Chào các em học sinh yêu quý của cô! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về một trong những phong trào yêu nước sôi nổi và có ý nghĩa lịch sử to lớn của dân tộc ta trong giai đoạn cuối thế kỷ 19: đó chính là phong trào Cần Vương.

Để hiểu rõ về phong trào này, chúng ta sẽ đi qua ba phần chính, bám sát theo Sách giáo khoa Lịch sử lớp 8: nguyên nhân, diễn biến và kết quả.

Phần 1: Nguyên nhân dẫn đến phong trào Cần Vương

Trước hết, chúng ta cần xác định bối cảnh lịch sử lúc bấy giờ. Sau khi xâm lược nước ta, thực dân Pháp đã nhanh chóng thiết lập bộ máy cai trị, ra sức bóc lột, vơ vét tài nguyên, áp bức nhân dân ta về mọi mặt. Điều này đã làm dấy lên lòng căm thù sâu sắc trong quần chúng nhân dân và các sĩ phu yêu nước.

Tuy nhiên, điều gì đã thúc đẩy phong trào Cần Vương bùng nổ một cách mạnh mẽ? Chúng ta có thể chỉ ra những nguyên nhân chính sau đây:

1. Sự đàn áp tàn bạo của thực dân Pháp: Như cô đã nói, thực dân Pháp không chỉ xâm lược về quân sự mà còn tiến hành những chính sách cai trị hà khắc, đẩy nhân dân ta vào cảnh lầm than. Nạn thuế khóa nặng nề, sự bóc lột về kinh tế, đặc biệt là việc tịch thu ruộng đất, đã khiến đời sống của người dân ngày càng khó khăn. Bên cạnh đó, chúng còn thực hiện chính sách độc quyền về thuốc phiện, rượu, muối, làm ảnh hưởng tiêu cực đến xã hội.

2. Sự thất bại liên tiếp của các phong trào yêu nước theo khuynh hướng phong kiến: Trước phong trào Cần Vương, đã có nhiều phong trào đấu tranh chống Pháp dưới ngọn cờ của các sĩ phu, văn thân yêu nước như phong trào Cần Vương của vua Hàm Nghi, phong trào Yên Thế của Hoàng Hoa Thám, v.v. Tuy nhiên, do hạn chế về đường lối và phương pháp đấu tranh, các phong trào này đều lần lượt bị thực dân Pháp dập tắt. Sự thất bại này đã khiến nhiều người nhận ra rằng đấu tranh vũ trang, dựa vào sức mạnh của dân tộc mới là con đường cứu nước hiệu quả.

3. Sự kiện vua Hàm Nghi xuống chiếu Cần Vương: Đây là nhân tố trực tiếp thúc đẩy phong trào Cần Vương bùng nổ và lan rộng. Vua Hàm Nghi, người được coi là biểu tượng của lòng yêu nước và ý chí chống Pháp, đã nhận thức rõ nguy cơ của đất nước. Dưới sự giúp đỡ của các quan đại thần yêu nước như Tôn Thất Thuyết, ông đã bí mật rời khỏi kinh thành Huế, ban bố chiếu Cần Vương, kêu gọi toàn dân đứng lên, hưởng ứng lời kêu gọi của vua, chống lại thực dân Pháp. Chiếu Cần Vương không chỉ là lời kêu gọi kháng chiến mà còn là biểu tượng cho sự đoàn kết giữa vua tôi và nhân dân, khơi dậy lòng yêu nước nồng nàn, ý chí quyết tâm giành độc lập cho dân tộc.

Phần 2: Diễn biến của phong trào Cần Vương

Phong trào Cần Vương diễn ra không chỉ một lần mà trải qua nhiều giai đoạn, với nhiều hình thức đấu tranh khác nhau. Chúng ta có thể chia thành hai giai đoạn chính:

* Giai đoạn thứ nhất (1885 – 1896): Đây là giai đoạn phong trào diễn ra sôi nổi, mạnh mẽ nhất, lan rộng khắp cả nước.
* Vua Hàm Nghi xuống chiếu Cần Vương: Sau khi vua Hàm Nghi cùng Tôn Thất Thuyết rời khỏi kinh thành Huế và ban bố chiếu Cần Vương vào tháng 7 năm 1885, phong trào đã nhanh chóng lan rộng.
* Khởi nghĩa Hương Khê: Đây là cuộc khởi nghĩa tiêu biểu nhất của giai đoạn này, diễn ra ở Hà Tĩnh dưới sự lãnh đạo của Phan Đình Phùng. Cuộc khởi nghĩa kéo dài nhiều năm, tổ chức quy mô, có căn cứ địa vững chắc, chiến đấu kiên cường, gây nhiều tổn thất cho quân Pháp.
* Các cuộc khởi nghĩa khác: Bên cạnh khởi nghĩa Hương Khê, còn có rất nhiều cuộc khởi nghĩa lớn nhỏ khác nổ ra ở khắp các tỉnh, thu hút đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia. Có thể kể đến các cuộc khởi nghĩa ở Yên Thế (do Đề Thám lãnh đạo), khởi nghĩa Ba Đình (ở Thanh Hóa), khởi nghĩa Bãi Sậy (ở Hưng Yên),…
* Hình thức đấu tranh: Trong giai đoạn này, đấu tranh vũ trang là hình thức chủ yếu. Các đội quân Cần Vương được thành lập, tổ chức đánh du kích, tấn công đồn địch, giành vũ khí, lương thực.

