Trình bày cách vẽ ảnh của một vật qua thấu kính hội tụ và thấu kính phân kì. Cảm…
Chúng ta sẽ đi lần lượt từng loại thấu kính nhé.
I. Cách vẽ ảnh của vật qua thấu kính hội tụ
Để vẽ ảnh của một vật sáng, chúng ta cần dựa vào các tia sáng đặc biệt đi qua thấu kính. Với thấu kính hội tụ, chúng ta sẽ sử dụng ba tia sáng đặc biệt sau:
1. Tia sáng thứ nhất: Tia tới song song với trục chính.
Sau khi đi qua thấu kính hội tụ, tia sáng này sẽ truyền đi qua tiêu điểm ảnh chính (F’).
Minh họa: Vật AB đặt vuông góc với trục chính, với A là điểm vật nằm trên trục chính, B là điểm vật nằm phía trên trục chính. Tia tới từ B song song với trục chính. Tia ló đi qua F’.
2. Tia sáng thứ hai: Tia tới đi qua quang tâm O của thấu kính.
Tia sáng này truyền thẳng, không đổi hướng.
Minh họa: Tia tới từ B đi thẳng qua quang tâm O và tiếp tục truyền thẳng.
3. Tia sáng thứ ba: Tia tới đi qua tiêu điểm vật chính (F).
Sau khi đi qua thấu kính hội tụ, tia sáng này sẽ truyền song song với trục chính.
Minh họa: Tia tới từ B đi qua tiêu điểm vật chính F. Tia ló đi song song với trục chính.
Cách vẽ ảnh:
Để vẽ ảnh của vật AB qua thấu kính hội tụ, chúng ta chỉ cần chọn ra hai trong ba tia sáng đặc biệt nói trên đi từ điểm B (điểm vật không nằm trên trục chính). Giao điểm của hai tia ló tương ứng sẽ cho ta ảnh B’ của điểm B.
Sau đó, từ B’, chúng ta hạ đường vuông góc xuống trục chính để tìm ảnh A’ của điểm A. Vậy là chúng ta đã có ảnh A’B’ của vật AB.
Lưu ý về ảnh của vật qua thấu kính hội tụ:
Tùy thuộc vào vị trí đặt vật AB so với thấu kính hội tụ, ảnh A’B’ có thể là:
* Ảnh thật: Nếu vật đặt ở xa thấu kính hơn tiêu cự (d > f), ảnh thật sẽ nằm phía sau thấu kính, ngược chiều với vật và có thể lớn hơn, nhỏ hơn hoặc bằng vật.
* Ảnh ảo: Nếu vật đặt trong khoảng tiêu cự của thấu kính (d < f), ảnh ảo sẽ nằm cùng phía với vật, cùng chiều với vật và lớn hơn vật.
* Trường hợp đặc biệt: Khi d = 2f, ảnh thật ngược chiều và bằng vật.
II. Cách vẽ ảnh của vật qua thấu kính phân kì
Tương tự như thấu kính hội tụ, chúng ta cũng có các tia sáng đặc biệt khi ánh sáng truyền qua thấu kính phân kì.
1. Tia sáng thứ nhất: Tia tới song song với trục chính.
Sau khi đi qua thấu kính phân kì, tia sáng này sẽ loe ra, như thể nó xuất phát từ tiêu điểm ảnh ảo (F’). Tức là tia ló nằm trên đường kéo dài về phía sau của thấu kính, đi qua F’.
Minh họa: Vật AB đặt vuông góc với trục chính. Tia tới từ B song song với trục chính. Tia ló loe ra, đường kéo dài về phía sau của tia ló đi qua F’.
2. Tia sáng thứ hai: Tia tới đi qua quang tâm O của thấu kính.
Cũng giống như thấu kính hội tụ, tia sáng này truyền thẳng, không đổi hướng.
Minh họa: Tia tới từ B đi thẳng qua quang tâm O và tiếp tục truyền thẳng.
