Xin chào các em học sinh lớp 11! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau luyện tập viết phương trình phản ứng hóa học dạng phân tử và ion rút gọn. Đây là một kỹ năng rất quan trọng, giúp các em hiểu sâu hơn về bản chất của các phản ứng hóa học. Chúng ta sẽ cùng đi vào từng câu một nhé.

Câu a: Phản ứng giữa FeCl₂ và NaOH

Đầu tiên, chúng ta cần xác định các chất tham gia phản ứng là sắt(II) clorua (FeCl₂) và natri hiđroxit (NaOH). Đây là phản ứng giữa một muối và một bazơ.

Bước 1: Viết phương trình phản ứng dạng phân tử.

Chúng ta dự đoán sản phẩm của phản ứng này. Theo quy tắc trao đổi ion trong dung dịch, các ion sẽ đổi chỗ cho nhau.
FeCl₂ có ion Fe²⁺ và Cl^–.
NaOH có ion Na⁺ và OH^–.
Sự trao đổi ion sẽ tạo ra:
Fe²⁺ kết hợp với OH^– tạo thành sắt(II) hiđroxit, Fe(OH)₂. Đây là một bazơ không tan.
Na⁺ kết hợp với Cl^– tạo thành natri clorua, NaCl. Đây là một muối tan.

Phương trình phản ứng ban đầu có thể là:
FeCl₂ + NaOH -> Fe(OH)₂ + NaCl

Bây giờ, chúng ta cần cân bằng phương trình này.
Bên trái có 2 nguyên tử Cl, nên ta cần đặt hệ số 2 trước NaCl:
FeCl₂ + NaOH -> Fe(OH)₂ + 2NaCl
Bây giờ, bên phải có 2 nguyên tử Na, nên ta cần đặt hệ số 2 trước NaOH:
FeCl₂ + 2NaOH -> Fe(OH)₂ + 2NaCl
Kiểm tra lại các nguyên tử:
Fe: 1 (trái) = 1 (phải)
Cl: 2 (trái) = 2 (phải)
Na: 2 (trái) = 2 (phải)
O: 2 (trái) = 2 (phải)
H: 2 (trái) = 2 (phải)
Phương trình đã cân bằng.

Phương trình phản ứng dạng phân tử là:
FeCl₂ + 2NaOH → Fe(OH)₂↓ + 2NaCl
(Dấu mũi tên đi xuống “↓” biểu thị cho chất kết tủa).

Bước 2: Viết phương trình phản ứng dạng ion đầy đủ.

Để viết phương trình ion đầy đủ, chúng ta cần phân li các chất điện li mạnh thành ion của chúng.
– FeCl₂ là một muối tan, phân li thành ion Fe²⁺ và Cl^–.
– NaOH là một bazơ tan, phân li thành ion Na⁺ và OH^–.
– Fe(OH)₂ là một bazơ không tan, nó không phân li thành ion trong dung dịch.
– NaCl là một muối tan, phân li thành ion Na⁺ và Cl^–.

Phương trình ion đầy đủ là:
Fe²⁺ + 2Cl^– + 2Na⁺ + 2OH^– → Fe(OH)₂↓ + 2Na⁺ + 2Cl^–

Bước 3: Viết phương trình phản ứng dạng ion rút gọn.

Trong phương trình ion đầy đủ, chúng ta tìm các ion xuất hiện ở cả hai vế với số lượng bằng nhau. Các ion này được gọi là ion xem kẽ (ion khán giả) và sẽ bị loại bỏ để thu được phương trình ion rút gọn.
Các ion xem kẽ ở đây là Na⁺ và Cl^–.

Loại bỏ các ion xem kẽ, ta được phương trình ion rút gọn:
Fe²⁺ + 2OH^– → Fe(OH)₂↓

Câu b: Phản ứng giữa BaCl₂ và Na₂SO₄

Đây là phản ứng giữa hai muối trong dung dịch.

Bước 1: Viết phương trình phản ứng dạng phân tử.

Các chất tham gia là bari clorua (BaCl₂) và natri sunfat (Na₂SO₄).
Theo quy tắc trao đổi ion:
Ba²⁺ sẽ kết hợp với SO₄^2- tạo thành bari sunfat, BaSO₄. Đây là một chất kết tủa màu trắng.
Na⁺ sẽ kết hợp với Cl^– tạo thành natri clorua, NaCl. Đây là một muối tan.

