Trình bày cơ sở di truyền của thoái hóa giống? Nêu ví dụ về hiện tượng thoái hóa…
Các em hãy mở vở ghi và cùng làm theo cô.
Bước 1: Trình bày cơ sở di truyền của thoái hóa giống.
Trước hết, chúng ta cần hiểu “thoái hóa giống” là gì. Thoái hóa giống là hiện tượng các giống sinh vật, sau một thời gian nuôi hoặc sinh sản, trở nên kém phẩm chất, sức sống yếu đi, năng suất giảm sút, khả năng chống chịu kém, và có thể mất đi những đặc tính tốt ban đầu.
Vậy, cơ sở di truyền của hiện tượng này là gì?
Chúng ta đã học về quy luật di truyền và vai trò của gen trong việc quy định các tính trạng của sinh vật. Trong quá trình sinh sản, đặc biệt là sinh sản hữu tính, các gen luôn có xu hướng biến đổi và tổ hợp lại.
* Sự tích lũy gen lặn có hại: Đây là cơ sở di truyền quan trọng nhất. Trong quần thể sinh vật, luôn tồn tại các gen đột biến, trong đó có những gen lặn gây hại cho sinh vật. Khi các sinh vật giao phối cận huyết (giao phối giữa các cá thể có quan hệ họ hàng gần gũi), xác suất tổ hợp các gen lặn có hại này lại với nhau sẽ tăng lên đáng kể.
* Ví dụ: Xét một cặp gen có hai alen A và a. Gen A là alen trội bình thường, còn gen a là alen lặn có hại. Khi các cá thể mang kiểu gen dị hợp tử Aa, gen lặn a không biểu hiện thành kiểu hình. Tuy nhiên, nếu hai cá thể Aa giao phối với nhau, theo quy luật phân li độc lập, thế hệ con có thể xuất hiện kiểu gen đồng hợp lặn aa. Cá thể có kiểu gen aa sẽ biểu hiện tính trạng xấu do gen lặn a gây ra, dẫn đến thoái hóa.
* Trong trường hợp sinh sản vô tính, nếu cá thể ban đầu mang gen lặn có hại, thì tất cả các cá thể con sinh ra từ nó cũng sẽ mang gen đó. Qua nhiều thế hệ, nếu gen lặn có hại này không bị loại bỏ khỏi quần thể, nó có thể tích lũy và gây ra thoái hóa chung cho giống.
* Mất cân bằng vốn gen: Vốn gen của một quần thể là tập hợp tất cả các alen của tất cả các gen trong quần thể đó. Khi sinh vật sinh sản cận huyết hoặc chỉ chọn lọc những cá thể có kiểu hình tương tự nhau để nhân giống, vốn gen của quần thể sẽ bị thu hẹp lại, mất đi sự đa dạng di truyền. Điều này làm giảm khả năng thích nghi của giống với sự thay đổi của môi trường, dẫn đến thoái hóa.
* Tích lũy sai hỏng trong quá trình nhân đôi ADN: Mặc dù ADN có cơ chế sửa sai, nhưng quá trình nhân đôi ADN không bao giờ hoàn hảo 100%. Theo thời gian và qua nhiều thế hệ sinh sản, những sai hỏng nhỏ trong ADN có thể tích lũy lại, dẫn đến những biến đổi không mong muốn trong gen, gây suy giảm chức năng hoặc sinh ra các protein bất thường, góp phần vào quá trình thoái hóa.
Tóm lại, cơ sở di truyền của thoái hóa giống chủ yếu là do sự tích lũy các gen lặn có hại trong quần thể khi xảy ra giao phối cận huyết hoặc sinh sản vô tính từ cá thể mang gen hại, cùng với sự mất cân bằng vốn gen và tích lũy sai hỏng ADN.
Bước 2: Nêu ví dụ về hiện tượng thoái hóa trong tự nhiên.
Trong tự nhiên, có rất nhiều ví dụ về thoái hóa giống, đặc biệt là ở các loài sinh vật có tập tính giao phối cận huyết hoặc sinh sản vô tính.
