Hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau giải một bài tập đọc hiểu rất thú vị và ý nghĩa. Bài tập này không chỉ giúp chúng ta rèn luyện kĩ năng làm văn mà còn mang đến những bài học sâu sắc về cách làm cha mẹ và giá trị của sự tự lập. Các em hãy đọc kĩ lại văn bản và cùng cô phân tích từng câu hỏi nhé.

HƯỚNG DẪN GIẢI BÀI TẬP

Câu 1. Xác định phương thức biểu đạt chính của văn bản ?

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần nhớ lại các phương thức biểu đạt đã học: Tự sự, Miêu tả, Biểu cảm, Thuyết minh, Nghị luận, Hành chính-công vụ. Bây giờ, hãy cùng cô phân tích xem văn bản này chủ yếu dùng phương thức nào nhé.

Bước 1: Đọc và xác định mục đích của văn bản.
Văn bản nêu lên một quan điểm về việc giáo dục con cái: không nên để lại quá nhiều tiền bạc cho con mà cần trang bị cho chúng ý thức và năng lực tự chịu trách nhiệm. Để làm rõ quan điểm này, tác giả đã đưa ra dẫn chứng về tỷ phú Yu Pang-Lin, Bill Gates và những lập luận của họ.

Bước 2: Phân tích các phương thức được sử dụng.
– Văn bản có yếu tố tự sự không? Có, khi kể về câu chuyện của tỷ phú Yu Pang-Lin và Bill Gates.
– Văn bản có yếu tố biểu cảm không? Có, nhưng không nhiều, chủ yếu thể hiện sự đồng tình của tác giả với quan điểm được nêu.
– Vậy mục đích chính là kể chuyện hay là để bàn luận, thuyết phục người đọc về một vấn đề? Rõ ràng, mục đích chính của văn bản là để bàn luận, thuyết phục người đọc về quan điểm “Không để lại tiền cho con” mà hãy trao cho con “ý thức và năng lực tự chịu trách nhiệm”.

Bước 3: Kết luận.
Khi một văn bản tập trung vào việc trình bày ý kiến, quan điểm, dùng lí lẽ và dẫn chứng để thuyết phục người đọc thì phương thức biểu đạt chính của nó là nghị luận.

Trả lời:
Phương thức biểu đạt chính của văn bản là nghị luận.

Câu 2. Tìm lời dẫn gián tiếp trong câu sau: Báo chí hỏi tại sao lại như vậy, ông trả lời đại ý: Con tôi là con người, mà đã là con người thì phải tự kiếm sống, không chỉ kiếm sống phục vụ chính bản thân mình mà còn phải góp phần thúc đẩy xã hội.

Trước hết, chúng ta cần phân biệt lời dẫn trực tiếp và lời dẫn gián tiếp.
– Lời dẫn trực tiếp: Là nhắc lại nguyên văn lời nói hay ý nghĩ của người hoặc nhân vật, được đặt trong dấu ngoặc kép (” “).
– Lời dẫn gián tiếp: Là thuật lại lời nói hay ý nghĩ của người hoặc nhân vật, có điều chỉnh cho phù hợp và không đặt trong dấu ngoặc kép.

Bước 1: Phân tích câu văn đã cho.
Câu văn có hai vế:
– Vế thứ nhất: “Báo chí hỏi tại sao lại như vậy”.
– Vế thứ hai: “ông trả lời đại ý: Con tôi là con người…”.

Bước 2: Xác định loại lời dẫn ở mỗi vế.
– Ở vế thứ nhất, tác giả đang thuật lại câu hỏi của báo chí, chứ không trích dẫn nguyên văn câu hỏi đó. Nếu là lời dẫn trực tiếp, có thể câu văn sẽ là: Báo chí hỏi: “Tại sao ông lại làm như vậy?”. Vì đây là lời thuật lại, nên “Báo chí hỏi tại sao lại như vậy” chính là lời dẫn gián tiếp.
– Phần sau dấu hai chấm là nội dung câu trả lời của Bill Gates. Mặc dù không có dấu ngoặc kép, nhưng từ “đại ý” cho thấy đây là cách tóm tắt lại ý chính trong lời nói của ông. Tuy nhiên, câu hỏi chỉ yêu cầu tìm lời dẫn gián tiếp.

Trả lời:
Lời dẫn gián tiếp trong câu văn là: Báo chí hỏi tại sao lại như vậy.

Câu 3. Em hiểu ý thức tự chịu trách nhiệm về bản thân mình và năng lực để tự chịu trách nhiệm nghĩa là gì ?

Đây là một câu hỏi rất hay, đòi hỏi chúng ta phải suy ngẫm sâu sắc. Cô sẽ gợi ý để các em hiểu rõ hơn về hai khái niệm này nhé.

