Tìm tất cả các cặp nghiệm nguyên x, y thỏa mãn: 6×2 + 7xy + 2y2 + x + y – 2 = 0
Đề bài yêu cầu chúng ta tìm tất cả các cặp nghiệm nguyên (x, y) thỏa mãn phương trình:
6x^2 + 7xy + 2y^2 + x + y – 2 = 0
Chúng ta sẽ đi từng bước một, thật cẩn thận nhé!
Bước 1: Phân tích đa thức thành nhân tử (hoặc đưa về dạng tích)
Quan sát phương trình, chúng ta thấy có các hạng tử bậc hai chứa \(x^2\), \(xy\), \(y^2\). Đây là dấu hiệu để chúng ta thử phân tích phần bậc hai này thành nhân tử.
Ta xét phần bậc hai: 6x^2 + 7xy + 2y^2
Chúng ta có thể tách hạng tử \(7xy\) thành \(3xy + 4xy\) hoặc \(2xy + 5xy\)… Tuy nhiên, cách phân tích hiệu quả nhất là tìm hai số \(a\) và \(b\) sao cho \(a \cdot b = 6 \cdot 2 = 12\) và \(a + b = 7\). Hai số đó chính là 3 và 4.
Vậy, ta có thể viết lại phần bậc hai như sau:
6x^2 + 3xy + 4xy + 2y^2
= 3x(2x + y) + 2y(2x + y)
= (3x + 2y)(2x + y)
Bây giờ, chúng ta thay lại vào phương trình ban đầu:
(3x + 2y)(2x + y) + x + y – 2 = 0
Tuy nhiên, việc nhóm hạng tử \(x + y – 2\) này với phần tích trên vẫn chưa đưa về một dạng dễ giải. Chúng ta cần tìm cách biến đổi sao cho \(x + y – 2\) có thể kết hợp với \(3x + 2y\) hoặc \(2x + y\).
Hãy thử nhân thêm một hằng số vào các nhân tử \(3x + 2y\) và \(2x + y\) để có thể xuất hiện \(x + y\).
Nếu ta nhân \(2x + y\) với 2, ta được \(4x + 2y\). Nếu ta nhân \(3x + 2y\) với 1, ta được \(3x + 2y\). Hiệu của hai biểu thức này là \((4x + 2y) – (3x + 2y) = x\).
Nếu ta nhân \(3x + 2y\) với 1, ta được \(3x + 2y\). Nếu ta nhân \(2x + y\) với 1, ta được \(2x + y\). Tổng của hai biểu thức này là \(5x + 3y\), không phù hợp.
Chúng ta hãy thử một cách tiếp cận khác. Ta cố gắng nhóm các hạng tử để tạo ra các biểu thức giống nhau.
Nhìn lại phương trình: 6x^2 + 7xy + 2y^2 + x + y – 2 = 0
Ta thử nhân toàn bộ phương trình với 2 để “làm đẹp” hệ số bậc hai:
12x^2 + 14xy + 4y^2 + 2x + 2y – 4 = 0
Bây giờ, ta cố gắng nhóm các hạng tử bậc hai sao cho có thể xuất hiện các biểu thức liên quan đến \(x + y\).
Ta thấy \(4y^2 = (2y)^2\).
Ta có thể viết lại \(14xy\) thành \(2 \cdot (2y) \cdot \frac{7}{2}x\). Điều này hơi phức tạp.
Hãy quay lại với phân tích nhân tử ban đầu: (3x + 2y)(2x + y) + x + y – 2 = 0.
Chúng ta có thể thử đặt \(A = 3x + 2y\) và \(B = 2x + y\).
Ta cần biểu diễn \(x + y\) qua \(A\) và \(B\).
Trừ hai biểu thức: \(A – B = (3x + 2y) – (2x + y) = x + y\).
Ồ, rất tiện lợi! Vậy \(x + y = A – B\).
Thay vào phương trình ban đầu, ta có:
AB + (A – B) – 2 = 0
Đây là một dạng phương trình quen thuộc của chúng ta. Chúng ta sẽ tiếp tục biến đổi nó về dạng tích.
