Chào em, một câu hỏi rất hay và quan trọng khi chúng ta tiếp cận một bài văn nghị luận về nhân vật trong truyện ngắn!

Với tư cách là giáo viên Ngữ văn, cô khẳng định một cách chắc chắn rằng: CÓ, TUYỆT ĐỐI CÓ! Khi viết bài văn nghị luận phân tích một nhân vật trong truyện ngắn, em không chỉ cần mà còn bắt buộc phải nêu và phân tích các đặc sắc nghệ thuật mà nhà văn đã sử dụng để xây dựng nhân vật đó.

Hãy cùng cô tìm hiểu chi tiết tại sao lại như vậy nhé:

1. Vì sao phải nêu đặc sắc nghệ thuật khi phân tích nhân vật?

Một nhân vật trong truyện ngắn không phải là một người thật ngoài đời, mà là một sáng tạo nghệ thuật của nhà văn. Mọi đặc điểm về ngoại hình, tính cách, số phận, suy nghĩ, hành động của nhân vật đều được nhà văn “nhào nặn” một cách có chủ đích thông qua các thủ pháp nghệ thuật.

• Để phân tích sâu sắc hơn: Nếu em chỉ kể lại nhân vật “có tính cách này, hành động kia” mà không chỉ ra “nhà văn đã dùng cách nào để thể hiện tính cách ấy, hành động ấy”, thì bài viết sẽ rất nông, thiếu chiều sâu. Việc phân tích đặc sắc nghệ thuật giúp em hiểu rõ cái hay, cái tài của nhà văn trong việc xây dựng nhân vật.
• Để làm rõ giá trị tư tưởng, nghệ thuật của tác phẩm: Cách một nhân vật được xây dựng thường gắn liền với chủ đề, tư tưởng mà nhà văn muốn gửi gắm. Khi phân tích nghệ thuật xây dựng nhân vật, em sẽ thấy rõ hơn thông điệp của tác giả.
• Để bài viết mang tính nghị luận: Bài văn nghị luận không chỉ dừng lại ở việc kể hay tóm tắt, mà phải phân tích, đánh giá, lý giải. Việc chỉ ra đặc sắc nghệ thuật chính là một phần quan trọng của quá trình phân tích và đánh giá đó. Nó thể hiện năng lực cảm thụ và tư duy phản biện của người viết.
• Nâng cao điểm số: Một bài văn phân tích nhân vật có lồng ghép và làm rõ các đặc sắc nghệ thuật thường được đánh giá cao hơn về mặt chuyên môn và tư duy.

2. Những đặc sắc nghệ thuật nào cần chú ý khi phân tích nhân vật?

Nhà văn có rất nhiều cách để “vẽ” nên nhân vật của mình. Em cần chú ý đến các phương diện sau:

• a. Nghệ thuật miêu tả:

  • Miêu tả ngoại hình: Những chi tiết về vẻ ngoài (mái tóc, đôi mắt, dáng người, trang phục…) không chỉ là đặc điểm bên ngoài mà còn hé lộ tính cách, số phận, thậm chí là nội tâm của nhân vật. Ví dụ: miêu tả đôi mắt “đầy nghị lực” của chị Dậu (Tắt đèn).
  • Miêu tả cử chỉ, hành động: Cách nhân vật đi đứng, ăn nói, làm việc… thường bộc lộ bản chất của họ. Ví dụ: những hành động dứt khoát, mạnh mẽ của nhân vật trong các truyện của Nguyễn Công Hoan.
  • Miêu tả nội tâm: Đây là một trong những thủ pháp quan trọng nhất. Nhà văn có thể miêu tả trực tiếp suy nghĩ, cảm xúc, diễn biến tâm trạng của nhân vật, hoặc gián tiếp thông qua độc thoại nội tâm, những cái thở dài, ánh mắt bâng khuâng…

• b. Ngôn ngữ của nhân vật:

