Vẽ sơ đồ tư duy công thức lượng giác lớp 10
Chúng ta sẽ bắt đầu xây dựng sơ đồ tư duy theo từng nhánh chính.
1. Gốc chính: CÔNG THỨC LƯỢNG GIÁC
Đây là trung tâm của sơ đồ tư duy của chúng ta.
2. Nhánh 1: CÁC GIÁ TRỊ LƯỢNG GIÁC CỦA CÁC GÓC ĐẶC BIỆT
Chúng ta cần nhớ các giá trị này để áp dụng vào bài tập.
* 2.1. Góc 0, 90, 180, 270, 360 độ (hoặc 0, π/2, π, 3π/2, 2π radian)
* sin(0) = 0
* cos(0) = 1
* tan(0) = 0
* cot(0) không xác định
* sin(π/2) = 1
* cos(π/2) = 0
* tan(π/2) không xác định
* cot(π/2) = 0
* sin(π) = 0
* cos(π) = -1
* tan(π) = 0
* cot(π) không xác định
* sin(3π/2) = -1
* cos(3π/2) = 0
* tan(3π/2) không xác định
* cot(3π/2) = 0
* sin(2π) = 0
* cos(2π) = 1
* tan(2π) = 0
* cot(2π) không xác định
* 2.2. Góc 30, 45, 60 độ (hoặc π/6, π/4, π/3 radian)
* Góc 30 độ (π/6):
* sin(π/6) = 1/2
* cos(π/6) = sqrt(3)/2
* tan(π/6) = 1/sqrt(3)
* cot(π/6) = sqrt(3)
* Góc 45 độ (π/4):
* sin(π/4) = sqrt(2)/2
* cos(π/4) = sqrt(2)/2
* tan(π/4) = 1
* cot(π/4) = 1
* Góc 60 độ (π/3):
* sin(π/3) = sqrt(3)/2
* cos(π/3) = 1/2
* tan(π/3) = sqrt(3)
* cot(π/3) = 1/sqrt(3)
3. Nhánh 2: CÁC CÔNG THỨC LƯỢNG GIÁC CƠ BẢN
Đây là nền tảng của mọi công thức lượng giác.
* 3.1. Công thức liên hệ giữa sin, cos, tan, cot
* Với mọi góc α sao cho cos(α) ≠ 0: tan(α) = sin(α) / cos(α)
* Với mọi góc α sao cho sin(α) ≠ 0: cot(α) = cos(α) / sin(α)
Với mọi góc α sao cho sin(α) ≠ 0 và cos(α) ≠ 0: tan(α) cot(α) = 1
* 3.2. Hằng đẳng thức lượng giác cơ bản
* Với mọi góc α: sin²(α) + cos²(α) = 1
Từ đây, chúng ta có thể suy ra:
* sin²(α) = 1 – cos²(α)
* cos²(α) = 1 – sin²(α)
* Với mọi góc α sao cho cos(α) ≠ 0: 1 + tan²(α) = 1 / cos²(α)
* Với mọi góc α sao cho sin(α) ≠ 0: 1 + cot²(α) = 1 / sin²(α)
4. Nhánh 3: CÔNG THỨC LƯỢNG GIÁC CHO CÁC GÓC LIÊN QUAN
Các công thức này giúp chúng ta tính giá trị lượng giác của các góc khác nhau dựa vào một góc cơ bản.
* 4.1. Góc đối (α và -α)
* sin(-α) = -sin(α) (hàm lẻ)
* cos(-α) = cos(α) (hàm chẵn)
* tan(-α) = -tan(α)
* cot(-α) = -cot(α)
* 4.2. Góc bù (α và π – α)
* sin(π – α) = sin(α)
* cos(π – α) = -cos(α)
* tan(π – α) = -tan(α)
* cot(π – α) = -cot(α)
* 4.3. Góc phụ nhau (α và π/2 – α)
* sin(π/2 – α) = cos(α)
* cos(π/2 – α) = sin(α)
* tan(π/2 – α) = cot(α)
* cot(π/2 – α) = tan(α)
* 4.4. Góc hơn kém π (α và π + α)
* sin(π + α) = -sin(α)
* cos(π + α) = -cos(α)
* tan(π + α) = tan(α)
* cot(π + α) = cot(α)
* 4.5. Góc hơn kém π/2 (α và π/2 + α)
* sin(π/2 + α) = cos(α)
* cos(π/2 + α) = -sin(α)
* tan(π/2 + α) = -cot(α)
* cot(π/2 + α) = -tan(α)
5. Nhánh 4: CÔNG THỨC CỘNG VÀ HIỆU
Đây là một nhóm công thức quan trọng để biến đổi các biểu thức lượng giác.
* 5.1. Công thức cộng
* cos(a – b) = cos(a)cos(b) + sin(a)sin(b)
* cos(a + b) = cos(a)cos(b) – sin(a)sin(b)
* sin(a – b) = sin(a)cos(b) – cos(a)sin(b)
* sin(a + b) = sin(a)cos(b) + cos(a)sin(b)
* tan(a – b) = (tan(a) – tan(b)) / (1 + tan(a)tan(b)) (với cos(a), cos(b), cos(a-b) khác 0)
* tan(a + b) = (tan(a) + tan(b)) / (1 – tan(a)tan(b)) (với cos(a), cos(b), cos(a+b) khác 0)
6. Nhánh 5: CÔNG THỨC NHÂN ĐÔI
Các công thức này được suy ra trực tiếp từ công thức cộng.
* 6.1. Công thức cho sin(2a)
* sin(2a) = 2sin(a)cos(a)
* 6.2. Công thức cho cos(2a)
* cos(2a) = cos²(a) – sin²(a)
* cos(2a) = 2cos²(a) – 1
* cos(2a) = 1 – 2sin²(a)
* 6.3. Công thức cho tan(2a)
* tan(2a) = 2tan(a) / (1 – tan²(a)) (với cos(a) ≠ 0, cos(2a) ≠ 0)
7. Nhánh 6: CÔNG THỨC BIẾN ĐỔI TỔNG THÀNH TÍCH VÀ TÍCH THÀNH TỔNG
Đây là những công thức rất hữu ích trong việc rút gọn biểu thức.
* 7.1. Công thức tích thành tổng
* cos(a)cos(b) = 1/2 [cos(a – b) + cos(a + b)]
* sin(a)sin(b) = 1/2 [cos(a – b) – cos(a + b)]
* sin(a)cos(b) = 1/2 [sin(a – b) + sin(a + b)]
* cos(a)sin(b) = 1/2 [sin(a + b) – sin(a – b)]
* 7.2. Công thức tổng thành tích
* cos(a) + cos(b) = 2cos((a + b)/2)cos((a – b)/2)
* cos(a) – cos(b) = -2sin((a + b)/2)sin((a – b)/2)
* sin(a) + sin(b) = 2sin((a + b)/2)cos((a – b)/2)
* sin(a) – sin(b) = 2cos((a + b)/2)sin((a – b)/2)
Các em hãy nhìn vào sơ đồ tư duy này và thấy rằng tất cả các công thức lượng giác lớp 10 đều được sắp xếp một cách logic và khoa học. Các em có thể vẽ sơ đồ này vào vở của mình, sử dụng các màu sắc khác nhau cho từng nhánh để dễ nhìn và dễ nhớ hơn. Khi làm bài tập, các em có thể tham khảo lại sơ đồ này.
Chúc các em học tốt!
Đáp án:
Bạn xem tạm sơ đồ