AB + A – B – 1 = 3
A(B + 1) – (B + 1) = 3
(A – 1)(B + 1) = 3
Bây giờ, chúng ta thay \(A = 3x + 2y\) và \(B = 2x + y\) trở lại:
((3x + 2y) – 1)((2x + y) + 1) = 3
(3x + 2y – 1)(2x + y + 1) = 3
Bước 2: Xét các trường hợp dựa trên ước của 3
Vì x và y là các số nguyên, nên các biểu thức \(3x + 2y – 1\) và \(2x + y + 1\) cũng phải là các số nguyên.
Tích của hai số nguyên này bằng 3. Chúng ta cần xem xét tất cả các cặp ước của 3.
Các cặp ước của 3 là: (1, 3), (3, 1), (-1, -3), (-3, -1).
Chúng ta sẽ xét từng trường hợp:
Trường hợp 1:
3x + 2y – 1 = 1 (1)
2x + y + 1 = 3 (2)
Từ phương trình (1), ta có: 3x + 2y = 2
Từ phương trình (2), ta có: 2x + y = 2
Bây giờ, chúng ta giải hệ phương trình này. Từ phương trình (2), ta rút y theo x: y = 2 – 2x.
Thế y vào phương trình (1):
3x + 2(2 – 2x) = 2
3x + 4 – 4x = 2
-x + 4 = 2
-x = 2 – 4
-x = -2
x = 2
Thay x = 2 vào biểu thức của y:
y = 2 – 2(2) = 2 – 4 = -2.
Vậy, ta có một cặp nghiệm nguyên là (2, -2).
Trường hợp 2:
3x + 2y – 1 = 3 (3)
2x + y + 1 = 1 (4)
Từ phương trình (3), ta có: 3x + 2y = 4
Từ phương trình (4), ta có: 2x + y = 0
Từ phương trình (4), ta rút y theo x: y = -2x.
Thế y vào phương trình (3):
3x + 2(-2x) = 4
3x – 4x = 4
-x = 4
x = -4
Thay x = -4 vào biểu thức của y:
y = -2(-4) = 8.
Vậy, ta có một cặp nghiệm nguyên là (-4, 8).
Trường hợp 3:
3x + 2y – 1 = -1 (5)
2x + y + 1 = -3 (6)
Từ phương trình (5), ta có: 3x + 2y = 0
Từ phương trình (6), ta có: 2x + y = -4
Từ phương trình (6), ta rút y theo x: y = -4 – 2x.
Thế y vào phương trình (5):
3x + 2(-4 – 2x) = 0
3x – 8 – 4x = 0
-x – 8 = 0
-x = 8
x = -8
Thay x = -8 vào biểu thức của y:
y = -4 – 2(-8) = -4 + 16 = 12.
Vậy, ta có một cặp nghiệm nguyên là (-8, 12).
Trường hợp 4:
3x + 2y – 1 = -3 (7)
2x + y + 1 = -1 (8)
Từ phương trình (7), ta có: 3x + 2y = -2
Từ phương trình (8), ta có: 2x + y = -2
Từ phương trình (8), ta rút y theo x: y = -2 – 2x.
Thế y vào phương trình (7):
3x + 2(-2 – 2x) = -2
3x – 4 – 4x = -2
-x – 4 = -2
-x = -2 + 4
-x = 2
x = -2
Thay x = -2 vào biểu thức của y:
y = -2 – 2(-2) = -2 + 4 = 2.
Vậy, ta có một cặp nghiệm nguyên là (-2, 2).
Bước 3: Kết luận
Chúng ta đã xét hết tất cả các trường hợp có thể xảy ra. Vậy, các cặp nghiệm nguyên (x, y) thỏa mãn phương trình đã cho là:
(2, -2)
(-4, 8)
(-8, 12)
(-2, 2)
Các em thấy đó, bài toán này tuy có vẻ phức tạp ban đầu nhưng khi chúng ta khéo léo biến đổi về dạng tích, việc tìm nghiệm trở nên dễ dàng hơn rất nhiều. Hãy nhớ rằng, chìa khóa của bài toán này nằm ở việc phân tích đa thức thành nhân tử và đặt ẩn phụ để đưa về dạng quen thuộc.
Chúc các em học tốt và luôn giữ vững niềm đam mê với môn Toán!
