Chúng ta bắt đầu với phần Đọc – Hiểu.

Câu 1. (0,5 điểm) Xác định ngôi kể trong đoạn trích ?

Để xác định ngôi kể, các em cần chú ý đến đại từ nhân xưng mà người kể chuyện sử dụng khi nói về mình và các nhân vật khác.

* Quan sát đoạn trích, các em thấy người kể chuyện đã dùng những đại từ nào để xưng hô?
* Trong câu văn: “Khi bác mới đến phố, ai ai cũng chú ý đến đám con của bác: mười một đứa…”, “Nhưng mọi người biết bác Lê quí con lắm.”
* Các em thấy người kể chuyện có xuất hiện trong câu chuyện với vai trò là một nhân vật không? Có tự xưng là “tôi”, “chúng tôi” hay “ta” để kể về hành động, suy nghĩ của mình không?
* Người kể chuyện đang đứng ở vị trí bên ngoài câu chuyện để quan sát và thuật lại. Đại từ nhân xưng được sử dụng là ngôi thứ ba, ví dụ: “bác Lê”, “đám con của bác”, “người ta”, “chúng nó”.

Vậy, ngôi kể trong đoạn trích là: Ngôi kể thứ ba.

Câu 2. (0,5 điểm) Trong đoạn trích, ngoại hình nhân vật bác Lê được miêu tả qua các chi tiết nào ?

Ngoại hình của một nhân vật thường được tác giả khắc họa qua những đặc điểm về hình dáng, khuôn mặt, trang phục… Để trả lời câu hỏi này, các em hãy đọc thật kỹ những câu văn miêu tả về bác Lê.

* Đoạn văn giới thiệu về bác Lê như thế nào? “Bác Lê là một người đàn bà nhà quê chắc chắn và thấp bé, da mặt và chân tay răn reo như một quả trám khô.”
* Các em hãy rút ra những chi tiết miêu tả ngoại hình từ câu văn này.
* “chắc chắn và thấp bé”: chỉ vóc dáng.
* “da mặt và chân tay răn reo như một quả trám khô”: chỉ đặc điểm làn da, có thể gợi lên sự lam lũ, vất vả.

Vậy, ngoại hình nhân vật bác Lê được miêu tả qua các chi tiết: chắc chắn và thấp bé, da mặt và chân tay răn reo như một quả trám khô.

Câu 3. (1,0 điểm) Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh được sử dụng trong câu văn “Dưới manh áo rách nát, thịt chúng nó thâm tím lại vì rét, như thịt con trâu chết”.

Biện pháp tu từ so sánh là một trong những công cụ đắc lực giúp tác giả miêu tả sự vật, hiện tượng một cách sinh động và gợi cảm. Để phân tích tác dụng, chúng ta cần xem cái gì được so sánh với cái gì và qua đó gợi lên điều gì.

* Xác định sự vật được so sánh: “thịt chúng nó” (thịt của những đứa trẻ).
* Xác định sự vật dùng để so sánh: “thịt con trâu chết”.
* Dấu hiệu so sánh: từ “như”.

Bây giờ, chúng ta phân tích tác dụng:

* So sánh “thịt chúng nó” với “thịt con trâu chết” nhằm mục đích gì?
* Con trâu chết có đặc điểm gì? Thường là màu sắc sẫm lại, cứng đờ, gợi sự lạnh lẽo, vô hồn.
* Khi so sánh thịt của những đứa trẻ với thịt con trâu chết, tác giả muốn nhấn mạnh điều gì về tình trạng của các em?
* Màu sắc: “thâm tím lại” cho thấy sự thiếu máu, lạnh lẽo, rất nghiêm trọng.
* Cảm giác: gợi lên sự đau đớn, khắc nghiệt của cái rét, sự yếu ớt, gần như không còn sức sống của các em.
* Nỗi đau: Tác giả muốn làm nổi bật sự khổ cực, cùng cực mà các em phải gánh chịu do cái rét và cái đói, khiến cơ thể các em trở nên tiều tụy, đáng thương.
* Việc so sánh này còn góp phần tô đậm thêm tình cảnh bi đát, thương tâm của gia đình bác Lê, đặc biệt là những đứa trẻ nhỏ, yếu ớt. Nó làm cho hình ảnh các em hiện lên thật ám ảnh trong tâm trí người đọc.