1. “Ý thức tự chịu trách nhiệm về bản thân mình”:
– “Ý thức” là sự nhận biết, sự hiểu biết ở bên trong suy nghĩ của mỗi người.
– “Tự chịu trách nhiệm” nghĩa là dám làm, dám nhận lấy kết quả do hành động của mình gây ra, dù tốt hay xấu, mà không đổ lỗi cho người khác hay hoàn cảnh.
– Như vậy, “ý thức tự chịu trách nhiệm về bản thân mình” là việc một người luôn nhận thức sâu sắc rằng cuộc đời mình là do mình quyết định; mọi lời nói, hành động của mình đều sẽ tạo ra kết quả và mình phải là người đón nhận những kết quả đó. Ví dụ, khi em bị điểm kém, thay vì đổ lỗi cho đề khó hay cô giáo nghiêm khắc, em nhận ra đó là do mình chưa học bài kĩ và phải cố gắng hơn ở lần sau. Đó chính là có ý thức tự chịu trách nhiệm.

2. “Năng lực để tự chịu trách nhiệm”:
– “Năng lực” là khả năng, kĩ năng, sức mạnh để làm một việc gì đó.
– Nếu “ý thức” là suy nghĩ, thì “năng lực” là khả năng thực hiện.
– Như vậy, “năng lực để tự chịu trách nhiệm” là tổng hợp những kiến thức, kĩ năng sống, sự vững vàng về tinh thần để một người có thể tự lập, tự giải quyết các vấn đề trong cuộc sống của mình. Năng lực này bao gồm: khả năng tự học, khả năng kiếm sống, khả năng quản lí thời gian và tiền bạc, khả năng đối mặt và vượt qua thất bại…

Tóm lại, cha mẹ cho con “ý thức” là cho con cái la bàn định hướng đúng đắn, còn cho con “năng lực” là trao cho con đôi chân khỏe mạnh để tự đi trên con đường của mình.

Câu 4. Em có đồng tình với ý kiến được nêu ở đoạn kết trong phần Đọc hiểu không ? Vì sao ?

Đây là câu hỏi mở, các em có thể tự do bày tỏ quan điểm của mình, miễn là có lí lẽ thuyết phục. Cô sẽ đưa ra một hướng trả lời mà các em có thể tham khảo nhé.

Bước 1: Bày tỏ quan điểm.
Đầu tiên, em cần khẳng định rõ ràng là mình đồng tình hay không đồng tình với ý kiến đó. Theo cô, đây là một ý kiến hoàn toàn đúng đắn và sâu sắc.

Bước 2: Giải thích lí do (Vì sao?).
Em cần đưa ra các lí lẽ để bảo vệ cho quan điểm của mình. Em có thể dựa vào những ý sau:
– Tiền bạc, của cải là vật ngoài thân, có thể mất đi. Nhưng ý thức và năng lực là những giá trị nội tại, sẽ đi theo con người suốt cả cuộc đời. Chúng là tài sản quý giá nhất mà không ai có thể lấy đi được.
– Người có ý thức và năng lực tự chịu trách nhiệm có thể tự tạo dựng cuộc sống hạnh phúc. Dù có gặp khó khăn, thử thách, họ cũng sẽ biết cách đứng dậy và vượt qua để xây dựng sự nghiệp và cuộc sống cho riêng mình.
– Ngược lại, nếu chỉ có tiền bạc mà thiếu đi hai thứ trên, con người rất dễ thất bại. Giống như lời của tỷ phú Yu Pang-Lin, nếu con kém cỏi thì có nhiều tiền cũng chỉ có hại. Người đó sẽ dễ ỷ lại, lười biếng, không biết quý trọng giá trị của lao động, tiêu xài hoang phí và có thể đánh mất tất cả, thậm chí hủy hoại cuộc đời mình.
– Tóm lại, việc cha mẹ trang bị cho con ý thức và năng lực tự chịu trách nhiệm chính là trao cho con “cần câu” và dạy con cách câu cá, thay vì chỉ cho con “con cá” ăn sẵn. Đó mới là tình yêu thương đích thực và bền vững.

Gợi ý trả lời hoàn chỉnh:
Em hoàn toàn đồng tình với ý kiến được nêu ở đoạn kết của văn bản. Bởi vì:
Thứ nhất, của cải vật chất như tiền bạc chỉ là phương tiện sống, chúng không tồn tại mãi mãi. Nhưng ý thức tự chịu trách nhiệm và năng lực để tự lập lại là những hành trang vô giá, là tài sản quý báu nhất đi theo con người suốt đời.
Thứ hai, khi được trang bị hai thứ đó, con người sẽ có đủ bản lĩnh và trí tuệ để đối mặt với mọi sóng gió của cuộc đời. Họ có thể tự tạo ra giá trị cho bản thân và xã hội, tự xây dựng một cuộc sống hạnh phúc, ý nghĩa.
Cuối cùng, nếu cha mẹ chỉ để lại cho con thật nhiều tiền mà không dạy con cách sống có trách nhiệm, con cái sẽ dễ sinh ra thói ỷ lại, lười lao động và có thể sa vào những thói hư tật xấu, làm hại chính bản thân mình.
Vì vậy, trao cho con ý thức và năng lực tự chịu trách nhiệm chính là cách cho đi thông minh và ý nghĩa nhất của các bậc cha mẹ.

Cô hi vọng những gợi ý trên sẽ giúp các em hoàn thành tốt bài tập của mình. Chúc các em học tốt