\(6x^2 + 7xy + 2y^2 + x + y – 2 = 0\)
\(6x^2+3xy+4yx+2y^2+ x + y – 2 = 0\)
\(3x(2x+y)+2y(2x+y)+ x + y – 2 = 0\)
\((3x+2y)(2x+y)+ x + y – 2 = 0\)
Đặt \(A=2x+y\) và \(B=3x+2y\)
Ta có hệ phương trình:
\({(2x+y=A),(3x+2y=B):}\)
\({(4x+2y=2A),(3x+2y=B):}\)
\((3x+2y)−(4x+2y)=B−2A\)
\(−x=B−2A\)
\(x=2A−B\)
Thay \(x=2A−B\) vào \(2x+y=A\), ta có:
\(2(2A−B)+y=A\)
\(4A−2B+y=A\)
\(y=−3A+2B\)
Ta có: \(x+y=(2A−B)+(−3A+2B)=−A+B\)
nên \(AB+(−A+B)−2=0\)
\(AB−A+B−2=0\)
\(A(B−1)+(B−1)−1=0\)
\((A+1)(B−1)=1\)
Trường hợp 1: \(A+1=1\) và \(B−1=1\)
nên \(A=0\) và \(B=2\)
Thay \(A=0\) và \(B=2\) vào biểu thức của \(x\) và \(y\) theo \(A,B\), ta có
\(x=2A−B=2. 0−2=−2\)
\(y=−3A+2B=−3. 0+2. 2=4\)
Cặp nghiệm: \((x,y)=(−2,4)\)
Trường hợp 2: \(A+1=−1\) và \(B−1=−1\)
nên \(A=−2\) và \(B=0\)
Thay \(A=−2\) và \(B=0\) vào biểu thức của \(x\) và \(y\) theo \(A,B\), ta có:
\(x=2A−B=2. (−2)−0=−4\)
\(y=−3A+2B=−3. (−2)+2. 0=6\)
Cặp nghiệm: \((x,y)=(−4,6)\)
Vậy các cặp nghiệm nguyên \((x,y)\) thỏa mãn phương trình là \((−2,4)\) và \((−4,6)\)
Đáp án + Giải thích các bước giải:
\(6x^2 + 7xy +2y^2 +x + y – 2 = 0\)
\(6x^2 + 4xy + 3xy + 2y^2 + x + y – 2 = 0\)
\(2x(3x + 2y) + y(3x + 2y) + x + y – 2 = 0\)
\((2x + y)(3x + 2y) + 3x + 2y – 2x – y – 2 = 0\)
\((2x + y)(3x + 2y) + (3x + 2y) – (2x + y) – 2 = 0\)
\((2x + y)(3x + 2y) + (3x + 2y) – (2x + y) – 1 = 1\)
\((2x + y + 1)(3x + 2y) – (2x + y + 1) = 1\)
\((2x + y+ 1)(3x + 2y – 1) = 1\)
Vì \(x, y\) nguyên nên ta có \(2\) trường hợp sau:
\(\textbf{TH}_1: \begin {cases} 2x + y + 1 = 1 \\ 3x + 2y – 1 = 1 \end {cases}\)
\(\begin {cases} 2x + y = 0 \\ 3x + 2y = 2 \end {cases}\)
\(\begin {cases} y = -2x \\ 3x – 4x = 2 \end {cases}\)
\(\begin {cases} y = 2 \cdot (-x) = 4 \\ -x = 2 \end {cases}\)
\(\begin {cases} y = 4 \\ x = -2 \end {cases}\)
\(\textbf{TH}_2: \begin {cases} 2x + y + 1 = -1 \\ 3x + 2y – 1 = -1 \end {cases}\)
\(\begin {cases} 2x + y = -2 \\ 3x + 2y = 0 \end {cases}\)
\(\begin {cases} 2x – \dfrac{3}{2}x = -2\\ y = -\dfrac{3}{2}x \end {cases}\)
\(\begin {cases} \dfrac{1}{2}x = -2 \\ y = -3 \cdot \dfrac{1}{2}x = 6 \end {cases}\)
\(\begin {cases} x = -4 \\ y = 6 \end {cases}\)
Vậy tất cả các cặp nghiệm nguyên \(x, y\) thoả mãn là \((x; y) = (-2; 4)\) và \((x; y) = (-4; 6)\)