  • Ngôn ngữ đối thoại: Cách nhân vật nói chuyện với người khác. Giọng điệu, từ ngữ, câu cú mà nhân vật sử dụng sẽ thể hiện trình độ văn hóa, tính cách, mối quan hệ và cả ý đồ của nhân vật.
  • Ngôn ngữ độc thoại: Những suy nghĩ tự nhủ trong lòng nhân vật. Độc thoại nội tâm giúp người đọc đi sâu vào thế giới bên trong, hiểu được những giằng xé, đấu tranh hoặc những khát khao thầm kín của nhân vật.
  • Cách dùng từ ngữ đặc trưng: Nhân vật có thể có những câu nói cửa miệng, những cách diễn đạt riêng biệt tạo nên dấu ấn cá nhân.

• c. Nghệ thuật xây dựng tình huống truyện:

  • Các tình huống truyện éo le, kịch tính hay bất ngờ thường là môi trường để nhân vật bộc lộ rõ nhất bản chất, tính cách và quan điểm sống của mình. Phân tích cách nhà văn đặt nhân vật vào những tình huống cụ thể để nhân vật thể hiện bản thân.

• d. Giọng điệu của người kể chuyện (tác giả) đối với nhân vật:

  • Người kể chuyện có thể có thái độ yêu mến, trân trọng, ca ngợi, đồng cảm, xót xa, mỉa mai, châm biếm… đối với nhân vật. Giọng điệu này ảnh hưởng rất lớn đến cảm nhận của độc giả về nhân vật.

• e. Các biện pháp tu từ:

  • So sánh, ẩn dụ, hoán dụ, nhân hóa, điệp ngữ… được nhà văn sử dụng khi miêu tả nhân vật hoặc khi nhân vật tự bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ. Những biện pháp này làm cho hình ảnh nhân vật trở nên sinh động, gợi cảm và có chiều sâu ý nghĩa.

• f. Nghệ thuật đặt nhân vật trong mối quan hệ với các nhân vật khác:

  • Mối quan hệ, sự đối lập hay tương đồng giữa các nhân vật cũng góp phần làm nổi bật đặc điểm của nhân vật chính.

3. Cách lồng ghép đặc sắc nghệ thuật vào bài viết:

Điều quan trọng là em không nên tách riêng một đoạn chỉ để kể lể các thủ pháp nghệ thuật. Thay vào đó, hãy lồng ghép một cách khéo léo và tự nhiên vào quá trình phân tích các đặc điểm của nhân vật:

Ví dụ: Khi em phân tích tính cách “kiên cường” của nhân vật A, em không chỉ nói “nhân vật A rất kiên cường”, mà hãy trình bày thế này:

“Nhân vật A hiện lên với vẻ đẹp kiên cường, bất khuất, đặc biệt được thể hiện qua những lời đối thoại đầy mạnh mẽ và dứt khoát của anh trước tên cai ngục. Chẳng hạn, khi bị đe dọa, A đã khẳng định: ‘Tôi sẽ không bao giờ khuất phục!’ (trích nguyên văn). Lời thoại ngắn gọn nhưng đanh thép đó, cùng với việc nhà văn miêu tả cái nhìn ‘rực lửa’ của anh, đã khắc họa sâu sắc khí phách anh hùng của A, cho thấy ý chí sắt đá không gì lay chuyển được.”

Em thấy đó, trong đoạn ví dụ trên, cô đã lồng ghép ngay “lời đối thoại”, “cái nhìn”, “miêu tả” – đều là các đặc sắc nghệ thuật – vào việc phân tích tính cách “kiên cường” của nhân vật. Việc này giúp bài viết của em có sức thuyết phục cao hơn rất nhiều.

Tóm lại, việc phân tích đặc sắc nghệ thuật khi nghị luận về nhân vật không chỉ là yêu cầu mà còn là chìa khóa để bài văn của em trở nên sâu sắc, độc đáo và đạt điểm cao. Hãy luôn nhớ rằng, nhân vật là một tác phẩm nghệ thuật thu nhỏ, và chúng ta cần khám phá “nghệ thuật” tạo ra nó!

Chúc em học tốt và viết bài thật hay!