Chào các em học sinh lớp 6 yêu quý của cô! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu cách đo thể tích của một vật rắn không thấm nước bằng hai dụng cụ rất quen thuộc trong phòng thí nghiệm Vật lý, đó là bình chia độ và bình tràn. Đây là một bài tập rất quan trọng để các em làm quen với việc đo đạc trong thực tế đấy.

Chúng ta sẽ đi lần lượt từng phương pháp nhé!

Phương pháp 1: Đo thể tích vật rắn không thấm nước bằng bình chia độ.

Thế nào là vật rắn không thấm nước? Đơn giản là vật mà nước không thể thấm vào được, ví dụ như một viên bi, một hòn sỏi nhỏ chẳng hạn.

Bình chia độ là gì? Đó là một loại chai có vạch chia ở thân, giúp chúng ta đọc được thể tích của chất lỏng.

Bây giờ, chúng ta bắt đầu các bước đo nào:

Bước 1: Đổ nước vào bình chia độ.
Đầu tiên, chúng ta sẽ đổ một lượng nước thích hợp vào bình chia độ. Lượng nước này phải đủ để khi thả vật rắn vào, vật đó sẽ chìm hoàn toàn trong nước, nhưng không được quá đầy để tránh nước tràn ra ngoài khi thả vật vào.

Bước 2: Đọc thể tích ban đầu của nước.
Sau khi đổ nước, chúng ta đặt bình chia độ trên một mặt phẳng nằm ngang. Quan sát mực nước, các em hãy nhìn vào vạch chia ngang tầm mắt và đọc giá trị thể tích của nước. Ghi lại giá trị này, cô gọi nó là .
Ví dụ, nếu mực nước là 50 ml, thì = 50 ml.

Bước 3: Thả vật rắn vào bình chia độ.
Bây giờ, chúng ta nhẹ nhàng thả vật rắn cần đo thể tích vào bình chia độ. Lưu ý là thả từ từ để tránh làm vỡ bình hoặc nước bắn ra ngoài. Đảm bảo vật rắn chìm hoàn toàn trong nước nhé các em.

Bước 4: Đọc thể tích mới của nước (khi có vật rắn).
Sau khi thả vật rắn vào, mực nước trong bình sẽ dâng lên. Chúng ta lại đặt bình trên mặt phẳng nằm ngang và đọc giá trị thể tích mới của nước. Ghi lại giá trị này, cô gọi nó là .
Ví dụ, nếu sau khi thả viên bi vào, mực nước dâng lên đến 70 ml, thì = 70 ml.

Bước 5: Tính thể tích của vật rắn.
Thể tích của vật rắn chính là phần thể tích nước bị chiếm chỗ bởi vật rắn đó. Cho nên, chúng ta sẽ lấy thể tích nước sau khi có vật rắn trừ đi thể tích nước ban đầu.
Công thức của chúng ta là:
= –

Áp dụng ví dụ trên:
= 70 ml – 50 ml = 20 ml.
Vậy, thể tích của viên bi là 20 ml.

Phương pháp 2: Đo thể tích vật rắn không thấm nước bằng bình tràn.

Bình tràn là một loại bình đặc biệt, có một cái vòi nhỏ nhô ra ở phía trên. Khi chúng ta đổ nước vào bình tràn, nước sẽ chảy ra ngoài qua cái vòi đó khi mực nước dâng lên đến vòi.

Chúng ta cần thêm một dụng cụ nữa là một chiếc cốc hoặc chai để hứng lượng nước tràn ra.

Các bước thực hiện như sau:

Bước 1: Đổ đầy nước vào bình tràn.
Đổ nước vào bình tràn cho đến khi nước bắt đầu chảy ra khỏi vòi. Chúng ta cần đảm bảo nước đã đầy đến vòi và chỉ còn chảy ra khi có vật khác chiếm chỗ.

Bước 2: Đặt bình tràn lên trên cốc hứng.
Đặt bình tràn sao cho vòi chảy ra hướng vào một chiếc cốc hoặc chai đã được đặt sẵn bên dưới để hứng lượng nước tràn ra.

Bước 3: Thả vật rắn vào bình tràn.
Nhẹ nhàng thả vật rắn cần đo thể tích vào bình tràn. Khi vật rắn chìm xuống, nó sẽ chiếm chỗ của một lượng nước, làm cho mực nước dâng lên và tràn ra ngoài qua vòi.

Bước 4: Đong thể tích nước đã tràn ra.
Lượng nước đã chảy ra ngoài vào cốc hứng chính là bằng thể tích của vật rắn. Bây giờ, chúng ta sẽ dùng một chiếc bình chia độ để đong xem lượng nước tràn ra này có thể tích là bao nhiêu.
Đổ nước từ cốc hứng vào bình chia độ, và đọc giá trị thể tích của lượng nước này.

Thể tích của vật rắn chính là thể tích của lượng nước đã tràn ra.
= Thể tích nước tràn ra.

Ví dụ: Nếu sau khi thả vật rắn vào, lượng nước chảy ra hứng được khi đong bằng bình chia độ là 30 ml, thì thể tích của vật rắn đó là 30 ml.

Như vậy, chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu xong hai cách đo thể tích vật rắn không thấm nước bằng bình chia độ và bình tràn. Các em về nhà hãy thử tìm những vật rắn nhỏ không thấm nước và tập đo nhé. Nếu có thắc mắc gì, đừng ngần ngại hỏi cô vào buổi học tiếp theo! Cô chúc các em học tốt!