Chúng ta sẽ đi vào giải quyết từng yêu cầu của đề bài nhé.

Phần a) Xác định và nêu tác dụng của một biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong đoạn trích trên.

Đầu tiên, để xác định được biện pháp nghệ thuật, chúng ta cần đọc thật kỹ đoạn trích, cảm nhận nhịp điệu, âm điệu và những hình ảnh mà lời bài hát gợi ra.

“Từng chặng đường dài mà ta qua
Đều để lại kỉ niệm quý giá
Để lại một điều rằng càng đi xa
Ta càng thêm nhớ nhà…”

Các em có nhận thấy sự lặp lại của một số từ ngữ, âm thanh hay cấu trúc câu trong đoạn này không? Hãy chú ý đến cụm từ “để lại”. Từ này xuất hiện ở hai câu liên tiếp nhau: “Đều để lại kỉ niệm quý giá” và “Để lại một điều rằng càng đi xa”.

Như vậy, biện pháp nghệ thuật mà chúng ta có thể dễ dàng nhận ra ở đây chính là điệp ngữ.

Cụ thể hơn, đây là biện pháp điệp ngữ ở đầu câu (còn gọi là phép điệp âm đầu hoặc điệp cấu trúc câu). Cụm từ “Để lại” được lặp lại ở đầu câu số 2 và câu số 3 (nếu xét câu theo cách hiểu thông thường).

Bây giờ, chúng ta sẽ cùng suy nghĩ về tác dụng của biện pháp điệp ngữ này nhé.

Khi một từ ngữ hoặc một cụm từ được lặp đi lặp lại, nó sẽ có tác dụng gì?
Thứ nhất, nó giúp nhấn mạnh, làm nổi bật ý nghĩa mà người viết, người hát muốn truyền tải.
Trong trường hợp này, cụm từ “để lại” nhấn mạnh rằng mỗi chặng đường ta đi qua đều không vô nghĩa, mà đều mang đến những giá trị nhất định. Đó là “kỉ niệm quý giá” và quan trọng hơn là một bài học, một sự nhận thức sâu sắc: “càng đi xa ta càng thêm nhớ nhà”.

Thứ hai, điệp ngữ còn giúp tạo nhịp điệu cho lời bài hát, làm cho nó trở nên du dương, dễ đi vào lòng người hơn. Lời hát trở nên mạch lạc, dễ thuộc và có sức lay động mạnh mẽ.

Vì vậy, tác dụng của biện pháp điệp ngữ “để lại” trong đoạn trích này là:
– Nhấn mạnh ý nghĩa của những chuyến đi: mỗi hành trình đều mang lại những “kỉ niệm quý giá” và bài học sâu sắc về tình yêu quê hương, gia đình.
– Tạo nhịp điệu, âm hưởng cho lời bài hát, làm tăng tính nhạc điệu và khả năng truyền cảm.

Nếu nhìn kỹ hơn nữa, chúng ta còn có thể nhận thấy một phép điệp nữa, đó là sự lặp lại của cả một cụm từ “Đi thật xa để trở về”.
“Đi thật xa để trở về
Đi thật xa để trở về”

Phép điệp này càng làm tăng thêm sức mạnh cho thông điệp. Nó khẳng định một quy luật, một chân lý của cuộc sống mà tác giả muốn gửi gắm: hành trình đi ra thế giới bên ngoài, khám phá những điều mới lạ cuối cùng cũng chỉ để tìm về với cội nguồn, với những gì thân thương nhất.

Vậy, cô chốt lại với các em, biện pháp nghệ thuật nổi bật ở đây là điệp ngữ. Tác dụng của nó là nhấn mạnh, tạo nhịp điệu và làm sâu sắc thêm ý nghĩa của thông điệp mà bài hát muốn truyền tải.

Phần b) Phương thức biểu đạt của văn bản trên là gì?

Để xác định phương thức biểu đạt, chúng ta cần xem xét nội dung chính của đoạn trích đang muốn nói điều gì, thể hiện thái độ, tình cảm gì của người nói.

Đoạn trích này nói về những chuyến đi xa, về những kỷ niệm, và đặc biệt là tình cảm nhớ nhung, yêu thương quê nhà.

“Từng chặng đường dài mà ta qua
Đều để lại kỉ niệm quý giá
Để lại một điều rằng càng đi xa
Ta càng thêm nhớ nhà…”

Chúng ta thấy có sự xuất hiện của “ta”, có những trải nghiệm cá nhân (“chặng đường dài mà ta qua”), có những cảm xúc (“nhớ nhà”).

Khi văn bản bộc lộ trực tiếp suy nghĩ, tình cảm, cảm xúc của con người thì phương thức biểu đạt chủ yếu là gì các em còn nhớ không?

Đó chính là tự sự kết hợp với biểu cảm.

Tuy nhiên, nếu xét kỹ hơn, toàn bộ đoạn trích này chủ yếu là bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ của nhân vật trữ tình về những chuyến đi và tình yêu quê hương. Nó không kể một câu chuyện cụ thể có diễn biến hay tình tiết phức tạp.

“Cuộc đời thật đẹp khi được đi muôn nơi xa xôi rộng lớn
Nhưng ta vẫn có nơi để trở về sau mỗi chuyến đi …”

Những câu này thể hiện rõ những suy ngẫm, cảm nhận, những rung động tình cảm của con người.

Vì vậy, phương thức biểu đạt chủ yếu của văn bản này là biểu cảm.

Tuy nhiên, để chi tiết và đầy đủ hơn theo chương trình Ngữ Văn lớp 10, chúng ta có thể xem xét thêm. Mặc dù không có yếu tố tự sự mạnh mẽ như kể một câu chuyện, nhưng để dẫn đến những cảm xúc đó, người viết cũng đã trải qua những chuyến đi, những trải nghiệm. Do đó, trong nhiều trường hợp, lời bài hát cũng có thể được coi là sự kết hợp giữa tự sự (nói về những chuyến đi) và biểu cảm (bộc lộ cảm xúc về những chuyến đi đó và quê nhà).

Nhưng nếu phải chọn phương thức biểu đạt chính, thì đó là biểu cảm. Bởi vì mục đích cuối cùng của đoạn trích là khơi gợi và truyền tải cảm xúc, tình cảm của con người.

Vậy, cô chốt lại: phương thức biểu đạt chính của đoạn trích trên là biểu cảm.

Các em về nhà ôn tập lại các phương thức biểu đạt nhé. Đây là một kiến thức rất quan trọng để phân tích các tác phẩm văn học.

Chúc các em học tốt!