Chào các em học sinh yêu quý của cô! Hôm nay, cô trò mình sẽ cùng nhau đi tìm hiểu về hai khái niệm rất quan trọng trong chương trình Ngữ Văn lớp 6, đó là “trực tiếp” và “gián tiếp”. Hai khái niệm này sẽ giúp các em hiểu rõ hơn về cách chúng ta diễn đạt lời nói, suy nghĩ của mình và của người khác trong các bài tập làm văn, đặc biệt là khi kể chuyện hoặc phân tích nhân vật.

Chúng ta sẽ cùng nhau giải quyết câu hỏi: “Trực tiếp là gì? Gián tiếp là gì?”

Trước hết, chúng ta cần mở Sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 6 tập 2, trang 62, phần “Lời nói trực tiếp và lời nói gián tiếp”. Các em hãy giở sách ra nào.

Bây giờ, chúng ta cùng đi vào từng khái niệm nhé.

I. Lời nói trực tiếp là gì?

Các em hãy quan sát ví dụ trong Sách giáo khoa trang 62:

Ví dụ 1: Chú Bé Lười, vừa thấy mẹ về, liền chạy lại, ôm lấy chân mẹ và nói:
“Mẹ ơi, con đói!”

Quan sát câu văn này, các em có thấy điểm gì đặc biệt trong cách diễn đạt lời nói của nhân vật “Chú Bé Lười” không?

Các em thấy đấy, ở đây, lời nói của Chú Bé Lười được đặt trong dấu ngoặc kép (“Mẹ ơi, con đói!”). Đây là lời nói nguyên văn, được thuật lại y nguyên những gì nhân vật đã nói ra.

Vậy, dựa vào ví dụ này, cô trò mình có thể rút ra định nghĩa về lời nói trực tiếp như sau:

Lời nói trực tiếp là lời nói nguyên văn, thuật lại đúng những gì nhân vật đã nói hoặc đã suy nghĩ.

Đặc điểm nhận biết lời nói trực tiếp là thường được đặt trong dấu ngoặc kép (“…”). Đôi khi, chúng ta còn thấy lời nói trực tiếp được ngăn cách với phần lời dẫn bằng dấu hai chấm (:).

Ví dụ khác để làm rõ hơn:

Lan vui vẻ nói với Hùng: “Tớ thích quyển truyện này lắm!”

Trong câu này, “Tớ thích quyển truyện này lắm!” là lời nói trực tiếp của Lan, được đặt trong dấu ngoặc kép và ngăn cách với lời dẫn “Lan vui vẻ nói với Hùng” bằng dấu hai chấm.

II. Lời nói gián tiếp là gì?

Bây giờ, chúng ta cùng xem xét cách diễn đạt khác cho cùng một nội dung trên. Sách giáo khoa cũng có ví dụ cho chúng ta:

Ví dụ 2: Chú Bé Lười, vừa thấy mẹ về, liền chạy lại, ôm lấy chân mẹ và nói là mình đói.

So sánh với ví dụ 1, các em thấy lời nói của Chú Bé Lười ở đây có gì khác biệt?

Đúng rồi, ở ví dụ 2, lời nói của Chú Bé Lười không còn được đặt trong dấu ngoặc kép nữa. Thay vào đó, lời nói đó đã được người kể thuật lại một cách gián tiếp, không còn nguyên vẹn như ban đầu.

Vậy, dựa vào đây, chúng ta có thể hiểu lời nói gián tiếp như thế nào?

Lời nói gián tiếp là lời nói đã được người khác thuật lại theo ý của mình, không còn giữ nguyên vẹn như bản gốc.

Khi chuyển lời nói trực tiếp sang lời nói gián tiếp, chúng ta thường phải thay đổi một số từ ngữ, ví dụ như:
* Các đại từ nhân xưng (tớ, mình, tớ, bạn,…) có thể thay đổi tùy thuộc vào người kể.
* Các từ ngữ chỉ thời gian, địa điểm cũng có thể thay đổi cho phù hợp với hoàn cảnh kể.
* Câu văn thường có thêm các từ nối như “là”, “rằng”,…

Ví dụ để làm rõ hơn:

Nếu lời nói trực tiếp là: “Nam nói với tôi: ‘Mai chúng ta sẽ đi chơi nhé!'”

Thì lời nói gián tiếp có thể là: Nam nói với tôi rằng ngày mai chúng tôi sẽ đi chơi.
Hoặc: Nam nói với tôi là ngày mai chúng tôi sẽ đi chơi.

Trong lời nói gián tiếp này, các em thấy đại từ “tôi” đã được giữ nguyên vì người kể đang kể lại lời của Nam nói với chính mình. Tuy nhiên, nếu người thứ ba kể lại, có thể sẽ nói “Nam nói với tôi rằng ngày mai anh ấy và tôi sẽ đi chơi”.

Qua đây, các em thấy sự khác biệt rõ ràng giữa lời nói trực tiếp và lời nói gián tiếp rồi đúng không nào?

* Lời nói trực tiếp: Nguyên văn, y nguyên, thường có dấu ngoặc kép.
* Lời nói gián tiếp: Thuật lại theo ý, có thể thay đổi từ ngữ, không có dấu ngoặc kép.

Các em hãy ghi nhớ hai khái niệm này để áp dụng vào các bài tập đọc hiểu và tập làm văn của mình nhé. Có bạn nào còn thắc mắc gì không? Cô sẵn sàng giải đáp cho các em.