* Chó, mèo thuần chủng bị thoái hóa: Các giống chó, mèo thuần chủng thường được lai tạo để giữ gìn các đặc tính mong muốn về ngoại hình, tính khí. Tuy nhiên, do quá trình lai tạo khép kín và chọn lọc nhân tạo gắt gao, các gen lặn có hại dễ dàng được biểu hiện. Kết quả là nhiều giống chó, mèo thuần chủng thường dễ mắc các bệnh di truyền (như bệnh tim, vấn đề về hô hấp, dị ứng, các vấn đề về xương khớp), sức khỏe yếu hơn, tuổi thọ ngắn hơn so với các giống chó, mèo lai tạp.
* Các giống vật nuôi địa phương bị suy thoái do lai tạo với giống ngoại năng suất cao: Ở nhiều vùng nông thôn, các giống vật nuôi địa phương (gà, lợn, bò…) có sức đề kháng tốt, thích nghi với điều kiện khí hậu, thức ăn địa phương. Tuy nhiên, khi lai tạo với các giống ngoại có năng suất cao nhưng kém thích nghi, nếu không quản lý tốt khâu nhân giống, các đặc tính tốt của giống địa phương có thể dần mất đi, còn giống ngoại thì lại suy thoái do không thích nghi được môi trường mới.
* Sự suy giảm sức sống của các loài thực vật nhân giống bằng cành hoặc giâm hom liên tục: Một số loài thực vật có thể nhân giống bằng phương pháp vô tính như giâm cành, chiết, ghép. Nếu thực vật mẹ mang gen lặn có hại hoặc qua nhiều lần nhân giống, các sai hỏng ADN tích lũy, cây con sinh ra có thể có sức sống kém, chậm lớn, năng suất thấp.
* Các quần thể động vật hoang dã có kích thước nhỏ và cô lập: Các quần thể động vật hoang dã nhỏ, sống biệt lập, ít có sự trao đổi gen với các quần thể khác, dễ rơi vào tình trạng giao phối cận huyết. Điều này làm tăng nguy cơ biểu hiện các gen lặn có hại, dẫn đến suy giảm sức sống, khả năng sinh sản và dễ bị tuyệt chủng hơn. Ví dụ, một số loài chim hoặc động vật có vú sống trên các đảo nhỏ có thể gặp tình trạng này.
Các em thấy đấy, thoái hóa giống là một vấn đề cần được quan tâm trong cả nông nghiệp và bảo tồn đa dạng sinh học. Chúng ta cần có những biện pháp khoa học để phòng ngừa và khắc phục tình trạng này.
Các em có câu hỏi nào không? Nếu không, chúng ta sẽ dừng bài học tại đây. Hẹn gặp lại các em trong buổi học tới!
* Cơ Sở di truyền của thái hoá giống :
\(-\)Khái niệm : Thoái hoá giống thể hiện ở các cá thể thế hệ sau có sức sống giảm, sức chống chịu kém, khả năng sinh sản giảm, sản lượng thấp…
\(-\)Nguyên nhân : Tự thụ phấn bắt buộc với cây giao phấn hoặc giao phối gần ờ động vật gây ra hiện tượng thoái hoá vì tạo ra các cặp gen lặn đồng hợp gây hại.
* Ví dụ: Ví dụ: Ở lúa mì: vụ đầu tiên thân cây cao, cứng, số lượng bông nhiều, hạt chắc. Vụ thứ 2, 3: thân cây lùn, yếu, số lượng bông ít, hạt lép nhiều, một số cây lá có màu trắng, nhiều cây bị chết
________________HẾT__________________
Thoái hóa giống là một hiện tượng gặp ở các cơ thể sống trong đó các gen của một loài sinh vật được chuyển sang một loài khác thông qua quá trình giao thoa và thụ tinh. Cơ sở di truyền của thoái hóa giống được mô tả bởi luật Mendel về di truyền, trong đó gen được truyền từ các thế hệ cha mẹ sang con cái theo luật phân phối độc lập.
Một ví dụ về hiện tượng thoái hóa trong tự nhiên là việc lai tạo giữa cừu và dê, tạo ra một loài mới có tên là geep, có một số đặc điểm của cả hai loài cha mẹ. Đây là một ví dụ cụ thể cho sự thoái hóa giống, khi gen của cừu và dê kết hợp và truyền cho thế hệ kế tiếp. H.