3. Tia sáng thứ ba: Tia tới hướng về tiêu điểm vật ảo (F’).
Sau khi đi qua thấu kính phân kì, tia sáng này sẽ truyền song song với trục chính.
Minh họa: Tia tới từ B hướng về tiêu điểm vật ảo F’. Tia ló đi song song với trục chính.
Cách vẽ ảnh:
Để vẽ ảnh của vật AB qua thấu kính phân kì, chúng ta cũng chọn ra hai trong ba tia sáng đặc biệt nói trên đi từ điểm B.
* Đối với tia tới song song trục chính, ta vẽ tia ló truyền đi sao cho đường kéo dài về phía sau đi qua F’.
* Đối với tia tới đi qua quang tâm O, tia ló truyền thẳng.
* Đối với tia tới hướng về F’, tia ló truyền song song với trục chính.
Giao điểm của hai tia ló (hoặc đường kéo dài của tia ló) sẽ cho ta ảnh B’ của điểm B.
Sau đó, từ B’, chúng ta hạ đường vuông góc xuống trục chính để tìm ảnh A’ của điểm A. Vậy là chúng ta đã có ảnh A’B’ của vật AB.
Lưu ý về ảnh của vật qua thấu kính phân kì:
Qua thấu kính phân kì, ảnh của một vật luôn là:
* Ảnh ảo
* Cùng chiều với vật
* Nhỏ hơn vật
* Nằm cùng phía với vật so với thấu kính
Tóm lại:
Việc vẽ ảnh qua thấu kính đều dựa trên nguyên tắc sử dụng các tia sáng đặc biệt. Điểm mấu chốt là phân biệt được đường đi của tia ló qua thấu kính hội tụ và thấu kính phân kì, đặc biệt là đối với tia sáng đi qua tiêu điểm.
Cả lớp về nhà luyện tập vẽ ảnh với các vị trí vật khác nhau để nắm vững kiến thức này nhé! Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, đừng ngần ngại hỏi thầy vào buổi học sau. Cảm ơn cả lớp!
cách vẽ ảnh của một vật qua thấu kính hội tụ
1. Đường truyền của ba tia sáng đặc biệt qua thấu kính hội tụ:
(1): Tia tới đi qua quang tâm thì tia ló tiếp tục đi thẳng (không bị khúc xạ) theo phương của tia tới.
(2): Tia tới song song với trục chính thì tia ló đi qua tiêu điểm.
(3): Tia tới đi qua tiêu điểm thì tia ló song song với trục chính.
2. Cách dựng ảnh một vật qua thấu kính hội tụ
Muốn dựng ảnh A’B’ của AB qua thấu kính (AB vuông góc với thấu kính, A nằm trên trục chính), chỉ cần dựng ảnh B’ của B bằng hai trong ba tia sáng đặc biệt, sau đó từ B’ hạ vuông góc xuống trục chính ta có ảnh A’ của A.
cách vẽ ảnh của một vật qua thấu kính phân kì.
1. Đường truyền của hai tia sáng đặc biệt qua thấu kính phân kì:
(1: : Tia tới song song với trục chính thì tia ló kéo dài đi qua tiêu điểm.
(2: : Tia tới đến quang tâm thì tia ló tiếp tục truyền thẳng theo phương của tia tới.
(3: : Tia tới đi qua tiêu điểm thì tia ló song song với trục chính (tia này đặc biệt khác với thấu kính hội tụ:
2. Ảnh của vật tạo bởi thấu kính phân kì:
– Vật sáng đặt ở mọi vị trí trước thấu kính phân kì luôn cho ảnh ảo, cùng chiều, nhỏ hơn vật và luôn nằm trong khoảng tiêu cự của thấu kính.
– Vật đặt rất xa thấu kính, ảnh ảo của vật có vị trí cách thấu kính một khoảng bằng tiêu cự.
– Nếu đưa vật ra xa thấu kính nhưng theo phương song song với trục chính thì ảnh nhỏ dần và xa thấu kính dần.
– Vật đặt sát thấu kính cho ảnh ảo bằng vật.
Bạn xem hình!