Tóm lại, tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong câu văn là: Tạo nên một hình ảnh vô cùng sống động, chân thực và đầy sức gợi tả. Phép so sánh “như thịt con trâu chết” đã làm nổi bật sự khắc nghiệt, tàn khốc của cái rét, cái đói đang hành hạ những đứa trẻ, khiến cơ thể chúng trở nên thâm tím, yếu ớt, tiều tụy, gợi lên sự đau đớn, thương tâm và nỗi khổ cùng cực của các em. Đồng thời, nó còn góp phần khắc sâu ấn tượng về hoàn cảnh sống bi đát, đáng thương của gia đình bác Lê trong lòng người đọc.

Câu 4. (1,0 điểm) Qua cách miêu tả hoàn cảnh sống cơ cực, tác giả thể hiện thái độ, tình cảm gì đối với gia đình bác Lê ?

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần xem xét toàn bộ cách miêu tả hoàn cảnh sống của gia đình bác Lê và cảm nhận tình cảm, thái độ của người viết.

* Hoàn cảnh sống cơ cực được thể hiện qua những chi tiết nào?
* Gia đình đông con (mười một người).
* Nhà ở lụp xụp, chật chội (“căn nhà cuối phố, cái nhà cũng lụp xụp”, “chừng ấy người chen chúc trong một khoảnh rộng độ bằng hai chiếc chiếu”).
* Thiếu thốn tiện nghi (“có mỗi một chiếc giường nan đã gẫy nát”).
* Cuộc sống bấp bênh, khó khăn trong việc kiếm ăn (“chật vật, khó khăn suốt ngày cũng không đủ nuôi chừng ấy đứa con”, “mùa rét, khi các ruộng lúa đã gặt rồi, cánh đồng chỉ còn trơ cuống rạ… không ai mướn bác làm việc gì nữa. Thế là cả nhà nhịn đói”).
* Sự khổ cực, thiếu thốn của con cái (“Mấy đứa nhỏ nhất… chúng nó khóc lả đi mà không có cái ăn. Dưới manh áo rách nát, thịt chúng nó thâm tím lại vì rét”).

* Với những chi tiết miêu tả đầy xót xa đó, tác giả muốn gửi gắm điều gì?
* Thái độ: Tác giả thể hiện một thái độ rất rõ ràng là xót xa, thương cảm, đồng cảm sâu sắc trước hoàn cảnh sống quá đỗi khó khăn, vất vả của gia đình bác Lê.
* Tình cảm:
* Tình yêu thương con sâu sắc của người mẹ: “Nhưng mọi người biết bác Lê quí con lắm.” Dù nghèo khó, bác Lê vẫn dồn hết tình thương cho con, đặc biệt là đứa con ốm yếu nhất.
* Sự trân trọng: Tác giả cũng ngầm thể hiện sự trân trọng đối với nghị lực, sự tần tảo, hy sinh của người mẹ đơn thân để nuôi dạy đàn con khôn lớn.
* Lên án xã hội: Gián tiếp phê phán, lên án những bất công xã hội, hoàn cảnh sống nghèo đói, thiếu thốn mà người dân lao động, đặc biệt là những người phụ nữ gánh vác gia đình, phải gánh chịu.

Vậy, qua cách miêu tả hoàn cảnh sống cơ cực, tác giả thể hiện thái độ xót xa, thương cảm, đồng cảm sâu sắc trước hoàn cảnh của gia đình bác Lê. Đồng thời, tác giả còn thể hiện tình cảm yêu thương, trân trọng nghị lực và sự hy sinh của người mẹ, đồng thời gián tiếp phê phán, lên án những bất công xã hội đã đẩy con người vào cảnh cùng quẫn.

