Dưới đây là sơ đồ tư duy chi tiết về chương này, được vẽ theo đúng yêu cầu của em. Em có thể tham khảo để hệ thống lại kiến thức của mình nhé.

Sơ đồ tư duy Hóa học 10 – Chương VI: Oxi – Lưu huỳnh

1. Oxi
a. Vị trí trong bảng tuần hoàn
– Chu kỳ: 2
– Nhóm: VIA
b. Cấu tạo
– Công thức phân tử: O₂
– Cấu tạo: Phân tử gồm 2 nguyên tử oxi liên kết cộng hóa trị không cực.
– Số electron lớp ngoài cùng: 6
– Số electron cần nhận thêm để đạt cấu hình bền: 2
c. Tính chất hóa học
– Tính oxi hóa mạnh
– Tác dụng với kim loại (trừ Au, Pt): Tạo oxit bazơ
– Ví dụ: 2Mg + O₂ \(\xrightarrow{t^0}\) 2MgO
– Tác dụng với phi kim:
– Với H₂: 2H₂ + O₂ \(\xrightarrow{t^0}\) 2H₂O
– Với S: S + O₂ \(\xrightarrow{t^0}\) SO₂
– Với P: 4P + 5O₂ \(\xrightarrow{t^0}\) 2P₂O₅
– Tác dụng với hợp chất có tính khử:
– Với H₂S: 2H₂S + 3O₂ \(\xrightarrow{t^0}\) 2SO₂ + 2H₂O
– Với SO₂: 2SO₂ + O₂ \(\rightleftharpoons\) 2SO₃ (xúc tác V₂O₅, t⁰)
d. Ứng dụng
– Hô hấp
– Đốt nhiên liệu
– Y tế (hỗ trợ hô hấp)
– Công nghiệp (sản xuất thép, hàn cắt kim loại, làm nhiên liệu tên lửa…)
e. Điều chế
– Trong phòng thí nghiệm:
– Nhiệt phân KMnO₄: 2KMnO₄ \(\xrightarrow{t^0}\) K₂MnO₄ + MnO₂ + O₂
– Nhiệt phân KClO₃ (có xúc tác MnO₂): 2KClO₃ \(\xrightarrow[MnO_2]{t^0}\) 2KCl + 3O₂
– Nhiệt phân KNO₃: 2KNO₃ \(\xrightarrow{t^0}\) 2KNO₂ + O₂
– Trong công nghiệp:
– Phương pháp chưng cất phân đoạn không khí lỏng.

2. Ozon (O₃)
a. Cấu tạo
– Công thức phân tử: O₃
– Cấu tạo: Phân tử gồm 3 nguyên tử oxi liên kết với nhau.
b. Tính chất hóa học
– Tính oxi hóa mạnh hơn oxi (O₂)
– Tác dụng với dung dịch KI: O₃ + 2KI + H₂O → 2KOH + I₂ + O₂
– Tác dụng với kim loại, phi kim, hợp chất giống oxi nhưng mạnh hơn.
c. Ứng dụng
– Tẩy trắng
– Diệt khuẩn
– Khử mùi
d. Tầng ozon
– Vai trò: Hấp thụ tia tử ngoại (UV) từ Mặt Trời.
– Sự suy giảm tầng ozon: Do các khí CFCs (cloflocacbon) gây ra.

3. Lưu huỳnh (S)
a. Vị trí trong bảng tuần hoàn
– Chu kỳ: 3
– Nhóm: VIA
b. Cấu tạo
– Cấu hình electron: [Ne] 3s² 3p⁴
– Số electron lớp ngoài cùng: 6
– Số electron cần nhận thêm: 2
– Dạng thù hình: Tinh thể (tà phương, đơn tà), vô định hình.
c. Tính chất hóa học
– Tính oxi hóa (trong hợp chất lưu huỳnh với số oxi hóa âm):
– Tác dụng với kim loại: S + Fe \(\xrightarrow{t^0}\) FeS
– Tác dụng với phi kim (H₂, O₂):
– H₂ + S \(\xrightarrow{t^0}\) H₂S
– S + O₂ \(\xrightarrow{t^0}\) SO₂
– Tính khử (trong hợp chất lưu huỳnh với số oxi hóa dương):
– Tác dụng với chất oxi hóa mạnh (ví dụ HNO₃ đặc, H₂SO₄ đặc):
– S + 6HNO₃ (đặc) \(\xrightarrow{t^0}\) H₂SO₄ + 6NO₂ + 2H₂O
– S + 2H₂SO₄ (đặc) \(\xrightarrow{t^0}\) 3SO₂ + 2H₂O
d. Ứng dụng
– Sản xuất axit sulfuric (H₂SO₄).
– Sản xuất thuốc trừ sâu, thuốc diệt nấm.
– Trong công nghiệp cao su (lưu hóa).
– Sản xuất diêm, pháo hoa.

