Chào các em học sinh lớp 11 thân mến! Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau chinh phục một bài tập Hóa học rất thú vị liên quan đến axit fomic. Các em hãy mở sách giáo khoa Hóa học lớp 11 trang 120 để cùng theo dõi nhé. Chúng ta sẽ viết phương trình hóa học xảy ra (nếu có) khi cho axit fomic tác dụng với các chất sau: Na, NaOH, ancol etylic và đá vôi.

Chúng ta sẽ đi lần lượt từng trường hợp.

1. Axit fomic tác dụng với Natri (Na)
Axit fomic là một axit cacboxylic. Axit cacboxylic có nhóm chức -COOH. Nhóm chức này có tính axit, do đó nó có thể phản ứng với các kim loại kiềm mạnh như Natri.
Trong phản ứng này, nguyên tử hiđro trong nhóm -COOH sẽ bị thay thế bởi nguyên tử Natri.
Phương trình hóa học như sau:
2HCOOH + 2Na → 2HCOONa + H₂↑
Ở đây, HCOOH là axit fomic, Na là Natri, HCOONa là Natri fomat và H₂ là khí Hiđro.
Các em lưu ý, sản phẩm khí hiđro thoát ra, nên chúng ta phải ghi mũi tên đi lên (↑).

2. Axit fomic tác dụng với Natri hiđroxit (NaOH)
Như cô đã nói ở trên, axit fomic có tính axit. Tính axit này cho phép nó phản ứng với bazơ mạnh như Natri hiđroxit theo phản ứng trung hòa.
Phương trình hóa học:
HCOOH + NaOH → HCOONa + H₂O
Ở đây, HCOOH là axit fomic, NaOH là Natri hiđroxit, HCOONa là Natri fomat và H₂O là nước.
Phản ứng này là phản ứng giữa axit và bazơ, tạo thành muối và nước.

3. Axit fomic tác dụng với Ancol etylic
Đây là một phản ứng đặc trưng của axit cacboxylic, đó là phản ứng este hóa. Phản ứng este hóa xảy ra giữa axit cacboxylic và ancol, có xúc tác là axit mạnh (thường là H₂SO₄ đặc).
Trong phản ứng này, nhóm -OH của ancol sẽ phản ứng với nguyên tử hiđro trong nhóm -COOH của axit.
Phương trình hóa học:
HCOOH + C₂H₅OH \(\xrightarrow{H_2SO_4 \text{ đặc}}\) HCOOC₂H₅ + H₂O
Ở đây, HCOOH là axit fomic, C₂H₅OH là ancol etylic, HCOOC₂H₅ là etyl fomat (một este) và H₂O là nước.
Dấu mũi tên có chữ H₂SO₄ đặc ở trên biểu thị đây là phản ứng có xúc tác là axit sunfuric đặc, và phản ứng này thường đun nóng.

4. Axit fomic tác dụng với Đá vôi
Đá vôi chủ yếu là Canxi cacbonat (CaCO₃).
Axit cacbonic (H₂CO₃) có thể phản ứng với muối cacbonat như CaCO₃. Axit fomic, tuy không phải là axit cacbonic, nhưng nó cũng là một axit. Tuy nhiên, tính axit của axit fomic yếu hơn nhiều so với axit cacboxylic no.
Theo lý thuyết Hóa học lớp 11, một axit mạnh có thể tác dụng với muối của một axit yếu hơn để tạo thành axit mới và muối mới.
Axit fomic có tính axit, và đá vôi là muối cacbonat. Phản ứng này có xảy ra hay không chúng ta cùng xem xét.
Trong chương trình Hóa học lớp 11, axit cacboxylic có thể phản ứng với cacbonat.
Phương trình hóa học:
2HCOOH + CaCO₃ → (HCOO)₂Ca + H₂O + CO₂↑
Ở đây, HCOOH là axit fomic, CaCO₃ là Canxi cacbonat (đá vôi), (HCOO)₂Ca là Canxi fomat và CO₂ là khí cacbon đioxit.
Phản ứng này tương tự như phản ứng của axit mạnh với muối cacbonat, tạo ra muối, nước và khí cacbon đioxit thoát ra.

Như vậy, chúng ta đã hoàn thành việc viết phương trình hóa học cho axit fomic tác dụng với cả bốn chất đã cho. Các em hãy xem lại kỹ các phương trình để nắm vững bài học nhé. Có em nào có câu hỏi gì không ạ?