Xác định biện pháp tu từ và cho biết tác dụng
Trăng tròn như cái đĩa
Lơ lửng nhà…
Trăng tròn như cái đĩa
Lơ lửng nhà không rơi
Những hôm nào trăng khuyết
Trông giống con thuyền trôi
Trăng tròn như cái đĩa
Lơ lửng nhà không rơi
Những hôm nào trăng khuyết
Trông giống con thuyền trôi
Cô tin rằng, với kiến thức đã học, các em sẽ nhận ra được những nét đặc sắc về nghệ thuật trong đoạn thơ này. Chúng ta cùng bắt đầu từng bước một nhé!
Bước 1: Đọc kỹ đoạn thơ và cảm nhận chung.
Các em hãy đọc thầm hoặc đọc to đoạn thơ này vài lần. Chúng ta cảm nhận được điều gì về hình ảnh vầng trăng trong những câu thơ này?
À, cô thấy các em đều có những cảm nhận rất tinh tế. Vầng trăng hiện lên thật quen thuộc, gần gũi, lúc tròn đầy, lúc lại khuyết đi.
Bước 2: Tìm kiếm các dấu hiệu nhận biết biện pháp tu từ.
Bây giờ, chúng ta sẽ cùng nhau “soi” thật kỹ từng câu, từng chữ để tìm xem có những biện pháp tu từ nào nhé.
Ở câu thơ đầu tiên: “Trăng tròn như cái đĩa”
Các em chú ý vào từ “như”. Đây là một từ so sánh rất quen thuộc. Vầng trăng tròn được đặt lên bàn cân với hình ảnh “cái đĩa”. Đây là sự so sánh giữa hai sự vật có nét tương đồng về hình dáng.
Vậy, biện pháp tu từ được sử dụng ở đây là gì nhỉ? Rất chính xác, đó là phép so sánh.
Tiếp theo, câu thơ thứ hai: “Lơ lửng nhà không rơi”
Câu thơ này miêu tả trạng thái của vầng trăng. Nó không rơi xuống dù dường như đang lơ lửng trên bầu trời. Có biện pháp tu từ nào được sử dụng ở đây không? Cô thấy các em đang suy nghĩ rất chăm chú. Ở câu này, tuy không có các từ ngữ so sánh hay nhân hóa rõ rệt, nhưng cách diễn đạt này làm cho vầng trăng như có một sự “tồn tại” rất sinh động, gần gũi với con người. Tuy nhiên, để xác định biện pháp tu từ chính thì chúng ta cần tập trung vào những hình ảnh so sánh và nhân hóa rõ ràng hơn ở các câu khác.
Chúng ta sang câu thơ thứ ba và thứ tư: “Những hôm nào trăng khuyết / Trông giống con thuyền trôi”
Ở đây, chúng ta lại thấy xuất hiện từ “giống”. Từ “giống” cũng có chức năng tương tự như từ “như”, dùng để so sánh. Vầng trăng khuyết được ví với hình ảnh “con thuyền trôi”. Một lần nữa, chúng ta lại thấy sự tương đồng về hình dáng giữa hai sự vật khác loại.
Vậy, ở hai câu thơ này, biện pháp tu từ được sử dụng là gì? Đúng rồi, đó lại là phép so sánh.
Bước 3: Xác định biện pháp tu từ chính và tác dụng.
Sau khi đã “truy lùng” được các phép so sánh, chúng ta hãy cùng đi sâu vào phân tích tác dụng của nó nhé.
* Phép so sánh trong câu “Trăng tròn như cái đĩa”:
* Biện pháp tu từ: So sánh.
* Tác dụng:
* Tác giả ví vầng trăng tròn với “cái đĩa” là một hình ảnh rất quen thuộc, gần gũi với đời sống sinh hoạt của con người Việt Nam.
* Việc so sánh này giúp người đọc dễ dàng hình dung ra hình dáng tròn trịa, đầy đặn, và có phần phẳng lặng của vầng trăng.
* Nó tạo ra một hình ảnh thơ vô cùng sống động, cụ thể, và mang đậm nét dân dã, thân thương. Vầng trăng không còn là một vật thể xa vời trên bầu trời mà trở nên gần gũi như một đồ vật quen thuộc trong nhà.
* Phép so sánh trong hai câu “Những hôm nào trăng khuyết / Trông giống con thuyền trôi”:
* Biện pháp tu từ: So sánh.
* Tác dụng:
* Tác giả ví vầng trăng khuyết với “con thuyền trôi”. Đây cũng là một hình ảnh rất đẹp và giàu sức gợi.
* Hình ảnh “con thuyền trôi” gợi lên sự nhẹ nhàng, êm ái, và có chút mơ màng của vầng trăng trên nền trời. Nó không còn là một hình khối tĩnh mà mang theo sự chuyển động, lênh đênh trên “dòng sông” bầu trời.
* Phép so sánh này giúp khắc họa rõ nét hình dáng cong cong, mảnh mai của vầng trăng lúc không tròn.
* Nó mang đến cho người đọc một cảm giác thư thái, bình yên, và có thể liên tưởng đến những chuyến đi xa, những ước mơ bay bổng.
Bước 4: Tổng kết lại kiến thức.
Qua việc phân tích, chúng ta thấy rằng, đoạn thơ trên đã sử dụng biện pháp tu từ so sánh để khắc họa hai hình ảnh khác nhau của vầng trăng: lúc tròn đầy và lúc khuyết.
* Khi trăng tròn, nó được ví với “cái đĩa” – gợi sự tròn trịa, đầy đặn, quen thuộc.
* Khi trăng khuyết, nó được ví với “con thuyền trôi” – gợi sự cong mềm, nhẹ nhàng, và có chút phiêu du.
Nhờ những phép so sánh này, vầng trăng hiện lên thật sinh động, gần gũi và giàu sức gợi, làm cho bài thơ thêm phần hấp dẫn và thú vị.
Các em thấy đó, với những kiến thức đơn giản về biện pháp tu từ, chúng ta có thể khám phá ra biết bao điều thú vị trong từng câu chữ. Hãy luôn giữ gìn niềm yêu thích môn Văn các em nhé! Cô xin kết thúc phần hướng dẫn tại đây.
BPTT : so sánh ( trăng tròn như cái đĩa ; trăng giống con thuyền trôi)
Tác dụng :
+Tăng tính gợi hình , gợi tả cho sự diễn đạt và tạo nhịp điệu cho câu thơ
+ Ta hình dung ra khung cảnh đêm trăng yên bình . Đêm trăng sáng tròn vành vạnh như chiếc đĩa tròn đầy , hôm lại bị khuyết giống chiếc thuyền đang trôi . Tuy chỉ vài hình ảnh về đêm trăng nhưng cũng khiến độc giả hình dung ra được bức tranh làng quê bình dị, yên ả và xinh đẹp
+ Qua đó thể hiện cái nhìn tinh tế , ngây thơ đầy sự trong trẻo của thi nhân . Đồng thời cũng gửi gắm tình yêu tha thiết đối với quê hương.
\(->\) BPTT: so sánh
\(-\) Trăng tròn như cái đĩa; Trông giống con thuyền trôi
\(->\) Tác dụng:
\(-\) Tăng sức gợi tả cho câu thơ, làm cho câu thơ
\(-\) Cái nhìn trăng tinh tế và độc đáo của tác giả gửi găm vào bài