4. Khí sulfur dioxide (SO₂)
a. Tính chất vật lý
– Chất khí không màu, mùi hắc, độc.
– Nặng hơn không khí.
– Tan nhiều trong nước.
b. Tính chất hóa học
– Oxit axit
– Tính oxi hóa:
– Tác dụng với H₂S: SO₂ + 2H₂S → 3S + 2H₂O
– Tác dụng với chất khử mạnh khác.
– Tính khử:
– Tác dụng với O₂ (có xúc tác V₂O₅, t⁰): 2SO₂ + O₂ \(\rightleftharpoons\) 2SO₃
– Tác dụng với dung dịch brom, nước clo: SO₂ + Br₂ + 2H₂O → H₂SO₄ + 2HBr
c. Ứng dụng
– Nguyên liệu sản xuất H₂SO₄.
– Tẩy trắng bột gỗ, giấy, vải sợi.
– Chất chống ẩm, chất bảo quản.
d. Ứng dụng gây ô nhiễm môi trường
– Gây mưa axit khi tan trong nước mưa.

5. Axit sulfuric (H₂SO₄)
a. Axit sulfuric loãng (H₂SO₄)
– Tính chất hóa học:
– Tác dụng với kim loại (trừ Au, Pt): 2Al + 3H₂SO₄ (loãng) → Al₂(SO₄)₃ + 3H₂
– Tác dụng với oxit bazơ: CuO + H₂SO₄ (loãng) → CuSO₄ + H₂O
– Tác dụng với bazơ: 2NaOH + H₂SO₄ (loãng) → Na₂SO₄ + 2H₂O
– Tác dụng với muối: BaCl₂ + H₂SO₄ (loãng) → BaSO₄↓ + 2HCl
b. Axit sulfuric đặc (H₂SO₄ đặc)
– Tính chất vật lý: Chất lỏng không màu, sánh, không mùi, nặng hơn nước.
– Tính chất hóa học:
– Tính axit mạnh (tương tự H₂SO₄ loãng).
– Tính oxi hóa mạnh:
– Tác dụng với kim loại (trừ Au, Pt): Cu + 2H₂SO₄ (đặc) \(\xrightarrow{t^0}\) CuSO₄ + SO₂ + 2H₂O
– Tác dụng với phi kim: S + 2H₂SO₄ (đặc) \(\xrightarrow{t^0}\) 3SO₂ + 2H₂O
– Tác dụng với hợp chất có tính khử: 2KI + 2H₂SO₄ (đặc) \(\xrightarrow{t^0}\) K₂SO₄ + I₂ + SO₂ + 2H₂O
– Tính háo nước mạnh:
– Tác dụng với ancol etylic, cacbohidrat (như Saccarozơ, Glucozơ):
– C₁₂H₂₂O₁₁ \(\xrightarrow{H_2SO_4 \text{ đặc}, t^0}\) 12C + 11H₂O
– C₆H₁₂O₆ \(\xrightarrow{H_2SO_4 \text{ đặc}}\) 6C + 6H₂O
c. Ứng dụng
– Nguyên liệu quan trọng trong công nghiệp hóa chất.
– Sản xuất phân bón (supephotphat, amophot).
– Sản xuất thuốc nổ, thuốc nhuộm, dược phẩm.
– Tách nước trong tổng hợp hóa học.
– Tinh chế dầu mỏ, làm sạch kim loại.
d. Sản xuất trong công nghiệp
– Tiếp xúc: 2SO₂ + O₂ \(\rightleftharpoons\) 2SO₃ (xúc tác V₂O₅, t⁰)
– Hấp thụ SO₃: SO₃ + H₂O → H₂SO₄
– (Trong thực tế SO₃ được hấp thụ vào H₂SO₄ đặc tạo oleum: SO₃ + H₂SO₄ → H₂S₂O₇, sau đó pha loãng oleum bằng nước để thu được H₂SO₄ đặc)

6. Tính chất chung của các hợp chất chứa lưu huỳnh và oxi
a. Số oxi hóa của lưu huỳnh
– Trong hợp chất với kim loại và hidro: -2 (ví dụ H₂S)
– Trong SO₂: +4
– Trong SO₃: +6
– Trong S: 0
b. Khả năng oxi hóa, khử
– Lưu huỳnh có thể vừa thể hiện tính oxi hóa (khi nhận electron), vừa thể hiện tính khử (khi nhường electron).
– Mức độ oxi hóa của lưu huỳnh càng cao thì tính khử càng mạnh, và ngược lại.

Hy vọng sơ đồ tư duy này sẽ giúp em nắm vững kiến thức chương VI. Nếu có bất kỳ câu hỏi nào khác, đừng ngần ngại hỏi cô nhé! Chúc em học tốt!