* Giai đoạn thứ hai (1897 – 1913): Giai đoạn này, phong trào dần đi vào thoái trào, các cuộc khởi nghĩa lớn lần lượt bị dập tắt. Tuy nhiên, ý chí đấu tranh của nhân dân ta vẫn không hề tắt.
* Sự suy yếu và tan rã của các trung tâm kháng chiến: Sau khi các cuộc khởi nghĩa lớn bị thất bại, các trung tâm kháng chiến dần suy yếu và tan rã.
* Chuyển sang hình thức đấu tranh mới: Mặc dù vậy, các sĩ phu, nhân dân vẫn tiếp tục tìm tòi con đường cứu nước mới. Một số lãnh đạo phong trào như Đề Thám vẫn tiếp tục cuộc kháng chiến, nhưng lực lượng ngày càng mỏng manh. Cuộc khởi nghĩa Yên Thế kéo dài đến năm 1913 mới hoàn toàn chấm dứt.
* Sự xuất hiện của các xu hướng cứu nước mới: Giai đoạn này cũng chứng kiến sự xuất hiện của các xu hướng cứu nước mới, như xu hướng cải cách, xu hướng theo con đường cách mạng vô sản, báo hiệu cho sự ra đời của các tổ chức cách mạng sau này.

Phần 3: Kết quả của phong trào Cần Vương

Tuy phong trào Cần Vương không giành được thắng lợi cuối cùng, tức là không lật đổ được ách thống trị của thực dân Pháp, nhưng nó đã đạt được những kết quả quan trọng và có ý nghĩa to lớn:

1. Góp phần làm chậm quá trình bình định của Pháp: Phong trào Cần Vương với quy mô rộng khắp và tinh thần chiến đấu kiên cường đã gây ra nhiều khó khăn, tổn thất cho thực dân Pháp, làm chậm quá trình bình định của chúng trên toàn cõi Việt Nam. Chúng ta có thể thấy rõ điều này qua việc Pháp phải mất nhiều năm để dập tắt các cuộc khởi nghĩa lớn.

2. Bảo tồn và phát huy tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh của dân tộc: Quan trọng hơn cả, phong trào Cần Vương đã thể hiện rõ tinh thần yêu nước nồng nàn, ý chí bất khuất, không chịu khuất phục trước kẻ thù xâm lược của dân tộc ta. Nó đã khơi dậy và duy trì ngọn lửa đấu tranh trong lòng mỗi người dân Việt Nam, làm cho tinh thần yêu nước ngày càng lan rộng.

3. Truyền cảm hứng cho các thế hệ đấu tranh tiếp theo: Mặc dù thất bại, nhưng phong trào Cần Vương đã để lại những bài học kinh nghiệm quý báu về tinh thần đoàn kết, về sức mạnh của quần chúng nhân dân, về đấu tranh vũ trang. Nó đã truyền cảm hứng cho các thế hệ đấu tranh tiếp theo, thúc đẩy sự ra đời của các phong trào yêu nước theo khuynh hướng mới sau này, đặc biệt là sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam.

4. Thúc đẩy sự biến đổi về tư tưởng và phương pháp đấu tranh: Sự thất bại của phong trào Cần Vương cũng là yếu tố quan trọng thúc đẩy các sĩ phu, nhân dân ta nhìn nhận lại các hình thức và phương pháp đấu tranh cũ, từ đó tìm tòi, học hỏi những tư tưởng và phương pháp đấu tranh mới phù hợp hơn với tình hình thực tế của đất nước.

Như vậy, các em thấy rằng, phong trào Cần Vương là một giai đoạn lịch sử đầy cam go nhưng cũng rất vẻ vang của dân tộc ta. Mặc dù chưa đạt được mục tiêu cuối cùng là giành độc lập hoàn toàn, nhưng nó đã góp phần quan trọng vào sự nghiệp giải phóng dân tộc và để lại những bài học vô cùng quý giá cho các thế hệ sau.

Các em về nhà ôn lại bài nhé. Có chỗ nào chưa hiểu, các em cứ mạnh dạn hỏi cô. Cô chúc các em học tốt!