Câu 5. (1,0 điểm) Bài học nào từ đoạn trích có ý nghĩa nhất đối với em ? Vì sao ?

Đây là câu hỏi mở, đòi hỏi sự suy ngẫm và cảm nhận cá nhân của mỗi em. Tuy nhiên, chúng ta cần bám vào nội dung chính của đoạn trích để rút ra bài học phù hợp và có sức thuyết phục.

Dựa vào đoạn trích, chúng ta có thể rút ra nhiều bài học ý nghĩa. Cô sẽ gợi ý một vài hướng để các em tham khảo và phát triển ý của mình:

* Bài học về tình yêu thương gia đình, đặc biệt là tình mẫu tử:
* Bác Lê, dù trong hoàn cảnh khốn cùng nhất, vẫn luôn dành trọn vẹn tình yêu thương, sự hy sinh cho mười một người con. Sự vất vả, lam lũ của bác đều vì tương lai của các con.
* Bài học này giúp em nhận ra giá trị thiêng liêng của gia đình, sự hy sinh vô bờ bến của cha mẹ. Từ đó, em biết trân trọng hơn, yêu thương và quan tâm đến những người thân yêu của mình. Em sẽ cố gắng học tập, rèn luyện để không phụ lòng mong mỏi của cha mẹ.

* Bài học về nghị lực sống và sự kiên cường vượt khó:
* Gia đình bác Lê sống trong cảnh nghèo đói, thiếu thốn trăm bề, nhưng bác vẫn không gục ngã. Bác lao động vất vả để nuôi con, cố gắng xoay sở để gia đình có cái ăn, cái mặc dù rất khó khăn.
* Bài học này giúp em nhận thức được rằng cuộc sống luôn có những khó khăn, thử thách. Tuy nhiên, nếu có ý chí, nghị lực, sự kiên cường, chúng ta hoàn toàn có thể vượt qua. Nó khích lệ em đối mặt với những khó khăn trong học tập, cuộc sống một cách mạnh mẽ hơn.

* Bài học về lòng nhân ái và sự đồng cảm với những mảnh đời bất hạnh:
* Đọc đoạn trích, chúng ta không khỏi xúc động và xót xa trước cảnh ngộ của gia đình bác Lê. Tác giả miêu tả rất chân thực nỗi khổ của mẹ con bác.
* Bài học này giúp em mở rộng lòng mình, biết cảm thông, chia sẻ với những người có hoàn cảnh khó khăn hơn mình. Từ đó, em sẽ có ý thức hành động, giúp đỡ những người xung quanh, góp phần xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.

* Vì sao bài học đó có ý nghĩa nhất với em? Các em cần lý giải bằng chính suy nghĩ, cảm nhận của mình. Ví dụ:
* “Bài học về tình yêu thương gia đình có ý nghĩa nhất với em vì em luôn cảm nhận được sự yêu thương vô bờ bến của cha mẹ mình. Đoạn trích này càng làm em thêm trân trọng và muốn đáp đền công ơn đó. Em sẽ cố gắng học tập thật tốt để cha mẹ vui lòng.”
* “Em thấy bài học về nghị lực sống là quan trọng nhất đối với em lúc này. Hiện tại, em đang gặp một số khó khăn trong việc học tập, nhưng khi đọc về bác Lê, em cảm thấy mình cần phải mạnh mẽ hơn, quyết tâm hơn để vượt qua.”

Các em hãy chọn một bài học mà mình cảm thấy tâm đắc nhất, sau đó trình bày lý do một cách chân thành và cụ thể nhé.

—

Vậy là chúng ta đã cùng nhau hoàn thành các câu hỏi trong phần Đọc – Hiểu. Các em thấy không, khi đọc kỹ, hiểu sâu từng câu chữ và vận dụng kiến thức đã học, việc giải bài tập trở nên thật nhẹ nhàng và hiệu quả. Cô mong rằng qua bài học này, các em không chỉ nắm vững kiến thức mà còn cảm nhận sâu sắc hơn về giá trị nhân văn mà văn học mang lại. Chúc các em học tốt!