Chào các em! Hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu một quy tắc rất quan trọng trong chương điện từ học của lớp 9, đó là quy tắc nắm tay phải. Quy tắc này giúp chúng ta xác định được chiều của từ trường do dòng điện gây ra.

Bây giờ, các em hãy chuẩn bị giấy bút và chúng ta sẽ cùng nhau vẽ hình minh họa nhé. Thầy sẽ hướng dẫn từng bước một, các em cố gắng vẽ theo thật chính xác.

Bước 1: Vẽ hình một đoạn dây dẫn thẳng có dòng điện chạy qua.

Đầu tiên, các em hãy vẽ một đoạn thẳng nằm ngang trên trang giấy. Đoạn thẳng này tượng trưng cho một đoạn dây dẫn.

Bây giờ, chúng ta cần biểu diễn dòng điện chạy trong đoạn dây dẫn này. Giả sử dòng điện chạy từ trái sang phải. Để biểu diễn chiều của dòng điện, chúng ta sẽ vẽ một mũi tên chỉ từ bên trái sang bên phải dọc theo đoạn dây dẫn.

Bước 2: Minh họa quy tắc nắm tay phải.

Bây giờ, chúng ta sẽ tưởng tượng bàn tay phải của mình.

* Đặt bàn tay phải sao cho các ngón tay cái choãi ra.
* Tiếp theo, các em hãy nắm bàn tay lại sao cho ngón tay cái của bàn tay phải chỉ theo chiều của dòng điện chạy trong đoạn dây dẫn. Trong hình vẽ của chúng ta, ngón tay cái sẽ chỉ sang phải.
* Khi các ngón tay còn lại của bàn tay phải khum lại, chúng sẽ chỉ theo chiều của đường sức từ trường xung quanh đoạn dây dẫn đó.

Bước 3: Vẽ các đường sức từ.

Các em hãy quan sát các ngón tay còn lại của bàn tay phải đã nắm lại. Các ngón tay này tạo thành một vòng cung. Đây chính là hình dạng của các đường sức từ.

Các đường sức từ do dòng điện thẳng gây ra có dạng những vòng tròn đồng tâm nằm trong mặt phẳng vuông góc với dây dẫn và có tâm là dây dẫn.

Với cách nắm tay phải ở Bước 2, các em thấy rằng các ngón tay cong lại sẽ hướng theo một chiều nhất định quanh sợi dây. Hãy vẽ những đường tròn đồng tâm quanh đoạn dây dẫn, và dùng mũi tên để chỉ chiều của các đường tròn đó. Chiều của mũi tên trên các đường tròn này chính là chiều mà các ngón tay cong lại của các em đang chỉ.

Lưu ý quan trọng khi vẽ:

* Khi nhìn từ phía bên phải của dây dẫn (theo chiều dòng điện), các đường sức từ sẽ có chiều quay ngược chiều kim đồng hồ.
* Khi nhìn từ phía bên trái của dây dẫn, các đường sức từ sẽ có chiều quay cùng chiều kim đồng hồ.

Tổng kết lại quy tắc:

Quy tắc nắm tay phải phát biểu như sau: Đặt bàn tay phải sao cho ngón tay cái choãi ra và chỉ theo chiều của dòng điện chạy trong dây dẫn thẳng. Khi đó, chiều khum của các ngón tay còn lại cho biết chiều của đường sức từ trường.

Các em hãy nhìn lại hình vẽ của mình. Chúng ta đã vẽ được một đoạn dây dẫn thẳng có dòng điện chạy qua và các đường sức từ xung quanh nó theo đúng quy tắc nắm tay phải rồi đấy.

Các em có câu hỏi nào không? Nếu không có, chúng ta sẽ chuyển sang dạng bài tập khác nhé.