Ví dụ về diễn thế nguyên sinh và diễn thế thứ sinh
Trong chương trình Sinh học lớp 12, các em đã được làm quen với khái niệm diễn thế sinh thái. Đây là một quá trình thay đổi tuần tự của quần xã sinh vật theo thời gian, dẫn đến sự thay thế lẫn nhau của các quần xã. Có hai loại diễn thế chính dựa trên điều kiện ban đầu của môi trường: diễn thế nguyên sinh và diễn thế thứ sinh.
Để hiểu rõ hơn, chúng ta sẽ đi vào một ví dụ cụ thể.
Ví dụ:
Hãy xem xét hai trường hợp sau đây:
1. Một khu vực đá trần mới hình thành do hoạt động núi lửa phun trào.
2. Một khu rừng sau khi bị cháy lớn.
Yêu cầu:
Phân tích và cho biết trường hợp nào là diễn thế nguyên sinh, trường hợp nào là diễn thế thứ sinh? Giải thích rõ lý do.
—
Lời giải chi tiết:
Bước 1: Phân tích định nghĩa về diễn thế nguyên sinh.
Diễn thế nguyên sinh là quá trình diễn thế bắt đầu trên một môi trường hoàn toàn mới, chưa có sinh vật tiên phong sinh sống, hoặc trên một môi trường đã bị thay đổi hoàn toàn và không còn dấu vết của quần xã ban đầu. Ví dụ điển hình là trên đá trần, cát hoang mạc, hoặc các đảo mới hình thành.
Bước 2: Phân tích định nghĩa về diễn thế thứ sinh.
Diễn thế thứ sinh là quá trình diễn thế xảy ra trên một môi trường đã từng có quần xã sinh vật sinh sống, nhưng sau đó bị hủy diệt hoặc thay đổi bởi các tác động của tự nhiên (như bão, lũ lụt, cháy rừng) hoặc con người (như chặt phá rừng, canh tác nông nghiệp). Tuy nhiên, trong môi trường này vẫn còn sót lại một phần vật chất hữu cơ hoặc có thể có các sinh vật sót lại từ quần xã cũ.
Bước 3: Áp dụng định nghĩa vào trường hợp 1 (khu vực đá trần mới hình thành do hoạt động núi lửa phun trào).
* Phân tích: Khu vực đá trần mới hình thành là một môi trường hoàn toàn mới, chưa từng có bất kỳ sinh vật nào sinh sống trước đó. Sinh vật đầu tiên xuất hiện và bắt đầu quá trình chinh phục môi trường này thường là các loài rêu, địa y. Đây chính là những sinh vật tiên phong.
* Kết luận: Đây là ví dụ điển hình của diễn thế nguyên sinh.
Bước 4: Áp dụng định nghĩa vào trường hợp 2 (khu rừng sau khi bị cháy lớn).
* Phân tích: Khu rừng trước khi bị cháy đã có một quần xã sinh vật phát triển. Mặc dù đám cháy đã hủy diệt phần lớn sinh vật và cấu trúc của rừng, nhưng môi trường đất vẫn còn lại, có thể còn tàn tích thực vật, hạt giống hoặc các sinh vật sống dưới lòng đất. Do đó, đây không phải là một môi trường hoàn toàn mới.
* Kết luận: Đây là ví dụ điển hình của diễn thế thứ sinh.
Tóm lại:
* Trường hợp 1 (khu vực đá trần mới hình thành do hoạt động núi lửa phun trào) là diễn thế nguyên sinh.
* Trường hợp 2 (khu rừng sau khi bị cháy lớn) là diễn thế thứ sinh.
Lý do:
Sự phân biệt giữa hai loại diễn thế này dựa vào điều kiện ban đầu của môi trường. Diễn thế nguyên sinh bắt đầu ở nơi “trống không”, hoàn toàn không có sinh vật. Ngược lại, diễn thế thứ sinh bắt đầu ở nơi đã từng có sinh vật sinh sống và các yếu tố sinh thái còn sót lại.
—
Hy vọng với ví dụ này, các em đã nắm vững hơn về sự khác biệt giữa diễn thế nguyên sinh và diễn thế thứ sinh. Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại hỏi cô nhé!
Diễn thế nguyên sinh: Là diễn thế khởi đầu từ môi trường trống trơn hay xảy ra trên một nền ( giá thể) mà trước đó chưa hề tồn tại một quần xã sinh vật nào hoặc chưa có bất kỳ sự sống sinh vật xuất hiện trước đây
Ví dụ: Đảo mới hình thành trên tro tàn núi lửa \(->\) Đát mởi sau khi nham thạch núi lửa đông đặc, phong hóa, vùng đất mới ra đời \(->\) Làm ền cho sự quần tụ và phát triển kế tiếp của quần xã sinh vật
Diễn thế thứ sinh: Là diễn thế xảy ra trên môi trường đã có quần xã sinh vật sống trước đó. Do tác động tự nhiên hoặc con người dẫn đến quần xã bị hủy diệt.
Ví dụ: Sau khi chặt phá rừng làm nương rãy, canh tác mọt thời gian rồi bỏ hoàn, cỏ dại mọc lên, rồi đến trảng cây bụi, rừng thông.