Chào các em học sinh yêu quý của cô! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau khám phá cách viết mở bài và kết bài cho bài văn nghị luận xã hội, một dạng bài rất quan trọng trong chương trình Ngữ Văn lớp 7 của chúng ta. Cô sẽ tập trung vào hai dạng nghị luận chính: nghị luận về một tư tưởng, đạo lý và nghị luận về một hiện tượng đời sống. Cô cũng sẽ đưa ra những gợi ý để các em có thể thay đổi cho phù hợp với từng đề bài cụ thể nhé!

—

Phần 1: Mở Bài Trong Nghị Luận Xã Hội

Mở bài là cửa ngõ của bài văn, nhiệm vụ của nó là giới thiệu đề tài, thu hút sự chú ý của người đọc và định hướng cho bài viết. Trong nghị luận xã hội, mở bài cần ngắn gọn, súc tích, đi thẳng vào vấn đề hoặc tạo một khung cảnh để dẫn dắt vào vấn đề.

1.1. Nghị Luận về Một Tư Tưởng, Đạo Lý

Dạng bài này thường xoay quanh những giá trị tốt đẹp, những bài học cuộc sống, những lời răn dạy, triết lý sống được đúc kết từ ngàn xưa hoặc thể hiện qua một câu nói, một đoạn thơ, một câu chuyện.

Cách 1: Dẫn dắt trực tiếp từ câu nói, danh ngôn, châm ngôn

Cấu trúc: Nêu câu nói/danh ngôn → Giới thiệu ngắn gọn ý nghĩa của câu nói → Khẳng định tầm quan trọng/sự cần thiết của tư tưởng/đạo lý đó.

Ví dụ minh họa (với đề bài: Bàn về lòng biết ơn):

\”Uống nước nhớ nguồn\”, \”Ăn quả nhớ kẻ trồng cây\” – những lời răn dạy này từ bao đời nay đã trở thành kim chỉ nam cho cách sống đẹp của mỗi con người Việt Nam. Lòng biết ơn, một thứ tình cảm thiêng liêng và cao quý, không chỉ là sợi dây kết nối những thế hệ mà còn là nền tảng để xây dựng một xã hội văn minh, nhân ái. Vậy, lòng biết ơn thực sự có ý nghĩa như thế nào trong cuộc sống của chúng ta?

Chỗ để thay: Các em có thể thay thế câu nói, danh ngôn bằng một câu chuyện ngắn, một hình ảnh, hoặc một câu hỏi tu từ liên quan đến tư tưởng, đạo lý được đề cập.

Cách 2: Dẫn dắt từ một tình huống, câu chuyện thực tế

Cấu trúc: Kể một tình huống, câu chuyện có thật hoặc giả định → Rút ra bài học từ tình huống/câu chuyện đó → Giới thiệu tư tưởng, đạo lý cần bàn luận.

Ví dụ minh họa (với đề bài: Lòng vị tha):

Trong cuộc sống xô bồ này, đôi khi chúng ta dễ dàng bị cuốn vào vòng xoáy của những lo toan, tính toán cá nhân mà quên đi những giá trị nhân văn tốt đẹp. Thế nhưng, có những câu chuyện, những hành động tưởng chừng rất nhỏ bé lại khiến chúng ta suy ngẫm về sức mạnh của sự sẻ chia, của lòng vị tha. Đó là khi một người lạ sẵn sàng giúp đỡ một hoàn cảnh khó khăn, là khi ta đặt mình vào vị trí của người khác để thấu hiểu và cảm thông. Phải chăng, lòng vị tha chính là sức mạnh vô hình giúp cuộc sống này trở nên tốt đẹp hơn?

Chỗ để thay: Các em có thể lựa chọn những câu chuyện gần gũi với lứa tuổi học sinh, những câu chuyện về tình bạn, tình thầy trò, tình cảm gia đình hoặc những câu chuyện cảm động trên báo chí, truyền hình.

