghịch cảnh.
* Nét đẹp trong phẩm giá, đạo đức: Sự trong trắng, hiếu thảo, biết giữ gìn danh tiết.
Ví dụ:
* Trong bài “Bánh trôi nước”: Mặc dù thân phận chìm nổi, nhưng vẫn giữ được “tấm lòng son”, ý chí son sắt, thủy chung.
* Các bài ca dao về người phụ nữ đảm đang việc nhà, việc đồng áng, chăm sóc con cái.
* Các bài ca dao thể hiện tình cảm yêu thương, chờ đợi, hy vọng của người phụ nữ xa chồng.
* “Anh đi anh nhớ quê nhà, Nhớ canh rau muống nhớ cà dầm tương, Nhớ ai tát nước bên đường, Vắt cơm bên móm, ới chàng ăn chung.” -> Câu ca dao thể hiện nét đẹp bình dị, tình cảm chân thành, sự quan tâm, chăm sóc của người phụ nữ.
Bước 5: Sắp xếp, trình bày các ý kiến và minh chứng
Sau khi đã thu thập đủ thông tin, các em hãy sắp xếp lại theo từng nhóm:
* Nhóm 1: Những nhận định chung về thân phận người phụ nữ trong XHPK.
* Nhóm 2: Các câu thơ, ca dao minh họa cho thân phận người phụ nữ.
* Nhóm 3: Các câu thơ, ca dao minh họa cho vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ.
Khi trình bày, các em nên dẫn chứng cụ thể bằng những câu trích, có ghi rõ tên tác phẩm hoặc nguồn gốc (ca dao). Các em có thể bắt đầu bằng một nhận định chung, sau đó đưa ra các câu thơ, ca dao để làm rõ nhận định đó.
Ví dụ, các em có thể trình bày như sau:
“Trong xã hội phong kiến Việt Nam, người phụ nữ thường phải chịu nhiều bất công và ràng buộc bởi những quy tắc hà khắc. Thân phận của họ được thể hiện rõ nét qua hình ảnh ẩn dụ trong bài thơ ‘Bánh trôi nước’ của Hồ Xuân Hương: ‘Bảy nổi ba chìm với nước non’. Câu thơ này gợi lên sự chìm nổi, bất định trong cuộc đời, không thể làm chủ vận mệnh của mình. Bên cạnh đó, những lời ca dao cũng phản ánh nỗi niềm của người phụ nữ: ‘Thân em như tấm lụa đào, Phai rồi nhuộm lại chẳng bao giờ còn.’ đã cho thấy sự mong manh, dễ bị tổn thương về phẩm giá.
Tuy nhiên, dù phải gánh chịu nhiều khổ đau, người phụ nữ Việt Nam vẫn thể hiện những vẻ đẹp tâm hồn cao quý. Họ là những người đảm đang, tháo vát và có tấm lòng son sắt, thủy chung. Trong bài thơ ‘Bánh trôi nước’, Hồ Xuân Hương vẫn khẳng định: ‘Tấm lòng son’, ý chí kiên cường, không khuất phục. Hay trong ca dao, ta bắt gặp hình ảnh người phụ nữ với tình cảm chân thành, sâu sắc: ‘Anh đi anh nhớ quê nhà, Nhớ canh rau muống nhớ cà dầm tương, Nhớ ai tát nước bên đường, Vắt cơm bên móm, ới chàng ăn chung.’ thể hiện sự quan tâm, chăm sóc và tình yêu thương.”
Lưu ý: Các em cần bám sát vào nội dung các bài học trong sách giáo khoa. Nếu trong sách có những nhận định, phân tích sẵn, các em có thể trích dẫn lại một cách có chọn lọc.
Trên đây là các bước chi tiết để các em có thể giải quyết bài tập này một cách tốt nhất. Chúc các em học tốt!
\(1\)
”Thân em như tấm lụa đào
Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai”
\(2\)
”Thân em như hạt mưa sa
Hạt vào đài các, hạt ra ruộng cày”
\(3\)
”Có con phải khổ vì con,
Có chồng phải gánh giang sơn nhà chồng”
\(4\)
”Thân em như chẽn lúa đòng đòng
Phất phơ dưới ngọn nắng hồng buổi mai”
\(5\)
\(-\) Trong bài thơ ”Thương vợ” của Tú Xương cũng cho thấy được thân phận của người phụ nữ trong xã hội phong kiến (được thể hiện qua hình ảnh Bà Tú)
”Quanh năm buôn bán ở nom sông
Nuôi đủ năm con với một chồng
Lặn lội thân cò khi quãng vắng
Eo sèo mặt nước buổi đò đông
Một duyên hai nợ âu đành phận
Năm nắng mười mưa dám quản công
Cha mẹ thói đời ăn ở bạc
Có chồng hờ hững cũng như không”
@LP
Đáp án:
Tìm những nhận định , những câu thơ, ca dao nói về thân phận người phụ nữ trong XHPK ( hoặc nói về vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ)
* Những nhận định , những câu thơ, ca dao nói về thân phận người phụ nữ trong XHPK ( hoặc nói về vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ) là :
-Thân em như chổi đầu hè
Phòng khi mưa gió đi về chùi chân
Chùi rồi lại vứt ra sân
Gọi người hàng xóm có chân thì chùi.
-Thân em như hạt mưa sa
Hạt vào đài các, hạt ra ruộng cày.
– Chiều chiều ra đứng ngõ sau
trông về quê mẹ ruột đau chín chiều
-.Em như quả bí trên cây
Dang tay mẹ bứt những ngày còn non.
-Thân em như tấm lụa đào
Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai.
– Cầm kì thi họa
– Tề gia nội trợ
-….
Giải thích các bước giải: