Trong thí nghiệm Y-âng, quan sát vân giao thoa trên màn người ta thấy khoảng các…
Đề bài cho chúng ta biết rằng: Trong thí nghiệm Y-âng, khoảng cách từ vân sáng thứ năm đến vân sáng trung tâm là 4,5 mm. Chúng ta cần xác định xem điểm trên màn cách vân trung tâm 3,15 mm là vân tối thứ mấy.
Chúng ta cùng đi vào từng bước giải bài toán này.
Bước 1: Xác định công thức tính vị trí vân giao thoa
Trong thí nghiệm Y-âng, vị trí của các vân giao thoa trên màn được xác định bằng công thức sau:
Vân sáng: \(x_{s} = k \frac{\lambda D}{a}\)
Vân tối: \(x_{t} = (k + \frac{1}{2}) \frac{\lambda D}{a}\)
Trong đó:
– \(x_s\) là tọa độ của vân sáng trên màn so với vân sáng trung tâm.
– \(x_t\) là tọa độ của vân tối trên màn so với vân sáng trung tâm.
– \(k\) là số nguyên (với vân sáng, \(k = 0, \pm 1, \pm 2, \dots\); với vân tối, \(k = 0, \pm 1, \pm 2, \dots\)).
– \(\lambda\) là bước sóng của ánh sáng.
– \(D\) là khoảng cách từ hai khe hẹp đến màn quan sát.
– \(a\) là khoảng cách giữa hai khe hẹp.
Ta có thể gộp lại thành công thức vị trí vân giao thoa \(x\) như sau: \(x = i \cdot k’\) , trong đó \(i = \frac{\lambda D}{a}\) là khoảng vân.
– Với vân sáng: \(k’\) là số nguyên (\(k’ = 0, \pm 1, \pm 2, \dots\))
– Với vân tối: \(k’\) là số bán nguyên (\(k’ = \pm 0.5, \pm 1.5, \pm 2.5, \dots\))
Bước 2: Phân tích dữ kiện đề bài cho
Đề bài cho biết khoảng cách từ vân sáng thứ năm đến vân sáng trung tâm là 4,5 mm.
Vân sáng trung tâm tương ứng với \(k=0\).
Vân sáng thứ năm sẽ tương ứng với \(k=5\) (hoặc \(k=-5\), tùy thuộc vào quy ước chọn chiều). Chúng ta xét trường hợp \(k=5\).
Vậy, ta có:
\(x_{s5} = 5 \frac{\lambda D}{a} = 4,5 \text{ mm}\)
Từ đây, chúng ta có thể tính được giá trị của khoảng vân \(i = \frac{\lambda D}{a}\):
\(i = \frac{4,5 \text{ mm}}{5} = 0,9 \text{ mm}\)
Bước 3: Xác định loại vân và vị trí vân cần tìm
Đề bài yêu cầu xác định điểm trên màn cách vân trung tâm 3,15 mm là vân tối thứ mấy.
Chúng ta đã có khoảng vân \(i = 0,9 \text{ mm}\).
Vị trí của điểm này là \(x = 3,15 \text{ mm}\).
Bây giờ, chúng ta cần xem \(x = 3,15 \text{ mm}\) tương ứng với loại vân nào. Chúng ta chia vị trí này cho khoảng vân để xem nó có phải là số nguyên hay bán nguyên.
\( \frac{x}{i} = \frac{3,15 \text{ mm}}{0,9 \text{ mm}} = 3,5 \)
Kết quả nhận được là một số bán nguyên (3,5). Điều này chứng tỏ điểm đang xét là một vân tối.
Bước 4: Xác định thứ tự vân tối
Vì \( \frac{x}{i} = 3,5 \), ta có thể viết dưới dạng:
\( x = 3,5 \cdot i \)
So sánh với công thức vị trí vân tối \(x_t = (k + \frac{1}{2}) \frac{\lambda D}{a} = (k + 0,5) \cdot i\), ta thấy:
\( k + 0,5 = 3,5 \)
Suy ra: \(k = 3,5 – 0,5 = 3\)
Với \(k=3\), đây là vân tối thứ mấy?
– Vân tối thứ nhất tương ứng với \(k=0\) (vị trí \(0,5i\)).
– Vân tối thứ hai tương ứng với \(k=1\) (vị trí \(1,5i\)).
– Vân tối thứ ba tương ứng với \(k=2\) (vị trí \(2,5i\)).
– Vân tối thứ tư tương ứng với \(k=3\) (vị trí \(3,5i\)).
Do đó, điểm trên màn cách vân trung tâm 3,15 mm là vân tối thứ 4.
Trả lời:
Điểm trên màn cách vân trung tâm 3,15 mm có vân tối thứ 4.
Vậy đáp án đúng là A. vân tối thứ 4.
Các em thấy đó, bài toán này không quá khó nếu chúng ta nắm vững công thức và biết cách phân tích dữ kiện. Hãy luyện tập thêm nhiều bài tập tương tự để có thể giải bài nhanh và chính xác hơn nhé. Chúc các em học tốt!
Đáp án:
A. Vân tối thứ 4.
Giải thích các bước giải:
Khoảng vân là:
\[5i = 4,5 \Rightarrow i = 0,9mm\]
Điểm trên màn cách vân trung tâm 3,15 mm có:
\[3,15 = ni \Rightarrow n = \frac{{3,15}}{{0,9}} = 3,5\]
⇒ Vân tối thứ 4