Cách 3: Nêu vấn đề và khẳng định ý nghĩa

Cấu trúc: Giới thiệu trực tiếp vấn đề cần bàn luận → Khẳng định tầm quan trọng, ý nghĩa của vấn đề đó.

Ví dụ minh họa (với đề bài: Sự kiên trì):

Trong hành trình chinh phục tri thức và ước mơ, không ai có thể phủ nhận vai trò của sự kiên trì. Đó là phẩm chất giúp con người vượt qua mọi khó khăn, thử thách để chạm đến thành công. Vậy, sự kiên trì có ý nghĩa như thế nào và làm thế nào để chúng ta rèn luyện được phẩm chất quý báu này?

Chỗ để thay: Các em có thể sử dụng các từ ngữ mang tính khẳng định, nhấn mạnh như: \”không thể phủ nhận\”, \”vô cùng quan trọng\”, \”là yếu tố quyết định\”.

1.2. Nghị Luận về Một Hiện Tượng Đời Sống

Dạng bài này tập trung vào những vấn đề đang diễn ra trong xã hội, có thể là tích cực hoặc tiêu cực, đòi hỏi người viết phải phân tích, đánh giá và đưa ra quan điểm của mình.

Cách 1: Giới thiệu trực tiếp hiện tượng

Cấu trúc: Nêu tên hiện tượng → Đánh giá sơ bộ về hiện tượng (tích cực hay tiêu cực) → Đặt vấn đề cần bàn luận.

Ví dụ minh họa (với đề bài: Hiện tượng sống ảo):

Trong thời đại công nghệ số bùng nổ, \”sống ảo\” đã trở thành một hiện tượng phổ biến, đặc biệt trong giới trẻ. Mạng xã hội mang đến những tiện ích kết nối, giải trí, nhưng đôi khi, nó lại khiến con người ta chìm đắm trong thế giới ảo, bỏ quên thực tại. Vậy, \”sống ảo\” là gì và tác động của nó đến cuộc sống của chúng ta ra sao?

Chỗ để thay: Các em có thể thay thế \”sống ảo\” bằng các hiện tượng khác như: \”bạo lực học đường\”, \”lãng phí thực phẩm\”, \”sự vô cảm\”, \”tinh thần tình nguyện\”…

Cách 2: Dẫn dắt từ một tình huống, một câu chuyện liên quan

Cấu trúc: Kể một tình huống, câu chuyện minh họa cho hiện tượng → Nhận xét về tình huống/câu chuyện → Giới thiệu hiện tượng cần bàn luận.

Ví dụ minh họa (với đề bài: Ý thức bảo vệ môi trường):

Mới đây, trên trang báo Tuổi Trẻ có đăng tải một câu chuyện cảm động về những học sinh đã cùng nhau thu gom rác thải, làm sạch một bờ biển bị ô nhiễm nặng. Hành động đẹp đẽ ấy khiến chúng ta không khỏi suy nghĩ về một vấn đề nhức nhối: ý thức bảo vệ môi trường của một bộ phận không nhỏ người dân hiện nay. Thực trạng ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng đang đặt ra những câu hỏi cấp bách về vai trò của mỗi cá nhân trong việc bảo vệ hành tinh xanh của chúng ta.

Chỗ để thay: Các em có thể tìm kiếm những câu chuyện, những sự kiện, những bức ảnh gây xúc động hoặc đáng suy ngẫm liên quan đến hiện tượng đời sống được nêu trong đề bài.

Cách 3: Đặt câu hỏi tu từ gợi mở

Cấu trúc: Đặt một hoặc hai câu hỏi tu từ xoáy vào hiện tượng → Từ đó dẫn dắt đến việc phân tích hiện tượng.

Ví dụ minh họa (với đề bài: Bắt nạt trên mạng):

Trong thế giới số đầy màu sắc, liệu có ai ngờ rằng, những lời nói vô tâm, những bình luận ác ý trên mạng lại có thể gây ra những vết thương lòng sâu sắc, thậm chí là những hậu quả nghiêm trọng? \”Bắt nạt trên mạng\” – một hiện tượng đáng báo động đang len lỏi vào cuộc sống của chúng ta, đặt ra những thách thức lớn về đạo đức và an toàn trên không gian mạng. Làm thế nào để nhận diện và đẩy lùi vấn nạn này?