Phương trình phản ứng ban đầu:
BaCl₂ + Na₂SO₄ -> BaSO₄ + NaCl

Cân bằng phương trình:
Bên trái có 2 nguyên tử Na, nên ta đặt hệ số 2 trước NaCl:
BaCl₂ + Na₂SO₄ -> BaSO₄ + 2NaCl
Bây giờ, bên phải có 2 nguyên tử Cl, nhưng bên trái cũng có 2 nguyên tử Cl trong BaCl₂.
Kiểm tra lại các nguyên tử:
Ba: 1 (trái) = 1 (phải)
Cl: 2 (trái) = 2 (phải)
Na: 2 (trái) = 2 (phải)
S: 1 (trái) = 1 (phải)
O: 4 (trái) = 4 (phải)
Phương trình đã cân bằng.

Phương trình phản ứng dạng phân tử là:
BaCl₂ + Na₂SO₄ → BaSO₄↓ + 2NaCl

Bước 2: Viết phương trình phản ứng dạng ion đầy đủ.

Các chất điện li mạnh trong phản ứng này là:
– BaCl₂ (muối tan) phân li thành Ba²⁺ và Cl^–.
– Na₂SO₄ (muối tan) phân li thành Na⁺ và SO₄^2-.
– BaSO₄ (kết tủa) không phân li.
– NaCl (muối tan) phân li thành Na⁺ và Cl^–.

Phương trình ion đầy đủ là:
Ba²⁺ + 2Cl^– + 2Na⁺ + SO₄^2- → BaSO₄↓ + 2Na⁺ + 2Cl^–

Bước 3: Viết phương trình phản ứng dạng ion rút gọn.

Các ion xem kẽ ở đây là Na⁺ và Cl^–.

Loại bỏ các ion xem kẽ, ta được phương trình ion rút gọn:
Ba²⁺ + SO₄^2- → BaSO₄↓

Câu c: Phản ứng giữa Cu(OH)₂ và HCl

Đây là phản ứng giữa một bazơ không tan và một axit.

Bước 1: Viết phương trình phản ứng dạng phân tử.

Các chất tham gia là đồng(II) hiđroxit (Cu(OH)₂) và axit clohiđric (HCl).
Theo quy tắc của phản ứng giữa bazơ và axit, sản phẩm thu được là muối và nước.
Cu²⁺ từ Cu(OH)₂ sẽ kết hợp với Cl^– từ HCl tạo thành đồng(II) clorua, CuCl₂. Đây là một muối tan, có màu xanh lam.
H⁺ từ HCl sẽ kết hợp với OH^– từ Cu(OH)₂ tạo thành nước, H₂O.

Phương trình phản ứng ban đầu:
Cu(OH)₂ + HCl -> CuCl₂ + H₂O

Cân bằng phương trình:
Bên trái có 2 nguyên tử H và 2 nguyên tử O trong Cu(OH)₂, và 1 nguyên tử H trong HCl. Tổng cộng có 3 nguyên tử H. Bên phải chỉ có 2 nguyên tử H trong H₂O.
Ta cần đặt hệ số 2 trước HCl để đủ số nguyên tử H và O cho nước:
Cu(OH)₂ + 2HCl -> CuCl₂ + 2H₂O
Kiểm tra lại các nguyên tử:
Cu: 1 (trái) = 1 (phải)
O: 2 (trái) = 2 (phải)
H: 2 (trong Cu(OH)₂) + 2 (trong 2HCl) = 4 (trái) = 4 (trong 2H₂O) (phải)
Cl: 2 (trái) = 2 (phải)
Phương trình đã cân bằng.

Phương trình phản ứng dạng phân tử là:
Cu(OH)₂ + 2HCl → CuCl₂ + 2H₂O

Bước 2: Viết phương trình phản ứng dạng ion đầy đủ.

Các chất điện li mạnh trong phản ứng này là:
– Cu(OH)₂ (bazơ không tan) không phân li.
– HCl (axit mạnh) phân li thành H⁺ và Cl^–.
– CuCl₂ (muối tan) phân li thành Cu²⁺ và Cl^–.
– H₂O (nước) là chất điện li yếu, coi như không phân li trong phản ứng này.

Phương trình ion đầy đủ là:
Cu(OH)₂ + H⁺ + Cl^– → Cu²⁺ + 2Cl^– + H₂O

Bước 3: Viết phương trình phản ứng dạng ion rút gọn.

Trong phương trình ion đầy đủ này, chúng ta tìm các ion xem kẽ.
Chỉ có ion Cl^– xuất hiện ở cả hai vế với số lượng bằng nhau.

Loại bỏ ion xem kẽ Cl^–, ta được phương trình ion rút gọn:
Cu(OH)₂ + 2H⁺ → Cu²⁺ + 2H₂O

Như vậy, chúng ta đã hoàn thành việc viết phương trình phản ứng dạng phân tử và ion rút gọn cho cả ba câu. Các em về nhà ôn tập kỹ các bước này nhé. Có gì thắc mắc, các em cứ mạnh dạn hỏi thầy. Chúc các em học tốt!