Chỗ để thay: Hãy suy nghĩ về những câu hỏi mà độc giả thường đặt ra khi chứng kiến hoặc nghe về hiện tượng đó.

—

Phần 2: Kết Bài Trong Nghị Luận Xã Hội

Kết bài là lời chốt hạ, có nhiệm vụ tổng kết lại ý chính, khẳng định lại luận điểm và đưa ra lời nhắn nhủ, bài học cho người đọc. Kết bài cần ngắn gọn, chặt chẽ và có sức lay động.

2.1. Nghị Luận về Một Tư Tưởng, Đạo Lý

Cách 1: Khẳng định lại ý nghĩa và lời nhắn nhủ

Cấu trúc: Tóm lược lại ý nghĩa quan trọng của tư tưởng/đạo lý → Khẳng định sự cần thiết của việc thực hiện tư tưởng/đạo lý đó → Đưa ra lời nhắn nhủ, lời kêu gọi.

Ví dụ minh họa (kết bài cho đề bài “Lòng biết ơn”):

Tóm lại, lòng biết ơn không chỉ là một phẩm chất đáng quý mà còn là nền tảng vững chắc để xây dựng một cuộc sống ý nghĩa và một xã hội văn minh. Hãy luôn khắc ghi trong tim những gì ta đã nhận được, thể hiện lòng biết ơn bằng những hành động thiết thực, để cuộc sống của chúng ta thêm phần tốt đẹp và ý nghĩa hơn.

Chỗ để thay: Các em có thể thay thế \”tốt đẹp và ý nghĩa hơn\” bằng những từ ngữ gợi cảm xúc tương tự như: \”tươi đẹp\”, \”nhân văn\”, \”thấm đượm tình người\”.

Cách 2: Mở rộng vấn đề, liên hệ đến bản thân và cộng đồng

Cấu trúc: Khẳng định lại tầm quan trọng → Liên hệ đến việc mỗi cá nhân cần làm → Khẳng định tác động tích cực đến cộng đồng.

Ví dụ minh họa (kết bài cho đề bài “Sự kiên trì”):

Qua những phân tích trên, có thể thấy, sự kiên trì chính là chìa khóa vàng mở ra cánh cửa thành công. Mỗi chúng ta, dù là học sinh hay người trưởng thành, đều cần trang bị cho mình phẩm chất này. Bằng sự kiên trì, chúng ta không chỉ hoàn thiện bản thân mà còn góp phần tạo nên những giá trị tốt đẹp cho xã hội, biến những điều không thể thành có thể.

Chỗ để thay: \”Chìa khóa vàng\” có thể thay bằng \”yếu tố quyết định\”, \”ngọn lửa soi đường\”, \”bệ phóng vững chắc\”.

Cách 3: Nhấn mạnh ý nghĩa lâu dài

Cấu trúc: Khẳng định lại giá trị bền vững của tư tưởng/đạo lý → Khẳng định vai trò của nó trong việc định hình nhân cách và cuộc sống.

Ví dụ minh họa (kết bài cho đề bài “Lòng vị tha”):

Vậy mới thấy, lòng vị tha là một phẩm chất cao quý cần được nuôi dưỡng và lan tỏa. Nó không chỉ mang lại niềm vui cho người nhận mà còn làm phong phú tâm hồn của chính người cho đi. Hãy để lòng vị tha trở thành ngọn lửa ấm áp, sưởi ấm cuộc đời, kết nối yêu thương và xây dựng một cộng đồng nhân ái.

Chỗ để thay: \”Phẩm chất cao quý\” có thể thay bằng \”giá trị nhân văn\”, \”tinh hoa của đạo đức\”.

2.2. Nghị Luận về Một Hiện Tượng Đời Sống

Cách 1: Khẳng định lại quan điểm và đưa ra giải pháp

Cấu trúc: Tóm tắt lại đánh giá về hiện tượng → Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giải quyết hiện tượng → Đưa ra lời kêu gọi hành động hoặc giải pháp.

Ví dụ minh họa (kết bài cho đề bài “Hiện tượng sống ảo”):

Nhìn chung, \”sống ảo\” là một hiện tượng tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sự phát triển lành mạnh của con người, đặc biệt là giới trẻ. Để hạn chế những tác động tiêu cực, mỗi chúng ta cần nhận thức rõ ràng về sự cân bằng giữa thế giới ảo và thế giới thực, biết sử dụng mạng xã hội một cách thông minh và có trách nhiệm. Hãy để công nghệ phục vụ cuộc sống, chứ không phải để cuộc sống bị cuốn theo công nghệ.

Chỗ để thay: \”Tiềm ẩn nhiều nguy cơ\” có thể thay bằng \”gây ra những hệ lụy khôn lường\”, \”đáng báo động\”, \”cần được quan tâm\”.

Cách 2: Mở rộng, liên hệ đến trách nhiệm cộng đồng

Cấu trúc: Khẳng định lại vấn đề → Nêu lên trách nhiệm chung của cộng đồng → Mong muốn về một tương lai tốt đẹp hơn.

Ví dụ minh họa (kết bài cho đề bài “Ý thức bảo vệ môi trường”):

Từ những phân tích trên, có thể thấy, ý thức bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm của riêng ai mà là nghĩa vụ thiêng liêng của cả cộng đồng. Mỗi hành động nhỏ của chúng ta hôm nay sẽ góp phần tạo nên một hành tinh xanh, một tương lai bền vững cho các thế hệ mai sau. Hãy cùng nhau chung tay, hành động vì một môi trường sống trong lành!

Chỗ để thay: \”Nghĩa vụ thiêng liêng\” có thể thay bằng \”bài học sâu sắc\”, \”trách nhiệm cao cả\”.

Cách 3: Đưa ra một thông điệp ý nghĩa, gợi mở

Cấu trúc: Khẳng định lại vấn đề → Đưa ra một thông điệp mang tính khái quát, sâu sắc → Lời kêu gọi hoặc suy ngẫm.

Ví dụ minh họa (kết bài cho đề bài “Bắt nạt trên mạng”):

Thực trạng \”bắt nạt trên mạng\” cho thấy sự mong manh của các mối quan hệ ảo và tầm quan trọng của việc xây dựng một môi trường trực tuyến lành mạnh, văn minh. Mỗi người dùng mạng cần có ý thức về lời nói và hành động của mình, lan tỏa sự tử tế và yêu thương, để mạng xã hội thực sự là nơi kết nối và chia sẻ, chứ không phải là nơi gieo rắc tổn thương.

Chỗ để thay: \”Mong manh của các mối quan hệ ảo\” có thể thay bằng \”hậu quả khôn lường của lời nói\”, \”tầm quan trọng của sự tôn trọng\”.

—

Lưu ý chung cho các em:

* Tính mạch lạc: Mở bài và kết bài phải có sự liên kết chặt chẽ với phần thân bài. Mở bài giới thiệu vấn đề, kết bài đúc kết lại vấn đề.
* Ngôn ngữ: Sử dụng ngôn ngữ trong sáng, mạch lạc, giàu hình ảnh và cảm xúc.
* Độ dài: Mở bài và kết bài cần ngắn gọn, súc tích, tránh lan man.
* Sự sáng tạo: Đừng ngại sáng tạo! Hãy tham khảo các ví dụ của cô, nhưng quan trọng nhất là các em hãy suy nghĩ và diễn đạt theo cách hiểu và cảm nhận của riêng mình.

Cô hy vọng với những hướng dẫn chi tiết này, các em sẽ tự tin hơn khi viết mở bài và kết bài cho bài văn nghị luận xã hội của mình. Chúc các em học tốt!